Phát triển nhân lực chất lượng cao ngành công nghệ sinh học

Sự phát triển mạnh mẽ và vai trò của ngành công nghệ sinh học đã được thể hiện rất rõ qua đại dịch Covid-19 trong hai năm trở lại đây, từ việc giải trình tự gen của vi-rút SARS-CoV-2, phát triển các bộ sinh phẩm chẩn đoán, phát triển vắc-xin, cho đến các loại thuốc điều trị cho người nhiễm SARS-CoV-2. Với quy mô ứng dụng và trình độ công nghệ ngày càng cao, nhân lực chất lượng cao là một trong những yếu tố then chốt trong việc phát triển ngành công nghệ sinh học.

Nghiên cứu hoạt chất tại Viện Công nghệ sinh học, Viện Hàn lâm khoa học và Công nghệ Việt Nam. Ảnh: MINH HÀ
Nghiên cứu hoạt chất tại Viện Công nghệ sinh học, Viện Hàn lâm khoa học và Công nghệ Việt Nam. Ảnh: MINH HÀ

Công nghệ sinh học là một lĩnh vực công nghệ cao dựa trên nền tảng khoa học về sự sống, kết hợp với quy trình và thiết bị kỹ thuật nhằm tạo ra các công nghệ khai thác các hoạt động sống của vi sinh vật, tế bào thực vật và động vật để sản xuất ở quy mô công nghiệp các sản phẩm sinh học có chất lượng cao, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường. Đối với nước ta, công nghệ sinh học có vai trò quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Vai trò đó đã được thể hiện rõ trong các chính sách của Đảng và Nhà nước, như Chỉ thị số 50-CT/TW ngày 4/3/2005 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về việc đẩy mạnh phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và Quyết định 2117/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, trong đó nêu rõ công nghệ sinh học là một trong bốn lĩnh vực có công nghệ ưu tiên nghiên cứu, phát triển và ứng dụng để chủ động tham gia cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Kể từ khi đại dịch Covid-19 bùng phát và lây lan trên phạm vi toàn cầu trong khoảng hai năm trở lại đây, lĩnh vực công nghệ sinh học đã cho thấy sự phát triển mạnh mẽ và thể hiện vai trò quan trọng qua các ứng dụng như phát triển các sinh phẩm chẩn đoán, vắc-xin và thuốc điều trị. Ngoài ra, công nghệ sinh học cũng có những đóng góp quan trọng trong bảo đảm an ninh lương thực, qua đó giúp chống lại dịch bệnh một cách hiệu quả.

Việt Nam là một đất nước nhiệt đới đi lên từ nông nghiệp, với nguồn lao động trẻ dồi dào là những tiềm năng cho phát triển công nghệ sinh học. Những năm gần đây, số lượng các đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ sinh học đã có sự phát triển nhanh chóng với quy mô ứng dụng và trình độ công nghệ ngày càng cao. Thị trường lao động ở các lĩnh vực y dược, nông nghiệp, thực phẩm, môi trường... luôn đòi hỏi nhân lực công nghệ sinh học có chất lượng. Trên thực tế, ngành công nghệ sinh học đã được đào tạo tại các trường đại học lớn trong nước trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, nhân lực chất lượng cao cho nghiên cứu, phát triển công nghệ, quản lý và sản xuất, kinh doanh công nghệ sinh học còn nhiều hạn chế.

Theo PGS, TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm, Trường đại học Bách khoa Hà Nội, công nghệ sinh học hiện nay là ngành thiết yếu, nhưng Việt Nam còn đi chậm và chưa đồng bộ. Hiện, các đơn vị đào tạo nhân lực đã chú trọng đào tạo sinh viên đáp ứng nhu cầu thị trường, nhưng khó khăn là thiếu sự hỗ trợ, đồng hành của các doanh nghiệp trong việc tiếp nhận sinh viên thực tập, cho nên ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo. Sinh viên ra trường chủ yếu đi làm trái nghề vì các cơ sở sản xuất chủ yếu mua công nghệ, không cần nhân lực chuyên môn sâu về công nghệ sinh học, gây lãng phí trong đào tạo nhân lực; các viện nghiên cứu về công nghệ sinh học đang trong quá trình tinh giản biên chế theo quy định.

Những vấn đề trên đã đặt ra những thách thức cho các cơ sở đào tạo trong việc nâng cao chất lượng nghiên cứu, giảng dạy, và đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu xã hội. Các đơn vị nghiên cứu, cơ sở đào tạo cần có chính sách phù hợp để thu hút được đội ngũ nghiên cứu viên, giảng viên có chất lượng cao, và nâng cao chất lượng của đội ngũ cán bộ. Bên cạnh đó, các hoạt động đào tạo cần gắn kết chặt chẽ với thực tiễn sản xuất, thông qua sự đồng hành của các doanh nghiệp công nghệ sinh học. Nhờ vậy, doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được nguồn lực trong việc đào tạo nhân sự và sinh viên công nghệ sinh học sẽ có cơ hội được tiếp xúc thực tế và có những kinh nghiệm nhất định trước khi tham gia thị trường lao động.

Công nghệ sinh học là ngành học đòi hỏi đam mê, kiên nhẫn và có khát vọng trở thành chuyên gia, nhà quản lý và sản xuất, kinh doanh giỏi trong những ngành khoa học và công nghệ cốt lõi của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Ngoài những kiến thức chuyên môn được đào tạo tại cơ sở, nhân lực ngành công nghệ sinh học cần trang bị thêm cho mình các kỹ năng mềm, và không ngừng trau dồi trình độ ngoại ngữ, kiến thức chuyên môn, phương pháp tư duy khoa học… để nâng cao chất lượng của bản thân, qua đó có thể thích ứng được với sự phát triển mạnh mẽ của ngành.

Có thể bạn quan tâm

Công tác dự báo và cảnh báo sớm chính là “tuyến phòng thủ” đầu tiên, giữ vai trò quyết định trong bảo vệ tính mạng người dân và tài sản. (Ảnh: TRỌNG TÙNG)

Rút ngắn thời gian phản ứng với thiên tai

Việc cảnh báo thiên tai sẽ chỉ thật sự hiệu quả khi thông tin nguy hiểm đến đúng người, đúng nơi và đúng thời điểm. Các mô hình tháp báo lũ thông minh và mạng quan trắc tự động đang giúp việc đưa dữ liệu về ngập lụt tới cộng đồng nhanh hơn, rút ngắn thời gian phản ứng của người dân khi thiên tai xảy ra.

Đào tạo an ninh mạng tại CyRadar giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực phòng thủ.

Tăng năng lực phòng vệ của doanh nghiệp

Chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng cho doanh nghiệp Việt Nam nhưng cũng kéo theo những rủi ro an ninh mạng phức tạp. Khi dữ liệu trở thành tài sản chiến lược, khả năng bảo vệ hệ thống và thông tin không còn là vấn đề kỹ thuật mà trở thành năng lực phòng vệ quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp.

Hoạt động nghiên cứu tại Phòng Thí nghiệm trọng điểm Công nghệ Lọc, Hóa dầu (Viện Hóa học công nghiệp Việt Nam).

Đầu tư hạ tầng nghiên cứu cho công nghệ chiến lược

Phát triển hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia là một trong những giải pháp để hiện thực hóa mục tiêu đột phá về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết 57-NQ/TW. Thực trạng lạc hậu về công nghệ đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tổ chức lại hạ tầng nghiên cứu theo hướng tập trung, đồng bộ và hiệu quả.

Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an thành phố Đà Nẵng đấu tranh tội phạm trên không gian mạng. (Ảnh: Công Vinh)

Nâng cao ý thức làm chủ, bảo vệ không gian mạng

Tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp tục khẳng định chủ trương của Đảng về bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới, khi nhấn mạnh yêu cầu: Tự chủ chiến lược, có năng lực kiểm soát rủi ro, có thể chế vững, có trật tự xã hội ổn định, có sự hội nhập quốc tế sâu rộng...

UAV được thử nghiệm phun thuốc cho cây cà-phê tại xã Mường Ảng, tỉnh Điện Biên.

Cơ chế sandbox đã sang giai đoạn triển khai thực tế

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, bên cạnh chuẩn bị cấp phép mô hình thử nghiệm có kiểm soát đầu tiên về phát triển kinh tế tầm thấp, ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV) tại tỉnh Điện Biên, một số địa phương, doanh nghiệp cũng bày tỏ quan tâm đến việc triển khai thử nghiệm mô hình sandbox.

Định vị vị thế Việt Nam trên bản đồ sở hữu trí tuệ toàn cầu

Định vị vị thế Việt Nam trên bản đồ sở hữu trí tuệ toàn cầu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, sở hữu trí tuệ ngày càng khẳng định vai trò là một trụ cột quan trọng của nền kinh tế tri thức. Những năm qua, Việt Nam đã chủ động hoàn thiện thể chế, từng bước xây dựng hệ thống sở hữu trí tuệ tương thích với chuẩn mực quốc tế và đạt được nhiều kết quả tích cực.

Bảo đảm pháp lý khi chuyển chất xám trí tuệ thành dòng vốn trên thị trường

Bảo đảm pháp lý khi chuyển chất xám trí tuệ thành dòng vốn trên thị trường

Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 được thông qua cho thấy những vấn đề pháp lý sở hữu trí tuệ đã được điều chỉnh gần và sát thực tiễn hiện nay. Trong đó, việc định giá tài sản sở hữu trí tuệ làm tài sản bảo đảm đang là nội dung thu hút sự quan tâm của đông đảo dư luận, nhất là với giới khởi nghiệp liên quan đổi mới sáng tạo.