Hy sinh khi làm nhiệm vụ
Ngày 24/1/2022, anh Lai Quốc Thái (sinh năm 1997), Ấp đội trưởng kiêm Tiểu đội trưởng dân quân ấp Tân Đông, xã Tân Phú, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre (cũ), được phân công tham gia Tổ công tác bảo vệ tài nguyên khoáng sản xã Tân Phú, thực hiện nhiệm vụ truy bắt các phương tiện khai thác cát trái phép trên sông Hàm Luông.
Trong quá trình làm nhiệm vụ, Tổ công tác phát hiện một ghe gỗ do các đối tượng Lê Văn Mật và Lê Văn Cưỡng điều khiển đang khai thác cát trái phép nên tiến hành truy đuổi. Khi đó, đối tượng Đồng Hữu Duy (sinh năm 2002, ngụ huyện Mỏ Cày Bắc, tỉnh Bến Tre cũ) điều khiển ghe chạy cắt ngang, gây va chạm với ghe của Tổ công tác nhằm tạo điều kiện cho các đối tượng vi phạm tẩu thoát. Vụ va chạm khiến ghe của Tổ công tác bị lật, chìm xuống sông, làm 8 người rơi xuống nước; riêng anh Lai Quốc Thái mất tích.
Đến ngày 26/1/2022, lực lượng chức năng phát hiện thi thể anh Lai Quốc Thái tại khu vực gần cồn Tiên Lợi (gần hiện trường). Kết luận giám định xác định nguyên nhân tử vong do ngạt nước.
Sau khi hy sinh, ngày 8/2/2022, Ban Chấp hành Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã có Quyết định truy tặng Huy hiệu “Tuổi trẻ dũng cảm” cho đồng chí Lai Quốc Thái, Ủy viên Ban Chấp hành Chi đoàn ấp Tân Đông, xã Tân Phú, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre vì đã dũng cảm hy sinh khi thực hiện nhiệm vụ tuần tra, chống khai thác cát trái phép.
Năm 2022, Tòa án nhân dân tỉnh Bến Tre đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm, tuyên phạt bị cáo Đồng Hữu Duy 13 năm tù về tội “Giết người”. Đến năm 2023, Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh xét xử phúc thẩm, tuyên phạt bị cáo 10 năm tù giam về cùng tội danh.
Gian nan hành trình tìm sự ghi nhận xứng đáng
Sau khi anh Lai Quốc Thái hy sinh, năm 2022, Ủy ban nhân dân tỉnh Bến Tre (cũ) đã có văn bản gửi Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội đề nghị cấp Bằng “Tổ quốc ghi công”, làm cơ sở xem xét công nhận liệt sĩ đối với anh Lai Quốc Thái.
Tuy nhiên, Cục Người có công (Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội cũ) có văn bản phản hồi, căn cứ Kết luận điều tra số 29 ngày 25/8/2022 của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Bến Tre, trong đó xác định hành vi khai thác cát sông trái phép của các đối tượng liên quan là hành vi vi phạm hành chính, không phải hành vi phạm tội. Do vậy, trường hợp của anh Lai Quốc Thái chưa đủ điều kiện công nhận liệt sĩ theo quy định.
Trước thực tế này, các cơ quan chức năng tỉnh Bến Tre (cũ) đã nhiều lần tổ chức họp, rà soát hồ sơ nhằm tìm hướng tháo gỡ vướng mắc. Năm 2024, Ủy ban nhân dân tỉnh Bến Tre tiếp tục có văn bản gửi Bộ trưởng Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội, đề nghị nghiên cứu, xem xét lại trường hợp của anh Lai Quốc Thái. Văn bản nêu rõ, anh Thái là thành viên Tổ công tác đang thi hành công vụ, ngăn chặn hành vi khai thác cát trái phép theo quy định tại Điều 277 Bộ luật Hình sự, bị đối tượng chống đối gây tử vong, thuộc trường hợp xem xét xác nhận liệt sĩ theo khoản 5 Điều 14 Nghị định số 131/2021/NĐ-CP của Chính phủ.
Ngày 17/10/2024, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội có văn bản trả lời, cho rằng hồ sơ chưa được bổ sung thêm căn cứ pháp lý mới; việc xác định hành vi khai thác cát trái phép vẫn dựa trên kết luận điều tra xác định là vi phạm hành chính. Đồng thời, các đối tượng không bị khởi tố về hành vi khai thác cát trái phép, nên chưa đủ cơ sở khẳng định anh Lai Quốc Thái đủ điều kiện xem xét công nhận liệt sĩ theo quy định hiện hành.
Năm 2025, Ủy ban nhân dân tỉnh Bến Tre tiếp tục chỉ đạo Sở Nội vụ phối hợp Công an tỉnh, Sở Tư pháp và các cơ quan liên quan nghiên cứu hồ sơ, tham mưu đề xuất hướng giải quyết. Tuy nhiên, đến nay, anh Lai Quốc Thái vẫn chưa được công nhận là liệt sĩ, dù đã hy sinh trong khi làm nhiệm vụ.
Từ ngày con trai hy sinh, vợ chồng bà Phạm Thị Thanh Thúy và ông Lai Khai Dương gần như suy sụp tinh thần, cuộc sống gia đình rơi vào cảnh trầm lắng, khó khăn.
Trên bàn thờ của Thái giờ đây là rất nhiều huy chương, giấy khen, giấy chứng nhận, bằng đẳng cấp môn võ Vovinam được gia đình lưu giữ lại. Hơn 3 năm trôi qua, nỗi đau của người mẹ vẫn còn đó. Sự chờ đợi vẫn tiếp diễn. Trong nước mắt, bà Thúy chia sẻ: “Thái là đứa con duy nhất của vợ chồng tôi. Sau khi học xong phổ thông, cháu không học đại học mà ở nhà phụ giúp gia đình, học nghề sửa điện thoại và tham gia công tác địa phương. Cháu hy sinh khi đang làm nhiệm vụ, nhưng đến nay vẫn chưa được công nhận liệt sĩ. Gia đình tôi chỉ mong các cơ quan chức năng xem xét thấu đáo, trả lại sự công bằng cho con tôi”.
Câu chuyện của gia đình anh Lai Quốc Thái không chỉ là nỗi đau riêng của một người mẹ, mà còn đặt ra yêu cầu các cơ quan chức năng cần tiếp tục nghiên cứu, xem xét thấu đáo, trên tinh thần thượng tôn pháp luật nhưng cũng đầy nhân văn, để những hy sinh vì cộng đồng được ghi nhận xứng đáng, kịp thời.
