Vùng Đồng bằng sông Hồng có truyền thống sản xuất nông nghiệp lâu đời. Tuy nhiên, trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, nông nghiệp truyền thống đang đối mặt với nhiều thách thức. Việc ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp đã trở thành xu thế tất yếu.
Nâng tầm giá trị nông sản
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến năm 2022, cả nước có 34 khu nông nghiệp công nghệ cao được quy hoạch. Các công nghệ như nhà kính, tưới nhỏ giọt, cảm biến môi trường và giống cây trồng biến đổi gen đã giúp năng suất rau màu tăng gấp hai - ba lần so với phương pháp truyền thống. Như tại Hà Nội, mô hình HTX Dịch vụ nông nghiệp sông Hồng có thể coi là điển hình. Đây là mô hình HTX kiểu mới do Liên minh HTX Thành phố Hà Nội tư vấn hỗ trợ thành lập vào cuối năm 2016, với 10 thành viên chuyên sâu các ngành nghề sản xuất nông nghiệp công nghệ cao.
HTX Dịch vụ nông nghiệp sông Hồng đã ứng dụng khu nhà màng công nghệ cao trồng rau củ an toàn, cùng với đó là công nghệ tưới nước nhỏ giọt tự động, kết hợp với phân bón hữu cơ, quản lý sâu bệnh bằng biện pháp sinh học… Tất cả tạo thành quy trình hoàn chỉnh sản xuất rau, củ, quả sạch, chất lượng cao như dưa chuột, dưa vàng, rau mầm…
Không chỉ dừng lại ở khâu sản xuất, nông nghiệp công nghệ cao còn góp phần hình thành chuỗi giá trị toàn diện từ trồng trọt đến chế biến và tiêu thụ. Các doanh nghiệp chế biến nông sản trong vùng đang từng bước xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp hiện đại, qua đó thúc đẩy công nghiệp hóa nông thôn, nâng cao hiệu quả kinh tế và cải thiện hạ tầng địa phương. Theo số liệu năm 2024, tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của vùng Đồng bằng sông Hồng đạt khoảng 7,9%, cao hơn mức bình quân cả nước (7,09%).
Bên cạnh đó, việc triển khai các mô hình nông nghiệp công nghệ cao đã tạo ra nhu cầu lớn về lao động kỹ thuật, qua đó thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động tại nông thôn. Theo đó, các trường đại học, cao đẳng và trung tâm đào tạo nghề tại Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên cũng đang đẩy mạnh chương trình đào tạo chuyên sâu về nông nghiệp số, công nghệ sinh học và quản lý chuỗi cung ứng.
Giải quyết điểm nghẽn để phát triển bền vững
Dù đạt nhiều kết quả tích cực, nông nghiệp vùng Đồng bằng sông Hồng vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Việc đổi mới tổ chức sản xuất để hình thành vùng nguyên liệu tập trung diễn ra chậm, các mô hình liên kết còn nhỏ lẻ, chưa tương xứng tiềm năng. Tình trạng đất sản xuất phân tán, manh mún khiến mô hình “cánh đồng lớn” chưa phát huy hiệu quả, gây khó khăn trong ứng dụng công nghệ cao và cơ giới hóa vào sản xuất nông nghiệp.
Một lý do nữa khiến nông nghiệp công nghệ cao tại vùng chưa tạo được bước đột phá rõ rệt là số lượng doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt còn hạn chế. Công nghiệp chế biến nông sản và hệ thống hạ tầng bảo quản, chế biến chưa đáp ứng được yêu cầu sản xuất quy mô lớn gắn với vùng nguyên liệu tập trung. Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tuy đạt nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn tồn tại những bất cập như ô nhiễm môi trường làng nghề, xử lý rác thải chưa triệt để, đặc biệt tại các bãi chôn lấp tập trung.
Để khắc phục những tồn tại này, Quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 xác định nông nghiệp là ngành có tiềm năng chiến lược. Ngành sẽ phát triển theo hướng sinh thái, bền vững, ứng dụng công nghệ cao, hữu cơ và tuần hoàn, gắn với xây dựng nông thôn mới hiện đại và hình ảnh người nông dân văn minh. Quy hoạch đặt trọng tâm vào cơ cấu lại cây trồng, vật nuôi, hình thành các khu sản xuất tập trung quy mô lớn, hiệu quả. Đồng thời, bảo đảm diện tích đất trồng lúa nhằm đáp ứng an ninh lương thực quốc gia và xuất khẩu, với sản lượng duy trì ít nhất 4,8 triệu tấn/năm. Đến năm 2030, tỷ lệ lúa chất lượng cao dự kiến đạt từ 65% trở lên.
Vùng cũng sẽ mở rộng diện tích trồng rau, củ, quả thực phẩm vụ đông và cây ôn đới chất lượng cao, đặc biệt chú trọng các loại rau, củ, quả, hoa, nấm ăn và cây dược liệu ứng dụng công nghệ cao. Việc tăng diện tích sản xuất nông sản có truy xuất nguồn gốc và hoa công nghệ cao sẽ góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước và quốc tế.
Nhiều chuyên gia cho rằng nông nghiệp công nghệ cao là hướng đi tất yếu để phát triển bền vững, nâng sức cạnh tranh và hội nhập quốc tế. Để hiệu quả, cần tháo gỡ các nút thắt về vốn, hạ tầng, công nghệ và nhân lực. Chi phí đầu tư ban đầu cao gấp bốn - năm lần mô hình truyền thống, nên chính sách hỗ trợ, liên kết vùng và đào tạo nhân lực trở thành yêu cầu cấp bách.
