Việc phân cấp, phân quyền cho cấp xã đã giúp nhiều thủ tục được giải quyết ngay từ cơ sở, phát huy tính chủ động, nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương, góp phần sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Chủ động từ cơ sở
Ngày 17/7, 51 hộ dân ở bản Cao Vều 1, xã Anh Sơn lần đầu cầm trên tay Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) sau hàng chục năm chờ đợi. Nâng niu Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vừa được trao, ông Phạm Thanh Tâm (sinh năm 1940) xúc động chia sẻ: “Sống gần hết đời người nhưng đến hôm nay tôi mới lần đầu được cầm tờ giấy màu hồng đặc biệt này. Từ hôm nay, con cháu trong gia đình hoàn toàn yên tâm đầu tư sản xuất, xây dựng cuộc sống ổn định trên chính mảnh đất quê hương mình. Cảm ơn chính quyền địa phương đã kịp thời tháo gỡ khó khăn, giải quyết những vướng mắc trong việc này”.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Anh Sơn Nguyễn Trần Chương nhấn mạnh, 51 hộ dân ở bản Cao Vều 1 được nhận sổ đỏ là kết quả cụ thể sau thời gian dài nỗ lực của Ủy ban nhân dân xã về việc đẩy mạnh tiến độ đăng ký đất đai, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản gắn liền với đất đối với các trường hợp tồn đọng trên địa bàn.
Việc thực hiện chính quyền địa phương hai cấp gắn với triển khai Luật Đất đai năm 2024 đang tạo ra bước chuyển căn bản trong quản lý về đất đai. Nếu trước đây cấp xã chỉ xác nhận hồ sơ liên quan đến nguồn gốc, ranh giới và quá trình sử dụng đất, thì nay địa phương thực hiện nhiều khâu trong quy trình cấp giấy chứng nhận theo thẩm quyền được phân cấp. Khi “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, cán bộ cũng chủ động hơn, chuyên nghiệp và gần dân hơn.
Thay vì chờ người dân tìm đến cơ quan hành chính, xã đã thành lập các tổ trực tiếp về tận các nhà văn hóa thôn để làm việc và tháo gỡ vướng mắc ngay tại cơ sở, qua đó tiết kiệm thời gian đi lại cho người dân, nhất là tại các khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa.
Tại xã Nam Đàn, Dự án đường bộ cao tốc Vinh - Thanh Thủy là minh chứng rõ nét cho hiệu quả phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực đất đai. Với hơn 10 km đi qua địa bàn xã, dự án ảnh hưởng đất ở của 127 hộ, đất nông lâm nghiệp khác 564 hộ và có 75 hộ phải tái định cư.
Khác với trước đây, khi cấp xã chủ yếu chỉ tham gia phối hợp, nay xã được giao chủ động toàn bộ quy trình bồi thường, giải phóng mặt bằng; từ công bố thông tin dự án, tuyên truyền, vận động nhân dân, kiểm kê, xác nhận nguồn gốc đất, lập phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư... đều được thực hiện trực tiếp tại cơ sở. Hiện địa phương đang rốt ráo bồi thường giải phóng mặt bằng, phấn đấu hoàn thành trước ngày 15/8.
Ông Nguyễn Văn Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã cho rằng, khi được trao quyền chủ động, địa phương có điều kiện nắm chắc tình hình cơ sở, trực tiếp đối thoại, tháo gỡ vướng mắc ngay từ đầu, tăng sự đồng thuận của người dân; đồng thời rút ngắn đáng kể thời gian kiểm kê, xác nhận nguồn gốc đất, lập và phê duyệt phương án bồi thường.
Qua thực tiễn triển khai Dự án cao tốc đường bộ Vinh - Thanh Thủy cho thấy, phân cấp không chỉ nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước mà còn phát huy tính chủ động, linh hoạt, sát dân của cấp xã trong thực hiện các nhiệm vụ lớn, phức tạp.
Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An, việc mở rộng thẩm quyền cho cấp xã không đơn thuần là sự điều chỉnh về tổ chức và quản lý hành chính, mà thể hiện bước chuyển trong tư duy quản trị theo hướng lấy người dân làm trung tâm. Khi được trao quyền, chính quyền cấp xã chủ động giải quyết công việc ngay từ cơ sở, bảo đảm hoạt động hành chính thông suốt.
Khơi thông “điểm nghẽn”
Từ thực tiễn triển khai tại nhiều địa phương cho thấy, việc phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực đất đai không chỉ nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước mà còn tạo bước chuyển rõ nét trong phương thức điều hành của chính quyền cơ sở.
Tuy nhiên, hiện nay, khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, ở một số địa phương nhất là các xã miền núi, đội ngũ cán bộ địa chính vẫn còn thiếu và hạn chế về năng lực chuyên môn, trong khi khối lượng và yêu cầu công việc ngày càng cao và phức tạp hơn. Do đó, thời gian tới, nhiều địa phương cũng mong muốn cần có sự điều chuyển nhân lực, trang thiết bị từ Văn phòng Đăng ký đất đai về địa phương nhằm tạo sự phân cấp đồng bộ và chủ động trong xử lý hồ sơ cấp giấy ở cơ sở.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An Hoàng Quốc Việt cho biết, theo Quyết định số 30/2026/QĐ-UBND ngày 1/6/2026, Ủy ban nhân dân tỉnh đã ủy quyền cho cấp xã thực hiện 32 nhiệm vụ và chuyển 11 nhiệm vụ thuộc thẩm quyền Ủy ban nhân dân sang Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã. Thời gian đầu, một số địa phương còn lúng túng do cán bộ địa chính chưa quen nhiệm vụ mới. Sở đã thành lập bảy tổ công tác trực tiếp hướng dẫn, ban hành sổ tay nghiệp vụ và hồ sơ mẫu để thống nhất quy trình xử lý.
Bên cạnh đó, một số địa phương đề xuất tiếp tục mở rộng phân cấp một số nhiệm vụ phù hợp với năng lực của cấp xã như đo đạc địa chính phục vụ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu, đăng ký biến động đất đai và khai thác trực tiếp cơ sở dữ liệu địa chính. Cùng với đó, tỉnh sớm xây dựng cơ chế liên thông dữ liệu đất đai giữa cấp xã với cơ quan đăng ký đất đai.
Đồng chí Phùng Thành Vinh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An nhấn mạnh, phân cấp, phân quyền là xu hướng tất yếu của quản trị hiện đại nhằm tháo gỡ vướng mắc, tạo sự linh hoạt cho cấp xã, nâng cao hiệu quả công tác quản lý đất đai.
Thời gian tới, các địa phương cần tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính; đề cao trách nhiệm người đứng đầu. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã phải chịu trách nhiệm toàn diện và trực tiếp trước pháp luật và trước Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh nếu để xảy ra các bất cập trong lĩnh vực đất đai dẫn đến vi phạm pháp luật mà không bị xử lý kịp thời.
