Bảo đảm hài hòa giữa gìn giữ giá trị nổi bật với phát triển kinh tế di sản
Theo đó, phạm vi lập quy hoạch là toàn bộ diện tích Danh lam thắng cảnh quốc gia đặc biệt Tràng An-Tam Cốc-Bích Động (thuộc phạm vi Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới Quần thể Danh thắng Tràng An) với tổng diện tích là 9.663ha.
Mục tiêu của quy hoạch nhằm tiếp tục nghiên cứu, nhận diện và bổ sung, làm rõ giá trị của Danh lam thắng cảnh Tràng An-Tam Cốc-Bích Động và Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới Quần thể Danh thắng Tràng An; bảo tồn di tích kết hợp với phát triển bền vững, đưa khu danh thắng trở thành một trong những khu du lịch hấp dẫn của Việt Nam và quốc tế; là động lực phát triển du lịch của tỉnh Ninh Bình và khu vực đồng bằng Bắc Bộ.
Việc quy hoạch cũng nhằm bảo tồn các giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới Quần thể Danh thắng Tràng An; cụ thể hoá chiến lược, quy hoạch và các định hướng phát triển của tỉnh Ninh Bình, thực hiện cam kết của Việt Nam với UNESCO trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản.
Quy hoạch xác định quy mô, ranh giới, khoanh vùng bảo vệ di tích; xác định chức năng, chỉ tiêu sử dụng đất cho các khu vực; tổ chức không gian, bố trí hệ thống hạ tầng kỹ thuật phù hợp với các giai đoạn bảo tồn, phát huy giá trị di tích. Đồng thời, xây dựng quy định, giải pháp quản lý, kiểm soát không gian quy hoạch kiến trúc cảnh quan khu vực di tích và các giải pháp quản lý, bảo vệ di tích theo quy định.
Cùng với đó, tạo lập căn cứ pháp lý để bảo vệ, phát huy giá trị các điểm di tích thành phần; cho công tác lập, thẩm định, phê duyệt và triển khai các dự án thành phần về bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích theo quy hoạch được duyệt; xây dựng cơ chế, chính sách thu hút nguồn lực đầu tư, phát huy vai trò của cộng đồng trong công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản.
Về nội dung quy hoạch, quy hoạch phân vùng chức năng; định hướng bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích; giải pháp bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích; quy hoạch không gian bảo tồn, phát huy giá trị di tích; định hướng quy hoạch bảo tồn cảnh quan địa chất; định hướng bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa phi vật thể; giải pháp phát triển du lịch; định hướng quy hoạch hạ tầng kỹ thuật; giải pháp, cơ chế thực hiện quy hoạch di tích...
Việc bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích theo nguyên tắc bảo đảm hài hòa giữa việc gìn giữ giá trị nổi bật toàn cầu của khu di sản với phát triển kinh tế di sản, bảo đảm lợi ích, sinh kế cộng đồng, nâng cấp cơ sở hạ tầng xã hội, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng du lịch.
Các hoạt động bảo tồn, tu bổ, phát huy giá trị phải giữ nguyên yếu tố gốc, bảo đảm toàn vẹn giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới Quần thể Danh thắng Tràng An.
Ngoài ra, kiểm soát sức chứa, hoạt động du lịch và xây dựng; bảo đảm phục hồi môi trường, duy trì cảnh quan và khả năng thích ứng dài hạn của di sản. Đối với khu vực cảnh quan thiên nhiên cần được bảo vệ nghiêm ngặt khoanh vùng, cắm mốc ranh giới các khu vực bảo vệ di tích, địa điểm khảo cổ. Đối với khu vực phát triển du lịch cần bảo đảm kiến trúc hài hòa với cảnh quan thiên nhiên; phát triển du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm nông nghiệp, nông thôn, du lịch văn hóa…
Đối với khu vực làng truyền thống, không mở rộng hoặc phát triển đô thị hóa, bảo tồn cảnh quan làng, xóm theo hiện trạng; bảo tồn cảnh quan nông nghiệp và giữ gìn các giá trị di sản văn hóa phi vật thể, làng nghề thủ công truyền thống.
Đối với khu vực bảo tồn đan xen, cần kiểm soát nghiêm ngặt và không xem xét, chấp thuận việc chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp sang mục đích khác khi chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép.
Bảo tồn làng nghề, lễ hội truyền thống gắn với du lịch trải nghiệm
Quy hoạch bảo quản, tu bổ và phục hồi Danh lam thắng cảnh quốc gia đặc biệt Tràng An-Tam Cốc-Bích Động cũng định hướng việc bảo tồn và phát huy các làng nghề truyền thống. Các làng nghề chế tác đá Ninh Vân, nghề dệt ren Ninh Hải, nghề nấu rượu Gia Lạc, nghề trồng hoa cây cảnh Ninh Xuân cần có lộ trình bảo tồn, khôi phục, gắn với du lịch trải nghiệm.
Việc bảo tồn các nghi lễ quan trọng cũng phản ánh truyền thống lịch sử và đời sống văn hóa của người dân, vùng đất Cố đô. Theo đó, tiếp tục bảo tồn các nghi lễ, lễ hội: Tục rước nước Lễ hội Hoa Lư; Hội làng Khả Lương; Hội làng Hành Cung; Lễ hội đền Trần (Nội Lấm); Lễ hội đền Thái Vi; Lễ hội Bái Đính; Lễ tế Thần Nông...
Bảo tồn giá trị tri thức bản địa gắn với các lễ hội: lễ hội làng Sinh Dược, nghề sản xuất dược liệu tự nhiên, tín ngưỡng thờ Đức Thánh Nguyễn Minh Không, tập quán thờ Tô Hiến Thành và hệ truyện tích thời Lý.
Về phát triển sản phẩm du lịch đặc thù, quy hoạch hướng tới xây dựng các sản phẩm du lịch gắn với di sản, lễ hội, tham quan và tìm hiểu lối sống, ẩm thực; gắn kết hiệu quả du lịch với công nghiệp văn hóa.
Cùng với đó, phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái dựa trên lợi thế về tài nguyên tự nhiên, các loại hình dịch vụ du lịch mới theo hướng đa dạng hóa sản phẩm phù hợp với những xu hướng mới của thị trường như: du lịch sinh thái (chèo thuyền, trekking, chụp ảnh thiên nhiên); du lịch văn hóa-lịch sử-khảo cổ (tham quan cố đô, di tích khảo cổ); du lịch văn hóa, tôn giáo tín ngưỡng và thực hành tôn giáo, tín ngưỡng (các tour hành hương)...
Ngoài ra, khai thác loại hình du lịch thể thao-mạo hiểm (leo núi, đạp xe, chèo thuyền); du lịch nông nghiệp, làng nghề (trải nghiệm làng thêu, làng gốm, farmstay); du lịch sáng tạo-công nghệ (du lịch thực tế ảo, ứng dụng thông minh, trung tâm nghệ thuật); du lịch kết hợp chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe và thẩm mỹ; du lịch hội nghị, hội thảo, sự kiện (MICE); du lịch giáo dục...
