Phòng ngừa tai nạn lao động bắt đầu từ cơ sở và cần thiết trong quản trị doanh nghiệp

Phòng ngừa ngay tại cơ sở vì thế cần trở thành một phần của quản trị doanh nghiệp, gắn với trách nhiệm của người đứng đầu và từng vị trí việc làm.

Phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với Phó Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ Nội vụ), Chu Thị Hạnh về những hạn chế trong công tác bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động hiện nay, yêu cầu nâng cao hiệu quả nhận diện, kiểm soát rủi ro và chuyển mạnh sang phòng ngừa tai nạn lao động.

Phóng viên: Thưa đồng chí, qua các vụ tai nạn lao động nghiêm trọng xảy ra thời gian gần đây, đồng chí đánh giá như thế nào về công tác bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động tại doanh nghiệp hiện nay?

Phó Cục trưởng Cục Việc làm Chu Thị Hạnh: Mặc dù hệ thống pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động ngày càng được hoàn thiện, nhận thức của các cấp, các ngành đã có chuyển biến tích cực, nhưng các vụ tai nạn lao động nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng vẫn liên tiếp xảy ra thời gian gần đây cho thấy công tác bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động tại một bộ phận doanh nghiệp vẫn còn nhiều hạn chế. Đáng chú ý, phần lớn các vụ việc không xuất phát từ những rủi ro hoàn toàn mới, mà thường liên quan đến các nguy cơ đã có thể nhận diện và phòng ngừa như ngã cao, điện giật, máy móc cuốn kẹp, sập đổ, ngạt khí hoặc làm việc trong không gian hạn chế.

Thực tế này phản ánh khoảng cách khá lớn giữa quy định pháp luật và việc tổ chức thực hiện tại cơ sở. Nhiều doanh nghiệp vẫn coi an toàn, vệ sinh lao động là yêu cầu tuân thủ mang tính thủ tục, chưa thật sự tích hợp vào hệ thống quản trị, kế hoạch sản xuất và trách nhiệm của người đứng đầu. Công tác đánh giá nguy cơ, xây dựng quy trình làm việc an toàn, kiểm tra hiện trường, kiểm soát thiết bị, quản lý nhà thầu phụ và chuẩn bị phương án ứng cứu sự cố ở một số nơi còn hình thức hoặc chưa đầy đủ.

Một vấn đề đáng quan ngại khác là chất lượng huấn luyện chưa đồng đều, còn nặng về hồ sơ và chứng nhận, chưa chú trọng thực hành, nhận diện nguy cơ và kỹ năng xử lý tình huống khẩn cấp. Khi xảy ra sự cố, người lao động có thể không biết cách tự bảo vệ hoặc cứu nạn đúng quy trình, thậm chí hành động theo phản xạ làm gia tăng số người bị nạn.

Các vụ tai nạn cũng cho thấy hệ thống kiểm soát nội bộ tại doanh nghiệp chưa thật sự phát huy hiệu quả. Trách nhiệm bảo đảm an toàn đôi khi bị giao riêng cho bộ phận chuyên trách, trong khi chưa gắn đầy đủ với trách nhiệm của lãnh đạo, quản đốc, trưởng ca và người trực tiếp tổ chức công việc. Một số doanh nghiệp còn đặt áp lực tiến độ, sản lượng và chi phí lên trên yêu cầu an toàn.

Có thể nhận định rằng, phần lớn các vụ tai nạn lao động nghiêm trọng đều có thể phòng ngừa nếu doanh nghiệp nhận diện đúng nguy cơ, tuân thủ đầy đủ quy trình, tổ chức huấn luyện thực chất và duy trì giám sát thường xuyên và coi an toàn, vệ sinh lao động phải là điều kiện nền tảng của sản xuất, là trách nhiệm pháp lý, trách nhiệm xã hội và cũng là một bộ phận của năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Phóng viên: Theo đồng chí, cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và người sử dụng lao động cần ưu tiên thực hiện những giải pháp gì để nâng cao hiệu quả nhận diện nguy cơ, kiểm soát rủi ro và phòng ngừa tai nạn lao động ngay từ cơ sở?

Phó Cục trưởng Cục Việc làm Chu Thị Hạnh: Để nâng cao hiệu quả nhận diện nguy cơ, kiểm soát rủi ro và phòng ngừa tai nạn lao động ngay từ cơ sở, theo tôi cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ phía Nhà nước, doanh nghiệp và người lao động.

Trước hết, cơ quan quản lý nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, lấy người lao động làm trung tâm, lấy phòng ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp làm trọng tâm, tăng cường nhận diện nguy cơ, đánh giá và kiểm soát các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và dữ liệu trong công tác an toàn, vệ sinh lao động để phục vụ cảnh báo sớm, phân tích nguy cơ và hoạch định chính sách; đồng thời đổi mới phương thức thanh tra, kiểm tra theo hướng dựa trên mức độ rủi ro, tập trung vào các ngành, nghề và công việc có nguy cơ cao.

Đối với doanh nghiệp và người sử dụng lao động, cần xác định an toàn, vệ sinh lao động là một bộ phận của quản trị doanh nghiệp và là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững. Doanh nghiệp phải thực hiện nghiêm việc nhận diện, đánh giá và kiểm soát nguy cơ tại từng vị trí làm việc; xây dựng quy trình làm việc an toàn; đầu tư cải thiện điều kiện lao động, kiểm định thiết bị, ứng dụng công nghệ trong giám sát rủi ro, quan trắc môi trường lao động tự động; tổ chức huấn luyện thực chất gắn với thực hành, diễn tập ứng cứu khẩn cấp và tăng cường tự kiểm tra, giám sát tại hiện trường.

Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của tổ chức công đoàn và mạng lưới an toàn, vệ sinh viên trong việc giám sát, phát hiện nguy cơ, tuyên truyền, hướng dẫn người lao động tuân thủ quy trình làm việc an toàn và kịp thời kiến nghị khắc phục các yếu tố mất an toàn.

Về phía người lao động, cần nâng cao ý thức tự bảo vệ mình và đồng nghiệp, chấp hành nghiêm quy trình, nội quy an toàn, chủ động phát hiện, báo cáo nguy cơ và kiên quyết từ chối thực hiện công việc khi điều kiện làm việc không bảo đảm an toàn theo quy định của pháp luật.

Phóng viên: Từ những yêu cầu nêu trên, theo đồng chí, đâu là chuyển biến quan trọng nhất trong cách tiếp cận công tác an toàn, vệ sinh lao động để việc phòng ngừa thật sự trở thành một phần của hoạt động sản xuất?

Phó Cục trưởng Cục Việc làm Chu Thị Hạnh: Quan trọng hơn cả, cần chuyển mạnh từ tư duy “xử lý sau tai nạn” sang “phòng ngừa từ sớm, từ xa”, lấy quản trị rủi ro và xây dựng văn hóa an toàn làm nền tảng. Khi mỗi doanh nghiệp coi bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động là trách nhiệm pháp lý, trách nhiệm xã hội và là một tiêu chí đánh giá năng lực quản trị, thì tai nạn lao động sẽ từng bước được kiểm soát và giảm bền vững.

Điều này đòi hỏi an toàn phải được xem xét ngay trong quá trình xây dựng kế hoạch sản xuất, tổ chức lao động và lựa chọn công nghệ, thiết bị. Việc nhận diện nguy cơ cần được thực hiện thường xuyên, gắn với từng công việc, từng vị trí và điều kiện sản xuất cụ thể, thay vì chỉ thực hiện để hoàn thiện hồ sơ. Cùng với đó, kết quả đánh giá rủi ro phải trở thành căn cứ để doanh nghiệp điều chỉnh quy trình, bố trí nhân lực, thiết bị và biện pháp bảo vệ phù hợp.

Chất lượng huấn luyện cũng cần được nhìn nhận theo hướng thực chất hơn. Người lao động cần được rèn luyện khả năng nhận diện nguy cơ, xử lý tình huống và ứng cứu khi có sự cố, qua đó hình thành thói quen làm việc an toàn. Người quản lý trực tiếp cũng phải có trách nhiệm kiểm soát điều kiện làm việc, thay vì xem đây là nhiệm vụ riêng của bộ phận an toàn.

Về phía cơ quan quản lý nhà nước, việc đổi mới phương thức thanh tra, kiểm tra theo mức độ rủi ro, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và dữ liệu sẽ giúp nâng cao khả năng cảnh báo, phân tích nguy cơ, tập trung nguồn lực vào những ngành, nghề và công việc có nguy cơ cao. Đây là cơ sở để công tác quản lý chuyển dần sang chủ động phòng ngừa, thay vì chủ yếu xử lý khi tai nạn đã xảy ra.

Khi quản trị rủi ro được thực hiện thực chất và an toàn trở thành một tiêu chí trong tổ chức sản xuất, doanh nghiệp sẽ có thêm cơ sở để bảo vệ người lao động, duy trì hoạt động ổn định và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu xây dựng môi trường làm việc an toàn, bảo vệ sức khỏe người lao động và phát triển bền vững.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn đồng chí!