Ông H.M.T (56 tuổi, Hà Nội) được gia đình cấp cứu đột quỵ tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội trong tình trạng yếu người. Người bệnh có tiền sử tăng huyết áp nhưng vẫn thường dậy sớm tập thể dục. Cùng ngày nhập viện, thời tiết lạnh, ông Thắng dậy từ 5h sáng ra công viên tập thể dục, sau 30 phút thì xuất hiện các triệu chứng đau đầu dữ đội, chóng mặt và khó nói.
Trường hợp khác, ông N.T.K (70 tuổi, Đông Anh, Hà Nội) có thói quen bơi lội vào lúc 7 giờ sáng mỗi ngày bất kể thời tiết. Tháng 12 thời tiết lạnh ông vẫn dậy sớm và dự định bơi vài vòng, tuy nhiên mới được khoảng 200m thì cảm thấy khó thở, tức ngực. Ông dừng bơi và nghỉ ngơi xong các triệu chứng không thuyên giảm, thậm chí dần tăng nặng. Ông được đi bệnh viện cấp cứu, các bác sĩ kết luận ông bị phù phổi cấp, tắc hoàn toàn động mạch vành trái, nhồi máu cơ tim.
Cả hai trường hợp đều được cấp cứu trong khung giờ vàng, được các bác sĩ điều trị nội khoa và can thiệp tái thông mạch máu. Bệnh nhân nhanh chóng qua cơn nguy kịch.
Thầy thuốc nhân dân, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Bạch Yến, Trưởng khoa Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết năm 2023 bệnh viện ghi nhận số người bị đột và nhồi máu cơ tim quỵ tăng cao hơn 20-30% vào vào thời điểm giao mùa và thời tiết lạnh các tháng 11,12 và tháng 1,2 năm sau, so với những tháng khác trong năm.
Theo Phó Giáo sư Bạch Yến, thời tiết thay đổi không phải nguyên nhân gây đột quỵ và nhồi máu cơ tim, song đây là yếu tố thúc đẩy tình trạng này gia tăng. Khi lạnh đột ngột, cơ thể sẽ phản ứng mang tính tự vệ như co mạch ngoại biên, tăng tiểu cầu, tăng độ nhớt khiến máu dễ bị đông, dẫn đến hình thành cục huyết khối, gây tắc mạch. Nhiệt độ giảm cũng làm gia tăng thêm hoạt động của hệ thần kinh giao cảm, hệ renin angiotensin làm tăng huyết áp góp phần gây ra biến cố.
Huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên có thể làm hỏng các mạch máu cung cấp máu cho não, dẫn đến đột quỵ, nhồi máu cơ tim. Huyết áp càng cao thì nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim càng lớn.
Thực tế, nhiều người bệnh cao tuổi đang uống thuốc điều trị nên chủ quan không theo dõi huyết áp. Họ dậy sớm đi tập luyện ngay. Trong nhà, nhiệt độ ấm, ngoài trời thời tiết lạnh, áo không đủ ấm, nhiệt độ cơ thể giảm xuống nhanh khiến cơ thể không thích nghi kịp, khiến huyết áp tăng cao kịch phát.
Cơ thể vừa chuyển từ trạng thái ngủ sang thức, các hormone điều khiển hoạt động hệ thống tim mạch tăng tiết, trong khi một số chất hóa học ảnh hưởng quá trình cầm máu (Nitric oxit) tiêu hao sau một đêm dài. Vận động gắng sức không hợp lý vào buổi sáng có thể gây đột quỵ, nhồi máu cơ tim.
Phó giáo sư Yến khuyên những ngày thời tiết trở lạnh, mỗi người cần ngủ đủ giấc. Sau khi thức dậy, chờ cơ thể tỉnh táo và có thể khởi động nhẹ nhàng tại nhà. Bạn không nên tập thể dục ngoài trời trong thời tiết rét đậm, ưu tiên tập trong nhà, nếu ra ngoài đường nên mặc đủ ấm. Mỗi người nên vận động nhẹ nhàng bằng các bài tập như yoga, không tập gắng sức.
Người có bệnh tăng huyết áp cần theo dõi huyết áp hàng ngày, tuân thủ uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Không tập thể dục hay vận động nặng khi huyết áp tăng.
"Đột quỵ và nhồi máu cơ tim có thể xảy ra với bất kỳ ai, trong đó có người trẻ. Mỗi người nên kiểm tra sức khỏe định kỳ, tầm soát các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, bệnh tim mạch, tăng cholesterol, đái tháo đường…", Phó Giáo sư Yến nói.
Ngoài ra một số biện pháp phòng ngừa chung là tăng cường vận động, tránh ngồi một chỗ trong thời gian dài liên tục, áp dụng chế độ ăn ít muối, ít dầu mỡ, tăng cường rau xanh, quả chín, bỏ hút thuốc lá, hạn chế sử dụng bia rượu, chất kích thích.
Theo Tổ chức đột quỵ thế giới, đột quỵ là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật trên toàn thế giới. Ước tính mỗi năm có khoảng 12,2 triệu ca đột quỵ mới trên toàn cầu. Việt Nam thuộc nhóm những quốc gia có nguy cơ đột quỵ cao nhất, tỷ lệ ước tính vượt 218/100.000 dân. Theo tỷ lệ này, với dân số 100 triệu, số ca đột quỵ ở nước ta khoảng trên 200.000 mỗi năm.
Cũng theo Tổ chức Y tế thế giới, bệnh tim mạch là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu thế giới. Ước tính có 17,9 triệu người tử vong vì bệnh tim mạch vào năm 2019, chiếm 32% tổng số ca tử vong trên toàn cầu, trong đó 85% là do nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
