Sạt lở đất sau trận mưa lớn tại Alausi, Ecuador, ngày 27/3/2023. (Ảnh: Reuters)
Sạt lở đất sau trận mưa lớn tại Alausi, Ecuador, ngày 27/3/2023. (Ảnh: Reuters)

Sạt lở đất: Nguyên nhân và kinh nghiệm phòng, chống của thế giới

Mỗi năm thế giới ghi nhận hàng nghìn người thiệt mạng do sạt lở đất. Tại Mỹ, con số này rơi vào khoảng 25-50 người/năm. Nguyên nhân tử vong phổ biến nhất trong các vụ sạt lở đất là chấn thương hoặc ngạt thở do mắc kẹt.

Sạt lở đất là gì?

Cơ quan Khảo sát địa chất Mỹ (USGS) và Cơ quan Khảo sát địa chất Anh (BGS) định nghĩa, sạt lở đất là sự dịch chuyển khối lượng lớn vật chất như đất, đá hoặc mảnh vụn, xuống một độ dốc.

Khi trọng lực tác động lên một sườn dốc vượt quá lực cản của sườn dốc, sườn dốc sẽ bị trượt và xảy ra sạt lở. Hiện tượng này có thể xảy ra bất ngờ hoặc từ từ trong thời gian dài.

Theo Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống thiên tai, sạt lở đất là hiện tượng đất bị sạt, trượt do tác động của mưa, lũ hoặc dòng chảy. Một số dấu hiệu giúp sớm nhận biết nguy cơ xảy ra sạt lở đất gồm: mưa nhiều ngày/mưa lớn; có vết nứt trên tường nhà, sườn đồi, mái dốc, cây nghiêng, màu nước sông, suối từ trong chuyển thành đục...; mặt đất phồng lên, cây cối rung chuyển, có âm thanh lạ trong lòng đất.

Có những dạng sạt lở đất nào?

Theo USGS, thuật ngữ "sạt lở" bao gồm 5 dạng dịch chuyển theo độ dốc: sụt lún, lật, trượt, lan rộng và chảy. Trong khi đó, BGS phân loại thành 4 dạng: sụt, lật, trượt (quay tròn và tịnh tiến), và chảy.

Hiện trường vụ sạt lở đất tại bang Manipur, Ấn Độ, ngày 30/6/2022. (Ảnh: Reuters)

Hiện trường vụ sạt lở đất tại bang Manipur, Ấn Độ, ngày 30/6/2022. (Ảnh: Reuters)

Những nguyên nhân nào dẫn đến sạt lở?

Địa chất, hình thái và hoạt động của con người được cho là 3 nguyên nhân chính gây ra sạt lở đất.

Địa chất đề cập đến các đặc tính của vật chất. Đất hoặc đá có thể yếu hoặc nứt nẻ, hoặc các địa tầng khác nhau có thể có độ cứng và độ bền khác nhau.

Hình thái nói đến cấu trúc của đất. Thí dụ, các sườn dốc bị mất thảm thực vật do cháy hoặc hạn hán sẽ dễ bị sạt lở hơn. Thảm thực vật giữ cho đất không bị xô lệch; và nếu không có hệ thống rễ cây, bụi rậm và các loại thực vật khác, đất có nhiều khả năng bị trượt đi.

Các hoạt động của con người như nông nghiệp và xây dựng có thể làm tăng nguy cơ sạt lở đất. Tưới tiêu, phá rừng, đào xới và rò rỉ nước là một số hoạt động phổ biến có thể gây mất ổn định hoặc làm suy yếu độ dốc của đất.

Những khu vực nào dễ bị sạt lở?

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) liệt kê một số khu vực dễ bị sạt lở nhất gồm:

- Nơi có địa hình dốc, bao gồm các khu vực thấp nhất của hẻm núi

- Vùng đất từng hứng chịu cháy rừng

- Vùng đất đã bị biến đổi do hoạt động của con người, chẳng hạn như phá rừng hoặc xây dựng

- Các con kênh dọc theo suối hoặc sông

Ngôi nhà bị sập sau vụ sạt lở tại Natuna, tỉnh Riau, Indonesia, ngày 6/3/2023. (Ảnh: Antara)

Ngôi nhà bị sập sau vụ sạt lở tại Natuna, tỉnh Riau, Indonesia, ngày 6/3/2023. (Ảnh: Antara)

Sạt lở đất để lại những hậu quả nào?

Sạt lở đất có thể gây ra tỷ lệ tử vong và thương tích cao do nước và mảnh vụn chảy xiết.

Mỗi năm, thế giới ghi nhận hàng nghìn người thiệt mạng do sạt lở đất. Tại Mỹ, con số này rơi vào khoảng 25-50 người/năm. Nguyên nhân tử vong phổ biến nhất trong các vụ lở đất là chấn thương hoặc ngạt thở do mắc kẹt.

Sạt lở đất cũng có thể ảnh hưởng lớn đến hệ thống y tế và các dịch vụ thiết yếu như nước, điện hoặc đường dây thông tin liên lạc.

Đường điện, nước, khí đốt hoặc nước thải bị hỏng có thể gây ra thương tích hoặc bệnh tật cho người dân chịu ảnh hưởng của sạt lở đất. Những người bị ảnh hưởng bởi sạt lở cũng có thể gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần trong ngắn hạn và dài hạn do bị mất gia đình, tài sản, gia súc hoặc mùa màng.

Tôi nên chuẩn bị những gì khi sống trong khu vực có nguy cơ lở đất?

- Lở đất thường xảy ra tại khu vực chúng từng xuất hiện. Hãy tìm hiểu nguy cơ sạt lở trong khu vực bạn đang sống.

- Tìm hiểu kế hoạch ứng phó và sơ tán trong trường hợp khẩn cấp của địa phương.

- Trao đổi với mọi thành viên trong hộ gia đình mình về những việc phải làm nếu xảy ra lở đất.

Nhân viên cứu nạn sơ tán người dân khỏi khu vực bị sạt lở tại vùng Racha, Georgia, ngày 4/8/2023. (Ảnh: Reuters)

Nhân viên cứu nạn sơ tán người dân khỏi khu vực bị sạt lở tại vùng Racha, Georgia, ngày 4/8/2023. (Ảnh: Reuters)

- Thiết lập và diễn tập kế hoạch sơ tán cho gia đình và công ty của mình.

- Làm quen với vùng đất chung quanh nơi bạn sinh sống và làm việc để nắm được nguy cơ có thể xảy đến với bản thân trong các tình huống khác nhau.

- Quan sát kiểu thoát nước mưa trên sườn dốc gần nhà, đặc biệt là khi nước nhập dòng.

- Chuẩn bị sẵn một bộ đồ dùng để ứng phó trường hợp khẩn cấp.

Tôi phải làm gì khi đang xảy ra sạt lở đất?

- Nếu nghi ngờ có nguy hiểm sắp xảy ra, hãy sơ tán ngay lập tức. Nếu có thể, hãy thông báo cho những người hàng xóm cũng có thể chịu ảnh hưởng của sạt lở. Ngoài ra, bạn cần báo tin cho các nhà chức trách địa phương, cơ quan phòng chống thiên tai...

- Lắng nghe xem có âm thanh bất thường cho thấy các mảnh vụn đang di chuyển hay không, chẳng hạn như tiếng gãy cây hoặc đất đá va vào nhau.

- Nếu ở gần một dòng chảy hoặc kênh rạch, bạn cần cảnh giác trước sự tăng hoặc giảm đột ngột của dòng nước, đồng thời chú ý màu nước có đổi từ trong sang đục hay không. Những thay đổi như vậy có thể là dấu hiệu của tình trạng mảnh vụn trôi trên thượng nguồn. Trong tình huống này, hãy sẵn sàng di chuyển nhanh chóng.

- Đặc biệt cảnh giác khi đang lái xe và quan sát các dấu hiệu như vỉa hè bị hư hại hay bùn, đá bất ngờ rơi xuống.

- Nếu được yêu cầu hoặc quyết định di dời, hãy mang theo vật nuôi của bạn.

Lực lượng cứu nạn tìm kiếm người mất tích sau vụ sạt lở đất tại Alausi, Ecuador, ngày 27/3/2023. (Ảnh: Reuters)

Lực lượng cứu nạn tìm kiếm người mất tích sau vụ sạt lở đất tại Alausi, Ecuador, ngày 27/3/2023. (Ảnh: Reuters)

Tôi phải làm gì sau khi xảy ra sạt lở đất?

- Tránh xa khu vực bị sạt lở vì vẫn có nguy cơ xảy ra vụ sạt lở khác.

- Kiểm tra xem có người nào bị thương và mắc kẹt gần khu vực sạt lở hay không, song không được vào khu vực này. Hãy chỉ cho lực lượng cứu nạn vị trí của những nạn nhân.

- Hỗ trợ người láng giềng có thể cần được hỗ trợ đặc biệt như trẻ em, người cao tuổi và người khuyết tật.

- Theo dõi tin tức khẩn cấp mới nhất trên các phương tiện truyền thông của địa phương.

- Đề phòng nguy cơ xảy ra lũ lụt sau sạt lở.

- Báo cáo cơ quan chức năng nếu dịch vụ điện, nước,... bị hỏng.

- Kiểm tra nhà ở và khu đất chung quanh có bị thiệt hại gì không.

- Nhanh chóng trồng lại cây trên khu đất chịu ảnh hưởng của vụ sạt lở ngay khi có thể vì xói mòn do mất lớp đất phủ có thể dẫn tới lũ quét.

Có thể bạn quan tâm

(Ảnh: MINH DUY)

Thời tiết ngày 13/8: Cả nước nắng nóng, Bắc Bộ và Trung Bộ nắng nóng gay gắt hơn 38 độ C

Dự báo, ngày 13/8, cả nước nắng nóng, mưa dông tập trung vào chiều tối và đêm. Bắc Bộ và Trung Bộ nhiều nơi nắng nóng gay gắt, nhiệt độ cao nhất hơn 38 độ C, chiều tối và đêm có mưa rào, dông. Nam Bộ nhiệt độ từ 33-35 độ C. Cao nguyên Trung Bộ thời tiết dễ chịu hơn, nhiệt độ cao nhất từ 28-31 độ C.

[Video] Từ giữa tháng 8 đến giữa tháng 9, mưa lớn diện rộng sẽ tập trung ở Bắc Bộ và từ Thanh Hóa - Quảng Trị

[Video] Từ giữa tháng 8 đến giữa tháng 9, mưa lớn diện rộng sẽ tập trung ở Bắc Bộ và từ Thanh Hóa - Quảng Trị

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, từ ngày 12/8 đến 10/9, mưa lớn diện rộng tập trung chủ yếu tại Bắc Bộ và các tỉnh từ Thanh Hóa đến Quảng Trị. Khu vực Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có nhiều ngày mưa rào và dông, riêng Cao nguyên Trung Bộ có ngày mưa vừa đến mưa to, tập trung vào chiều và đêm.

Ông Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phát biểu. (Ảnh: LÊ VÂN)

Hoàn thiện EPR, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam

Ngày 11/8, tại Hà Nội, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), thông qua Chương trình Đối tác Hành động quốc gia về nhựa tại Việt Nam (NPAP) và Mạng lưới kinh tế tuần hoàn Việt Nam (CE Hub), tổ chức Hội thảo “Định hướng hoàn thiện hệ thống trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) tại Việt Nam”.

Khai thác mủ cao-su ở Điện Biên. (Ảnh: nhandan.vn)

Mở cơ hội thị trường tín chỉ carbon cho ngành cao-su

Chiều 11/8, Hiệp hội Cao-su Việt Nam (VRA), Forest Trends và Mạng lưới Cao-su thiên nhiên bền vững tổ chức hội thảo trực tuyến “Cơ hội thị trường tín chỉ carbon đối với ngành cao-su Việt Nam”, nhằm cập nhật chính sách, cơ chế thị trường và nhận diện những cơ hội, vướng mắc từ thực tiễn doanh nghiệp.

Dự báo khu vực Hà Nội ngày có nắng nóng và nắng nóng gay gắt. (Ảnh minh họa: Đ.T)

Cảnh báo nắng nóng ở khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ

Ngày 10/8, khu vực Bắc Bộ (trừ Lai Châu, Điện Biên), Thanh Hóa đến thành phố Đà Nẵng và phía đông Quảng Ngãi đến Gia Lai có nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 35-37 độ C, có nơi hơn 38 độ C.

Một góc hồ chứa nước Sông Biêu, xã Phước Hà, tỉnh Khánh Hòa. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Khánh Hòa: Nguồn nước hồ chứa nước Sông Biêu đổi màu, người dân lo lắng cho mùa màng, vật nuôi

Dòng nước có màu xám đục theo địa hình chảy về hồ chứa nước Sông Biêu đang khiến người dân xã Phước Hà, tỉnh Khánh Hòa lo lắng. Nhiều hộ dân cho biết, tình trạng này xuất hiện trong thời gian dài, trong khi cây trồng có dấu hiệu kém phát triển, vật nuôi phát sinh những biểu hiện bất thường. 

Tuổi trẻ hai đơn vị cùng tham gia các hoạt động tăng gia sản xuất, bảo vệ môi trường.

Tuổi trẻ quân đội, sinh viên chung sức xây dựng môi trường xanh

Ngày 9/8, Đoàn cơ sở Trung đoàn 282, Sư đoàn 375, Quân chủng Phòng không-không quân phối hợp Liên chi đoàn Khoa Sinh-Nông nghiệp-Môi trường, Trường đại học Sư phạm-Đại học Đà Nẵng tổ chức chương trình tình nguyện “Đồng hành sắc áo quân nhân”, góp phần tăng cường giao lưu, đoàn kết giữa cán bộ, đoàn viên, sinh viên hai đơn vị.