Nghị quyết thể hiện quyết tâm chính trị cao của Đảng ta trong việc đưa văn hóa thật sự trở thành nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước.
Tạo đột phá cho văn hóa phát triển
Nghị quyết 80 nêu quan điểm chỉ đạo: phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Tiếp tục kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa soi đường cho quốc dân đi, Nghị quyết nhấn mạnh các giá trị văn hóa phải được gắn kết chặt chẽ, hài hòa, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thật sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết coi văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội, gắn với xây dựng thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người, chủ quyền văn hóa số.
Nghị quyết nhấn mạnh văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng, với vai trò quan trọng của đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, cán bộ văn hóa, doanh nhân, đồng thời đề cao tính tiên phong, gương mẫu của cán bộ, đảng viên. Đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững đất nước, cho tương lai của dân tộc; Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, kết hợp chặt chẽ giữa nguồn lực nhà nước và xã hội hóa. Nhận thức và xử lý hài hòa, hiệu quả các mối quan hệ nội tại của văn hóa,...
Về mục tiêu, Nghị quyết 80 đưa ra hệ thống mục tiêu cụ thể, khả thi, với tầm nhìn dài hạn đến năm 2030 và 2045, nhằm xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng, có hệ thống thiết chế văn hóa hoàn chỉnh, môi trường văn hóa lành mạnh, nhân văn, hiện đại, văn học nghệ thuật đạt tầm cỡ khu vực và thế giới, di sản văn hóa được bảo tồn và phát huy giá trị, công nghiệp văn hóa phát triển mạnh mẽ, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo văn hóa hình thành, hội nhập quốc tế sâu rộng. Tiêu biểu như: 100% chính quyền địa phương 2 cấp, lực lượng vũ trang có thiết chế văn hóa số hóa; số hóa 100% các di sản văn hóa đã được xếp hạng cấp quốc gia, cấp quốc gia đặc biệt vào năm 2026; 100% học sinh, học viên, sinh viên trong hệ thống giáo dục quốc dân được tiếp cận, tham gia hiệu quả, thường xuyên các hoạt động nghệ thuật, giáo dục di sản văn hóa...
Điểm mới nổi bật của Nghị quyết 80 thể hiện ở sự đổi mới về tư duy chỉ đạo, điều hành, khẳng định văn hóa là “hệ điều tiết” cho sự phát triển nhanh và bền vững; chú trọng phát triển công nghiệp văn hóa và hội nhập quốc tế trong bối cảnh kỷ nguyên số và toàn cầu hóa.
Thứ hai, Nghị quyết chú trọng việc hoàn thiện thể chế tạo đột phá chiến lược, khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa. Như việc tập trung xây dựng các luật về hoạt động nghệ thuật, văn học, bản quyền tác giả, công nghiệp văn hóa... theo hướng kiến tạo, khơi thông nguồn lực cho phát triển văn hóa; xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện Bộ chỉ số văn hóa quốc gia, Bộ chỉ số thống kê về đóng góp của các ngành công nghiệp văn hóa đối với phát triển kinh tế theo chuẩn mực quốc tế.
Thứ ba, Nghị quyết đã đề ra các chỉ tiêu định lượng cụ thể, như bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn, phát triển công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030, phấn đấu 9% vào năm 2045; Top 3 khu vực ASEAN và Top 30 thế giới về Chỉ số Sức mạnh mềm (Soft Power Index) của quốc gia và giá trị xuất khẩu sản phẩm công nghiệp văn hóa vào năm 2045…
Thứ tư, Nghị quyết yêu cầu quản trị văn hóa hiện đại, lấy hiệu quả, minh bạch, sáng tạo làm thước đo, chuyển từ quản lý sang quản trị, phân cấp phân quyền, ứng dụng công nghệ số, AI trong văn hóa, thể hiện bước tiến vượt bậc, giúp văn hóa thích ứng với kỷ nguyên số. Đáng chú ý Nghị quyết chọn ngày 24/11 làm “Ngày Văn hóa Việt Nam”, ngày nghỉ hưởng lương, nhằm nâng cao thụ hưởng văn hóa, động viên sáng tạo, đề cao lối sống văn minh, góp phần xây dựng xã hội nhân văn.
Cần sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ
Nghị quyết 80 cho thấy sự đổi mới mạnh mẽ về quan điểm chỉ đạo cũng như minh bạch về phương hướng thực hiện. PGS, TS Nguyễn Thế Kỷ, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương đánh giá: “Đây là một nghị quyết cấu thành trong hệ thống các nghị quyết quan trọng để phát triển đất nước toàn diện và vững mạnh mà Bộ Chính trị đã ban hành và chỉ đạo thực hiện quyết liệt thời gian qua. Điều mà tôi tâm đắc là Nghị quyết 80 tiếp tục khẳng định tư tưởng lớn và bất hủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, năm 1946: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Đồng thời, Nghị quyết nêu rõ “Văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước; là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh người Việt Nam”; văn hóa luôn là sức mạnh nội sinh, các giá trị văn hóa thấm sâu vào mọi mặt của đời sống xã hội”.
Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Thái Nguyên, nhà thơ Nguyễn Thúy Quỳnh bày tỏ: “Từ tinh thần Nghị quyết 80, có thể xác định trách nhiệm của các hội văn học nghệ thuật và đội ngũ văn nghệ sĩ từ Trung ương đến địa phương không chỉ ở phương diện sáng tác mà ở vai trò chủ thể kiến tạo và lan tỏa sức mạnh văn hóa trong thời kỳ mới. Đó là trách nhiệm giữ gìn và làm giàu hệ giá trị văn hóa, trách nhiệm đồng hành cùng phát triển đất nước và địa phương, trách nhiệm đổi mới tư duy và phương thức sáng tạo, trách nhiệm xây dựng môi trường văn hóa và công chúng nghệ thuật, trách nhiệm hội nhập và lan tỏa sức mạnh mềm văn hóa”.
PGS, TS Vũ Thị Phương Hậu (Viện Văn hóa và Phát triển, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) chia sẻ: “Để các quan điểm, mục tiêu và nhiệm vụ của Nghị quyết thật sự đi vào cuộc sống, khâu quán triệt và tổ chức thực hiện có ý nghĩa quyết định. Điều đó đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của các cấp, các ngành trong việc cụ thể hóa và triển khai hiệu quả các nội dung của Nghị quyết, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả thi trong toàn hệ thống”.
