Nếu hạnh phúc là một môn thi đấu Olympic thì các nước Bắc Âu sẽ chiếm trọn bộ huy chương. Phần Lan đứng đầu năm thứ chín liên tiếp, Iceland đứng hạng hai còn Đan Mạch xếp thứ ba.
Bắc Âu - vùng đất hạnh phúc
Phía sau họ, Costa Rica bất ngờ hiện diện ở vị trí thứ 4. Đó là thứ hạng cao nhất một nước Mỹ latin có được trong lịch sử Báo cáo Hạnh phúc Thế giới. Nhưng kế tiếp, các nước Bắc Âu trở lại với những vị trí tiếp theo cho Thụy Điển, Na Uy cùng nhóm quốc gia gần Bắc Âu như Hà Lan, Luxembourg hay Thụy Sĩ. Theo CNN, các siêu cường như Mỹ (hạng 23) hay Anh (hạng 29) không xếp quá cao trong Báo cáo. Còn Israel là nước Trung Đông duy nhất lọt top 20, đứng hạng tám năm nay.
Báo cáo Hạnh phúc Thế giới là cuộc khảo sát thường niên được tổ chức bởi Trung tâm Nghiên cứu Hạnh phúc thuộc Trường đại học Oxford (Anh). Cuộc thăm dò này yêu cầu công chúng từ 147 quốc gia đánh giá cuộc sống của họ trên nhiều khía cạnh. Mỗi người sẽ chọn một con số, với mức hài lòng nhất là 10 còn tệ nhất là 0. Thang đánh giá này được gọi là thang Cantril, phỏng theo tên nhà tâm lý học người Mỹ Hadley Cantril. Đây vẫn được xem là công cụ hiệu quả nhất để đánh giá hạnh phúc.
Nghiên cứu của Trường đại học Oxford đánh giá hạnh phúc dựa trên nhiều yếu tố cả vật chất và tinh thần như GDP bình quân đầu người, sự hào phóng, nhận thức về tự do, tham nhũng... Bảng xếp hạng dựa trên mức trung bình ba năm gần nhất, từ đó làm giảm đi những sai số do các biến động như xung đột, bất ổn hay suy thoái kinh tế. Theo cách chấm điểm này, người Phần Lan đánh giá sự hài lòng của họ ở mức 7,764 điểm.
Ông John F. Helliwell, Giáo sư danh dự về kinh tế của Trường đại học British Columbia (Canada), một trong những biên tập viên sáng lập Báo cáo Hạnh phúc Thế giới tin rằng cam kết sâu sắc của Phần Lan trong việc hợp tác xã hội là lý do quan trọng giúp nước này đạt được nền hạnh phúc rộng rãi hơn: “Những xã hội thành công luôn biết hợp tác để đối mặt nghịch cảnh. Người Phần Lan hiểu điều này. Một khi bạn cảm thấy mình cùng chung một chiến tuyến, những gì bạn có thể làm được là không giới hạn”.
Chiều ngược lại, các quốc gia có bất ổn chính trị hay xung đột vũ trang thường xếp hạng thấp. Trong 147 quốc gia được khảo sát lần này, Afghanistan đứng cuối, Sierra Leone xếp ngay trên. Các nước giàu có thường đạt thứ hạng cao hơn dù vẫn tồn tại không ít vấn đề, điển hình như Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) xếp hạng 21, Saudi Arabia hạng 22.
Bí quyết của Phần Lan
Phần Lan nổi tiếng với nền tảng chính trị - xã hội ổn định, chính sách tập trung cho con người, đề cao bình đẳng cùng văn hóa cân bằng giữa công việc và đời sống riêng đã ăn sâu vào nếp nghĩ. Những điều này được tạo nên từ một nền tảng kinh tế vững vàng, ổn định.
Theo bảng xếp hạng năm 2026 của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Phần Lan có mức GDP bình quân đầu người hơn 60.000USD, xếp hạng 22 thế giới. Với lãnh thổ rộng hơn 330.000 km2, dân số 5,6 triệu, Phần Lan không gặp nhiều áp lực về nhà ở, dân số hay môi trường. Vị trí địa lý có phần biệt lập ở Bắc Âu cũng giúp họ đạt được ổn định chính trị để phát triển dài hạn. Chính phủ Phần Lan có chính sách đặt con người làm trung tâm trong định hướng phát triển.
Hệ thống an sinh xã hội của Phần Lan là hình mẫu đáng ghen tị cho thế giới. Thẻ an sinh xã hội của họ gần như bảo đảm chi phí y tế và giáo dục bằng không, cho công dân bảo hiểm y tế, khám bác sĩ tư, đối mặt với hóa đơn bệnh hiểm nghèo hay khoản vay sinh viên; cho phép giới trẻ Phần Lan phần nào tự do tài chính để theo đuổi công việc phù hợp. Hệ thống này cũng bảo đảm nếu một người thất nghiệp, người đó vẫn nhận được hỗ trợ “an toàn”. Đó là lý do tỷ lệ thất nghiệp ở Phần Lan từng lên tới hơn 10% trong vài năm gần đây, nhưng mức độ hài lòng của dân cư vẫn rất cao.
Phần Lan cũng có chế độ thai sản đáng mơ ước bậc nhất thế giới, nơi cả cha và mẹ đều được 5 tháng nghỉ phép nguyên lương để chăm con, cộng thêm 40 ngày nguyên lương cho người mẹ đang mang thai. Chính phủ nước này đánh thuế thu nhập cá nhân theo dạng lũy tiến rất cao, nghĩa là người thu nhập càng cao càng phải đóng thuế nhiều. Điều đó khiến làm giàu ở Phần Lan là việc rất khó khăn, nhưng cũng khiến khoảng cách giàu - nghèo tại quốc gia này không bị kéo dãn, giảm bất bình đẳng xã hội. Người dân Phần Lan ủng hộ chính sách thuế này bởi đổi lại, họ nhận được phúc lợi xã hội rất tốt.
Chính phủ Phần Lan coi trọng việc cân bằng công việc và cuộc sống. Chế độ làm việc từ 35 tới 37 giờ mỗi tuần là tiêu chuẩn phổ biển trong xã hội Phần Lan. Xu hướng làm việc không cần tới văn phòng cũng phổ biến sau dịch Covid-19. Hệ thống an sinh xã hội này là cơ sở “thực dụng” để Phần Lan trở thành quốc gia hạnh phúc nhất thế giới trong nhiều năm liên tiếp, dù nền kinh tế của họ không có thứ hạng quá cao so nhiều nước. Tuy nhiên bên cạnh đó, người Phần Lan cũng sở hữu văn hóa riêng, lối sống khác biệt khiến họ đạt được mức độ hài lòng lớn hơn.
Họ cũng không ngại ngần chia sẻ với thế giới về điều đó. Chính phủ Phần Lan có hẳn những khóa học về hạnh phúc mà người nước ngoài có thể tham dự theo dạng trực tiếp hoặc trực tuyến, thu hút rất nhiều người tham gia. Truyền thông thế giới và những nhà nghiên cứu cũng đã dành nhiều thời gian tìm hiểu về bí quyết hạnh phúc của người Phần Lan, điều có thể tóm lược trong một vài ý chính.
Theo AFP, thiên nhiên giữ một vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân Phần Lan, cả ở đô thị lẫn nông thôn. Người Phần Lan không chỉ xem thiên nhiên là phong cảnh mà coi đó là một tồn tại không thể thiếu với cuộc sống của họ. Họ có một khái niệm gọi là “Mökkeily”, nghĩa là văn hóa sống tối giản, kết nối sâu sắc với thiên nhiên. Các nghiên cứu liên tục chỉ ra rằng, việc dành nhiều thời gian ngoài trời, gần với cây xanh sẽ ảnh hưởng tích cực tới sức khỏe tinh thần và thể chất. Tại Phần Lan, thiết kế sinh thái luôn là xu hướng lớn trong kiến trúc. Người Phần Lan có cây xanh trên bàn làm việc, trong gia đình. Họ dành nhiều thời gian ở công viên, đi bộ dưới tán lá, hòa mình vào thiên nhiên.
Bên cạnh việc kết nối thiên nhiên, người Phần Lan cũng xem trọng kết nối giữa người với người. Văn hóa Phần Lan đề cao sự gắn kết trong khi cấu trúc xã hội Phần Lan tích cực nuôi dưỡng liên kết này. Ở thành phố hay nông thôn, các khu dân cư luôn có nhiều tổ chức cộng đồng, câu lạc bộ và hoạt động địa phương. Việc tạo dựng các liên kết thực giúp con người cảm thấy bớt cô đơn, được xoa dịu và chia sẻ nhiều hơn. Phần Lan có một câu nói đại ý rằng “khi bạn biết thế nào là đủ, bạn sẽ hạnh phúc”. Đây không còn là một triết lý quá đặc biệt, nhưng tại Phần Lan, mức độ cảm nhận và sống theo triết lý này của họ mạnh mẽ hơn.
Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu hạnh phúc tại Trường đại học Oxford, đơn vị xuất bản Báo cáo Hạnh phúc thế giới, cho rằng: “Phần Lan đã làm rất nhiều việc đúng đắn. Họ có nguồn tài nguyên dồi dào và đã phân phối lại chúng theo cách rất hiệu quả. Họ có hệ thống hỗ trợ xã hội tuyệt vời. Người dân tin tưởng lẫn nhau, tin tưởng thể chế. Dân cư của họ có tuổi thọ trung bình cao, hệ thống chăm sóc sức khỏe công cộng lý tưởng. Tôi nghĩ điều khiến họ khác biệt, đứng cao hơn Iceland, Đan Mạch hay Na Uy có lẽ là mối liên hệ mật thiết của họ với thiên nhiên”.
Theo CNBC, nghiên cứu khác của Sapien Labs - tổ chức chuyên về sức khỏe tâm thần toàn cầu - có đưa ra thêm một góc nhìn. Người sáng lập của họ Tara Thiagarajan cho biết, tuổi trung bình của toàn bộ dân số Phần Lan là 43, so Mỹ là 38,4. Bà giải thích: “Người lớn tuổi có xu hướng hạnh phúc hơn. Họ có mối quan hệ gia đình tốt hơn, gắn bó hơn, có đời sống tâm linh phong phú hơn. Họ không lớn lên cùng điện thoại thông minh”. Với sự kết hợp mạnh mẽ giữa nền tảng kinh tế và tinh thần, Phần Lan sẽ còn giữ vững vị thế quốc gia hạnh phúc của mình lâu nữa.
