Lấp khoảng trống từ các đối thủ lớn
Thủy sản - đặc biệt là tôm và cá ngừ - vốn là nhóm hàng chủ lực của Việt Nam tại thị trường Mỹ. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang Mỹ đạt hơn 1,8 tỷ USD, chiếm khoảng 20% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của cả nước. Sáu tháng đầu năm 2025, con số này đạt gần 850 triệu USD, tăng 12% so với cùng kỳ, cho thấy thị trường Mỹ vẫn giữ vai trò then chốt.
Mức thuế 20% mà Mỹ áp dụng với Việt Nam cần được đặt trong bối cảnh so sánh. Tôm Ấn Độ chịu thuế tới 25%, Ecuador chỉ 15% nhưng tập trung ở tôm sơ chế, trong khi Việt Nam lại mạnh ở tôm chế biến sâu - phân khúc có giá trị gia tăng cao và ít đối thủ trực tiếp.
Ông Trần Văn Lĩnh, Chủ tịch HĐQT Công ty Thủy sản Thuận Phước, nhận định: “Nếu tận dụng được lợi thế chế biến sâu, doanh nghiệp Việt vẫn giữ được khách hàng Mỹ và thậm chí mở rộng thị phần khi một số đối thủ gặp khó về thuế hoặc nguồn cung”.
Ở mảng cá ngừ, dù Ecuador đang lợi thế ở mức thuế 15%, nhưng Việt Nam có thể củng cố vị thế nhờ công nghệ chế biến đa dạng, sản phẩm đóng hộp và fillet chất lượng cao, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Giới chuyên gia cho rằng, trong giai đoạn này, việc đẩy mạnh tiếp thị thương hiệu quốc gia và quảng bá sản phẩm chế biến cao cấp sẽ là “vũ khí” giúp thủy sản Việt trụ vững.
Ngành dệt may vốn chiếm khoảng 15% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam cũng nằm trong nhóm hàng chịu thuế đối ứng. Hiện Việt Nam là nhà cung cấp dệt may lớn thứ hai tại Mỹ, chỉ sau Trung Quốc. Sáu tháng đầu năm 2025, xuất khẩu dệt may sang Mỹ đạt 9,2 tỷ USD, tăng 8,5% so với cùng kỳ.
Điểm đáng chú ý là Trung Quốc và Ấn Độ - hai đối thủ lớn đang chịu mức thuế cao hơn Việt Nam, tạo ra khoảng trống thị trường đáng kể. Theo ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam: “Cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam khá tương đồng với Trung Quốc, vì vậy chúng ta hoàn toàn có thể bù đắp một phần nguồn cung bị thu hẹp”.
Bangladesh - đối thủ có cùng mức thuế 20% tuy có lợi thế nhân công rẻ, nhưng Việt Nam mạnh hơn ở chất lượng, khả năng đáp ứng đơn hàng lớn và đặc biệt là tốc độ giao hàng. Nếu doanh nghiệp nhanh chóng áp dụng sản xuất xanh, tối ưu chi phí và đầu tư vào thiết kế sáng tạo, xuất khẩu dệt may Việt Nam hoàn toàn có thể giữ vững thị trường và mở rộng thị phần tại Mỹ.
Ngoài ra, việc chuyển hướng một phần đơn hàng sang các sản phẩm may mặc kỹ thuật cao, đồng thời tận dụng các ưu đãi từ Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) để mở rộng sang châu Âu và Canada, sẽ giúp ngành giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ và tăng sức chống chịu trước biến động.
Chính sách thuế mới không chỉ ảnh hưởng hàng tiêu dùng mà còn tác động tới các ngành công nghiệp như gỗ, điện tử, linh kiện. Theo chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh, đây là thời điểm thích hợp để Việt Nam nâng cấp chuỗi giá trị, khuyến khích đầu tư vào công nghệ cao và sản phẩm có hàm lượng trí tuệ lớn.
Trong lĩnh vực điện tử, vốn do các tập đoàn có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) dẫn dắt, Việt Nam có thể trở thành điểm đến hấp dẫn nếu sớm ban hành chính sách ưu đãi, cải thiện hạ tầng và rút ngắn thủ tục. Điều này sẽ giúp giữ chân các “ông lớn” như Intel, HP, Dell, Amkor, đồng thời thu hút thêm những nhà đầu tư mới, nhất là khi khu vực đang cạnh tranh mạnh về thuế và môi trường đầu tư.
“Phép thử” cho năng lực thích ứng
PGS, TS Ngô Trí Long cho rằng, mức thuế đối ứng 20% từ Mỹ không chỉ là thách thức trước mắt mà còn là “phép thử” quan trọng cho sức đề kháng và khả năng thích ứng của doanh nghiệp Việt Nam. Theo ông, ở ngắn hạn, các doanh nghiệp cần nhanh chóng rà soát danh mục sản phẩm, tính toán kỹ tác động của thuế, đồng thời tái cơ cấu thị trường xuất khẩu, ưu tiên những mặt hàng có giá trị gia tăng cao. Về trung hạn, phải đẩy mạnh đầu tư công nghệ, nâng tỷ lệ nội địa hóa và đáp ứng đầy đủ các chuẩn mực quốc tế về môi trường, xã hội để nâng sức cạnh tranh. Ở tầm nhìn dài hạn, doanh nghiệp cần mở rộng thị trường, khai thác tốt lợi thế từ các FTA như EVFTA, CPTPP, qua đó giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất và nâng cao khả năng chống chịu trước các biến động thương mại toàn cầu.
Trước tác động của chính sách thuế mới, Bộ Công thương đã trình Thủ tướng Chính phủ danh mục nhiệm vụ cấp bách, đồng thời tiếp tục đàm phán kỹ thuật với Mỹ nhằm tối ưu hóa các điều khoản thương mại. Kế hoạch hỗ trợ doanh nghiệp bao gồm cải thiện môi trường đầu tư, phát triển công nghệ hỗ trợ và khai thác tốt nhất những mặt hàng có khả năng hưởng thuế suất 0%.
Song song, Bộ Tài chính phối hợp với các bộ, ngành đánh giá tác động và đề xuất các chính sách ứng phó linh hoạt. Bộ cũng vừa trình Chính phủ dự thảo Nghị quyết về giải pháp tổng thể nhằm kịp thời ứng phó với chính sách thuế quan của Mỹ, trong bối cảnh kinh tế thế giới và khu vực từ đầu năm 2025 diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Dự thảo nhấn mạnh yêu cầu chủ động thích ứng, tận dụng cơ hội để tái cơ cấu sản xuất, đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất, hiệu quả.
Về định hướng điều hành, mục tiêu xuyên suốt là thúc đẩy tăng trưởng gắn với ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp và người dân, nhất là các ngành chịu tác động trực tiếp từ chính sách thuế đối ứng. Năm 2025, GDP được kỳ vọng tăng 8,3-8,5%, tạo nền tảng để đạt mức hơn 10% vào năm 2026; CPI bình quân dưới 4,5%; tổng vốn đầu tư toàn xã hội dự kiến tăng 11-12%.
Dự thảo cũng xác định nhiệm vụ trọng tâm là thúc đẩy tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng tự chủ, bền vững và gia tăng giá trị. Quan hệ thương mại với Mỹ cần được phát triển theo tinh thần xây dựng, bình đẳng, cùng có lợi, hài hòa lợi ích và chia sẻ rủi ro, phù hợp luật pháp quốc tế và các cam kết thương mại.
Các nhóm giải pháp lớn gồm: đẩy mạnh đàm phán, thực thi hiệu quả Tuyên bố chung Việt Nam - Mỹ về khuôn khổ hiệp định thương mại đối ứng; đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng để phát triển xuất khẩu bền vững; duy trì ổn định vĩ mô và kiểm soát lạm phát.
Bộ, ngành và địa phương được yêu cầu chủ động triển khai nhiệm vụ trong thẩm quyền, đồng thời đề xuất chính sách vượt thẩm quyền gửi Bộ Tài chính tổng hợp, báo cáo Chính phủ để tháo gỡ kịp thời vướng mắc.
Dự thảo cũng kêu gọi cộng đồng doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng phát huy đạo đức, văn hóa kinh doanh, nâng cao tinh thần thượng tôn pháp luật và trách nhiệm xã hội, phù hợp định hướng Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.
Các cơ quan báo chí, truyền thông được giao nhiệm vụ chủ động thông tin, đặc biệt về chính sách, nhằm tạo sự đồng thuận xã hội, lan tỏa niềm tin và khí thế mới để thực hiện thành công mục tiêu tăng trưởng giai đoạn tới.
