Ô nhiễm không khí: Gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng

Ô nhiễm không khí là một trong những yếu tố nguy cơ gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam, với 94.837 ca tử vong sớm trong một năm. Trước thực trạng này, Việt Nam đặt mục tiêu giảm nồng độ bụi mịn PM2.5, tăng số ngày có chất lượng không khí tốt và trung bình, đồng thời đẩy mạnh các giải pháp kiểm soát nguồn phát thải.

Các đại biểu chủ trì Hội thảo “Khắc phục ô nhiễm và cải thiện chất lượng không khí tại Việt Nam - từ chính sách đến hành động”.
Các đại biểu chủ trì Hội thảo “Khắc phục ô nhiễm và cải thiện chất lượng không khí tại Việt Nam - từ chính sách đến hành động”.

Ngày 29/9, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Bộ Y tế, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tổ chức Hội thảo “Khắc phục ô nhiễm và cải thiện chất lượng không khí tại Việt Nam-từ chính sách đến hành động”.

Ô nhiễm không khí liên quan gần 95.000 ca tử vong sớm tại Việt Nam

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Y tế Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh, ô nhiễm không khí vẫn là một trong những thách thức lớn về môi trường và y tế công cộng của Việt Nam. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng không khí người dân hít thở hằng ngày mà còn làm gia tăng gánh nặng bệnh tật, tử vong sớm, giảm năng suất lao động và phát sinh chi phí cho gia đình, cộng đồng và nền kinh tế.

ndo_br_1790659738013-7018919466318293958-g5849334620448136835-3c6c0d51a712e34020688becce35e213.jpg
Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương phát biểu tại hội thảo.

Theo dữ liệu từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu năm 2023, ô nhiễm không khí đã trở thành yếu tố nguy cơ gây tử vong đứng thứ ba tại Việt Nam, liên quan đến 94.837 ca tử vong sớm trong một năm.

Tác động của ô nhiễm không khí diễn ra trong suốt vòng đời con người. Ngay từ khi còn trong bụng mẹ, thai nhi đã có nguy cơ sinh nhẹ cân, sinh non. Khi lớn lên, trẻ em dễ mắc các bệnh đường hô hấp và gia tăng nguy cơ phải nhập viện. Theo các số liệu được Bộ Y tế dẫn tại hội thảo, khi nồng độ bụi mịn PM2.5 tăng thêm 10µg/m³, tỷ lệ nhập viện do viêm phổi, viêm phế quản và hen suyễn ở trẻ em tăng từ 3,5% đến 5,2%.

Đối với người trưởng thành và người cao tuổi, ô nhiễm không khí làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim thiếu máu cục bộ, đột quỵ, bệnh phổi mạn tính và ung thư phổi. Ước tính, trong giai đoạn 1999-2014, khoảng 3.100 ca tử vong do ung thư phổi có liên quan đến ô nhiễm không khí.

Tại các đô thị lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, ô nhiễm không khí còn làm giảm tuổi thọ trung bình của người dân từ 1,9 đến 5,7 năm.

Trước những tác động nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng, Việt Nam đã xây dựng các mục tiêu và lộ trình kiểm soát ô nhiễm không khí trong giai đoạn tới.

Theo Kế hoạch hành động quốc gia về kiểm soát ô nhiễm không khí và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030 của Chính phủ, Hà Nội đặt mục tiêu giảm 20% nồng độ PM2.5 trung bình năm 2030 so với năm 2024; đồng thời phấn đấu có ít nhất 80% số ngày trong năm đạt mức chất lượng không khí tốt hoặc trung bình theo quy chuẩn quốc gia.

Các văn kiện quan trọng của Đảng và Chính phủ, trong đó có Nghị quyết số 72-NQ/TW, tiếp tục củng cố định hướng cải thiện chất lượng không khí, mở rộng các mục tiêu đối với Thành phố Hồ Chí Minh.

Tăng cường quan trắc, kiểm soát nguồn phát thải

Đánh giá về khả năng thực hiện các mục tiêu kiểm soát ô nhiễm không khí, bà Lê Thái Hà, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), cho rằng những mục tiêu đặt ra trong Kế hoạch hành động quốc gia giai đoạn 2026-2030 có thể đạt được nếu có các giải pháp đồng bộ và quyết liệt.

Theo bà Lê Thái Hà, kinh nghiệm quốc tế cho thấy cải thiện chất lượng không khí đòi hỏi sự phối hợp liên ngành, cam kết lâu dài và các biện pháp dựa trên bằng chứng khoa học.

ndo_br_1790659738031-7018919466318293958-g5849334620448136835-e04a1b99f7432120e8602451ff5bbaa2-4736.jpg
Các đại biểu tham dự hội thảo.

Mới đây, WHO và UNDP đã đồng hành cùng đoàn cán bộ cấp cao Việt Nam do Thứ trưởng Y tế Nguyễn Thị Liên Hương dẫn đầu thăm Bắc Kinh (Trung Quốc), tìm hiểu kinh nghiệm cải thiện chất lượng không khí tại thành phố này.

Thực tiễn tại Bắc Kinh cho thấy, quản trị hiệu quả, xác định mục tiêu rõ ràng, tăng cường quan trắc và dự báo, ứng dụng các nền tảng dữ liệu tích hợp trong hoạch định chính sách, kiểm soát phát thải và duy trì đầu tư đã góp phần cải thiện chất lượng không khí, gia tăng số ngày có bầu trời xanh.

Theo tiêu chuẩn chất lượng không khí quốc gia của Trung Quốc, khoảng 85% số ngày trong năm 2025 tại nước này đạt chất lượng không khí tốt. Kinh nghiệm này cho thấy, các mục tiêu cải thiện chất lượng không khí có thể đạt được khi cam kết chính trị được cụ thể hóa bằng hành động dựa trên bằng chứng và triển khai nhất quán.

Tại Việt Nam, hệ thống quan trắc chất lượng không khí đang từng bước được mở rộng, tạo cơ sở cung cấp dữ liệu phục vụ công tác quản lý. Các công nghệ mới, trong đó có công cụ số và trí tuệ nhân tạo, cũng mở ra cơ hội xác định rõ hơn các nguồn gây ô nhiễm, nâng cao chất lượng dự báo và hỗ trợ triển khai các biện pháp kiểm soát có trọng tâm.

Bên cạnh đó, cần ưu tiên củng cố bằng chứng khoa học về tác động của ô nhiễm không khí đối với sức khỏe, nhất là các nhóm dễ bị tổn thương. Việc tích hợp dữ liệu giữa ngành môi trường và y tế có ý nghĩa quan trọng trong hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm, xác định nhóm có nguy cơ cao và hỗ trợ cơ quan chức năng ứng phó kịp thời.

Tuy nhiên, một trong những khó khăn hiện nay là chưa có cơ chế chia sẻ dữ liệu dùng chung hiệu quả giữa các ngành. Đây là vấn đề cần được tháo gỡ nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp, giám sát và xây dựng chính sách kiểm soát ô nhiễm không khí.

Thực tế cũng cho thấy, hiệu quả của chính sách phụ thuộc lớn vào quá trình tổ chức thực hiện tại địa phương, nơi các hoạt động quy hoạch đô thị, quản lý giao thông, xây dựng và xử lý chất thải tác động trực tiếp đến chất lượng không khí.

Tại Hà Nội, các biện pháp kiểm soát bụi từ hoạt động xây dựng, phát thải công nghiệp, giao thông và tình trạng đốt rác ngoài trời đang được chú trọng trước mùa ô nhiễm. Việc triển khai đồng bộ, duy trì thường xuyên các giải pháp này có vai trò quan trọng trong hạn chế nguồn phát thải và cải thiện chất lượng không khí.

Theo các đại biểu, kiểm soát ô nhiễm không khí không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước mà cần sự tham gia của toàn xã hội. Doanh nghiệp cần đầu tư công nghệ sạch, người dân nâng cao ý thức và tham gia giám sát các nguồn thải, trong khi các cơ sở nghiên cứu tiếp tục cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định chính sách.

Cải thiện chất lượng không khí không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn là giải pháp đầu tư lâu dài cho sức khỏe cộng đồng, phát triển kinh tế và bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững.

Có thể bạn quan tâm

Bàn giao ngôi nhà có khả năng chống chịu thiên tai cho bà Hoàng Thị Liên ở xã Đồng Hỷ, Thái Nguyên. (Ảnh: UNDP)

Nâng cao khả năng chống chịu cho cộng đồng sau thiên tai

Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai và Đại diện Đại sứ quán Australia tại Việt Nam, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) vừa có chuyến công tác tại Thái Nguyên nhằm đánh giá kết quả phục hồi và tăng cường khả năng chống chịu của các cộng đồng bị ảnh hưởng bởi thiên tai.

Người dân huyện Thuận Nam (Ninh Thuận cũ) trên đồng ruộng khô cằn bỏ hoang do ảnh hưởng của hạn hán kéo dài. (Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Ứng phó tác động của El Nino

Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, theo dự báo, trạng thái El Nino tiếp tục duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh, đặc biệt, từ tháng 10 đến tháng 12, đạt xác suất cao nhất lên đến 95%.

[Video] Dự báo thời tiết ngày 3/10/2026: Bắc Bộ nắng nóng

[Video] Dự báo thời tiết ngày 3/10/2026: Bắc Bộ nắng nóng

Hôm nay, Bắc Bộ duy trì nắng nóng diện rộng với nhiệt độ cao, chiều tối và đêm có mưa rào, dông. Khu vực Trung Bộ từ Thanh Hóa đến Duyên hải Nam Trung Bộ phổ biến ngày nắng, có nơi nắng nóng, chiều tối chuyển mưa dông cục bộ. Trong khi đó, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ tiếp tục hình thái mưa rào, dông về chiều tối.

Ảnh chụp chiều 1/10, cá mòi chết dạt vào bờ biển xã Đông Trạch, tỉnh Quảng Trị. (Nguồn: MP)

Quảng Trị: Khoảng 40kg cá mòi chết dạt vào bờ biển xã Đông Trạch

Ngày 2/10, thông tin từ Ủy ban nhân dân xã Đông Trạch, tỉnh Quảng Trị biết, địa phương vừa xuất hiện tình trạng cá biển, phần lớn là cá mòi chết dạt vào bờ biển bốc mùi hôi. Người dân tiến hành thu gom và chôn lấp toàn bộ khoảng 40kg cá để không ảnh hưởng đến môi trường. Nguyên nhân cá chết đang được làm rõ.

Lực lượng chức năng tái thả các cá thể rùa về môi trường tự nhiên. (Ảnh: PHÚC THẮNG)

Lan tỏa thông điệp bảo tồn đa dạng sinh học từ việc tái thả 31 cá thể động vật rừng nguy cấp về tự nhiên

Ngày 1/10, tại tiểu khu 414 thuộc lâm phần Vườn quốc gia Kon Ka Kinh, Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển Sinh vật (Ban Quản lý Vườn quốc gia Kon Ka Kinh, tỉnh Gia Lai) phối hợp các cơ quan chức năng tổ chức tái thả 31 cá thể động vật rừng quý hiếm về môi trường tự nhiên sau thời gian cứu hộ, chăm sóc và phục hồi sức khỏe.

Vườn sầu riêng sử dụng cân đối phân bón vô cơ và hữu cơ của ông Trần Quang Tá, xã Ea Knuếc (Đắk Lắk).

Tái sử dụng tầng đất mặt

Tầng đất mặt được hình thành qua quá trình canh tác, cải tạo đất, bồi đắp tự nhiên rất nhiều năm, với các hạt không quá to, cũng không quá nhỏ, độ kết dính vừa phải, lưu giữ nước, chất dinh dưỡng, phù hợp cho cây trồng.

Công ty Trách nhiệm hữu hạn quốc tế Unilever Việt Nam trao tặng tỉnh Thái Nguyên 86.300 cây giống lâm nghiệp sáng 30/9.

Trao tặng 86.300 cây giống lâm nghiệp cho tỉnh Thái Nguyên

Ngày 30/9, tại Trung đoàn 832, xã Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm phối hợp Công ty Trách nhiệm hữu hạn quốc tế Unilever Việt Nam và Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên tổ chức Lễ trao tặng cây giống lâm nghiệp thuộc Chương trình “Gieo triệu mầm xanh, phủ vạn cánh rừng” giai đoạn 2026-2030.

Với người dân, mỗi chuyến đi qua tuyến đường là một lần phải căng mắt quan sát, lựa từng khoảng mặt đường còn bằng phẳng để tránh hiểm họa. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Sớm sửa chữa tuyến đường Đá Voi-Nông Phố xuống cấp

Mặt đường nhểu ổ gà, bong tróc, đá dăm trồi lên; mỗi khi mưa lớn, nước đọng, lề đường bị xói lở khiến việc đi lại của người dân trên tuyến Đá Voi-Nông Phố, phường Ba Ngòi, tỉnh Khánh Hòa thêm nhọc nhằn, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông. Trong khi đó, nguồn lực đầu tư để sửa chữa là bài toán chưa có lời giải.

Dùng flycam kiểm tra an toàn hệ thống đê. (Ảnh Tiến Đạt)

Bảo đảm an toàn tuyệt đối hệ thống đê điều trước thiên tai cực đoan

Đê điều không chỉ là công trình ngăn lũ mà còn là "lá chắn" bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân và thành quả phát triển kinh tế-xã hội. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, công tác quản lý đê điều cần chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang chủ động phòng ngừa, dựa trên khoa học, công nghệ và dữ liệu.