Việc tổ chức khai quật di chỉ Ngòi Nhù không chỉ nhằm bổ sung tư liệu, mà còn mang ý nghĩa định hướng lại cách tiếp cận nghiên cứu khảo cổ học tại khu vực thượng lưu sông Hồng, theo hướng bài bản, có kiểm soát và tích hợp liên ngành.
Địa điểm khảo cổ học Ngòi Nhù nằm ở ranh giới tiếp giáp giữa các đơn vị hành chính cũ, là thị trấn Phố Lu, xã Sơn Hà của huyện Bảo Thắng và xã Cam Cọn của huyện Bảo Yên. Địa điểm có toạ độ địa lý nằm trong khoảng 22.279713° vĩ bắc, 104.223057° kinh đông, cao khoảng 62- 65m so với mực nước biển. Địa điểm Ngòi Nhù nằm sát bờ sông Hồng, suối Nhù và chịu tác động nhiều của hoạt động thủy văn của các dòng chảy này.
Kết quả khai quật bước đầu cho thấy, Ngòi Nhù là một di chỉ cư trú có quy mô đáng chú ý, với cấu trúc địa tầng tương đối rõ ràng, yếu tố có ý nghĩa đặc biệt trong nghiên cứu khảo cổ học.
Sự hiện diện của các lớp văn hóa kế tiếp nhau cho thấy quá trình cư trú không mang tính ngắt quãng, mà có sự kế thừa và ổn định tương đối, qua đó gợi mở về sự tồn tại của các cộng đồng cư dân có tổ chức và khả năng thích nghi cao với môi trường sinh thái khu vực.
Hệ thống di vật thu được, bao gồm công cụ đá, mảnh gốm, dấu tích bếp lửa và không gian sinh hoạt, đã cung cấp những cứ liệu quan trọng để bước đầu nhận diện đời sống vật chất và phương thức sinh kế của cư dân tiền sử.
Đáng chú ý là sự đồng tồn tại của các yếu tố kỹ thuật mang đặc trưng hậu kỳ Đồ đá mới với những dấu hiệu chuyển tiếp sang sơ kỳ Kim khí, phản ánh một quá trình biến đổi nội tại, liên tục, thay vì sự thay thế đột ngột giữa các giai đoạn.
Trên cơ sở phân tích ban đầu, di tích Ngòi Nhù được dự đoán có niên đại khoảng từ 4.000 đến 3.500 năm. Đây là giai đoạn mang tính bản lề trong tiến trình phát triển của xã hội tiền sử, đánh dấu những chuyển biến quan trọng về công nghệ, kinh tế và tổ chức xã hội.
Việc xác lập niên đại và đặc trưng văn hóa của di tích vì vậy không chỉ có ý nghĩa đối với địa bàn Lào Cai, mà còn góp phần bổ sung dữ liệu cho nghiên cứu tiến trình tiền-sơ sử ở lưu vực sông Hồng và miền bắc Việt Nam nói chung. Các kết quả niên đại cụ thể sẽ tiếp tục được kiểm chứng thông qua các phân tích chuyên sâu trong thời gian tới.
Điểm nổi bật của cuộc khai quật lần này là việc triển khai mô hình phối hợp liên ngành và hợp tác quốc tế. Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn giữ vai trò chủ trì, phối hợp Viện Khảo cổ học, Bảo tàng tỉnh Lào Cai, đồng thời có sự tham gia trao đổi chuyên môn với Trường đại học Vũ Hán (Trung Quốc).
Mô hình này đã tạo điều kiện kết nối hiệu quả giữa nghiên cứu lý luận, đào tạo, khai quật thực địa và công tác quản lý di sản, đồng thời bước đầu tiếp cận các phương pháp phân tích hiện đại như xác định niên đại tuyệt đối, nghiên cứu môi trường cổ và địa mạo.
Di chỉ khảo cổ học Ngòi Nhù là phát hiện có giá trị cao, góp phần bổ sung và làm sáng tỏ thêm chiều sâu lịch sử, văn hóa của tỉnh Lào Cai và khu vực miền núi phía bắc.
