Những ngày này, không khí thu hoạch trên những cánh đồng tôm-lúa rộng lớn ở xã Vĩnh Bình diễn ra nhộn nhịp. Niềm vui trúng mùa, được giá hiện rõ trên gương mặt người dân vùng đất giàu truyền thống cách mạng.
Nằm bên dòng sông Cái Lớn, Vĩnh Bình từng gặp nhiều khó khăn trong sản xuất nông nghiệp, chủ yếu trồng khóm, dừa và một số loại cây chịu phèn, mặn. Nhờ cơ giới hóa, người dân từng bước mở rộng sản xuất lúa, thử nghiệm nuôi tôm càng xanh, tiến tới chuyển đổi từ hai vụ lúa kém hiệu quả sang mô hình lúa-tôm phù hợp với điều kiện nước lợ. Dù ban đầu còn những băn khoăn về quy hoạch và chất lượng đất, hiệu quả thực tế qua từng năm đã góp phần khẳng định hướng chuyển đổi này. Đặc biệt, thời gian gần đây, nhiều hộ chuyển sang nuôi tôm toàn đực, bước đầu nâng cao hiệu quả kinh tế.
Là một trong những người tiên phong nuôi tôm càng xanh tại địa phương, ông Lê Minh Giới (53 tuổi, ngụ ấp Đồng Tranh) có hơn 31 năm tìm đến các vùng ven biển như Bạc Liêu, Sóc Trăng để học hỏi kỹ thuật. Ban đầu, ông nuôi thử nghiệm tôm trong mương khóm, thu được kết quả khả quan. Từ đó, ông tích lũy kinh nghiệm, mạnh dạn chuyển sang nuôi tôm càng xanh toàn đực luân canh trên đất lúa. Ông Giới cho biết, với 100 công đất (khoảng 10 ha), mỗi năm gia đình xuất bán hàng chục tấn tôm, thu lãi khoảng 400 triệu đồng. Ông kỳ vọng mô hình tiếp tục mang lại nguồn thu ổn định vài trăm triệu đồng mỗi năm.
Cùng chung niềm phấn khởi, ông Trần Văn Chiếm (ngụ ấp Bình Hòa) đang nuôi tôm càng xanh toàn đực trên diện tích 3 ha. Vụ vừa qua, gia đình ông thu hoạch 1,5 tấn tôm, bán với giá 100.000 đồng/kg. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận đạt khoảng 50%. Ngoài ra, hơn 300 kg tôm lóng được giữ lại ao nuôi, tiếp tục chăm sóc đến khi đạt kích cỡ thương phẩm để thu hoạch đợt sau.
Phân tích ưu điểm của tôm càng xanh toàn đực, ông Chiếm cho biết, tôm đực có khả năng tăng trưởng nhanh, đạt kích cỡ thương phẩm trong thời gian ngắn, giúp rút ngắn chu kỳ nuôi và đẩy nhanh vòng quay vốn. Mô hình nuôi toàn đực còn hạn chế tình trạng sinh sản tự nhiên, giúp người nuôi chủ động kiểm soát mật độ và quản lý ao nuôi hiệu quả hơn. Tôm có thể đạt kích cỡ khoảng 15 con/kg khi xuất bán.
Một điểm đáng chú ý trong mô hình canh tác tại Vĩnh Bình là thả nuôi xen tôm thẻ chân trắng và tôm càng xanh trên cùng diện tích mặt nước. Dù hai loài có thể cạnh tranh về không gian sống và nguồn thức ăn, việc kết hợp vẫn mở ra cơ hội đa dạng hóa sản phẩm, tận dụng diện tích nuôi và nâng cao hiệu quả kinh tế nếu được quản lý phù hợp. Ông Trần Văn Tâm (ngụ ấp Bình Hòa), người có hơn 2 ha sản xuất tôm-lúa, chia sẻ kinh nghiệm thả nuôi xen hai loại tôm này: Tiền bán tôm thẻ có thể trang trải gần đủ chi phí đầu vào của cả vụ nuôi. Nhờ đó, khi thu hoạch tôm càng xanh, người nuôi gần như thu trọn tiền lãi. Dù giá tôm năm nay giảm so với năm trước, trong đó tôm càng xanh giảm khoảng 20.000 đồng/kg, tôm thẻ giảm khoảng 30.000 đồng/kg, gia đình ông vẫn có lãi nhờ năng suất thu hoạch.
Theo ông Nguyễn Ngọc Toản, Phó phòng Chăn nuôi thủy sản, Trung tâm Khuyến nông tỉnh, tôm càng xanh toàn đực được tạo ra bằng kỹ thuật can thiệp giới tính nhằm loại bỏ tôm cái, phát huy ưu thế tăng trưởng của tôm đực. Mô hình nuôi luân canh tôm-lúa đạt năng suất khoảng 1,2-1,7 tấn tôm thương phẩm/ha.
Để nâng cao hiệu quả và hạn chế rủi ro dịch bệnh, ngành chuyên môn khuyến cáo người nuôi tuân thủ quy trình kỹ thuật. Sau thu hoạch lúa, cần thu gom bớt rơm rạ, sử dụng chế phẩm sinh học để phân hủy, trục rửa mặt ruộng và tháo nước rửa đồng từ một đến hai lần. Tiếp đó, rải vôi bột với liều lượng 500-700 kg/ha, để từ năm đến bảy ngày nhằm xử lý môi trường, hạn chế mầm bệnh. Ruộng nuôi cần được cấp nước đạt độ sâu tối thiểu 70-80 cm, tạo môi trường thuận lợi cho tôm sinh trưởng và gây màu nước đồng đều. Tôm giống nên được ương trong ao khoảng 60 ngày, đạt mật độ khoảng 2.000 con/kg trước khi thả ra ruộng nuôi nhằm nâng cao tỷ lệ sống.
Đáng chú ý là kỹ thuật bẻ càng tôm đực. Ông Toản cho biết, khi tôm đạt kích thước 2,5-3 cm, người nuôi tiến hành bẻ càng tại khớp gần cơ thể vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh tác động vào khớp xa gây tổn thương gân cơ. Theo ông, kỹ thuật này giúp hạn chế tôm ăn thịt lẫn nhau khi lột xác, tạo điều kiện để tôm phát triển kích thước và cải thiện màu sắc. Sau một đến hai tuần lột xác, tôm bắt đầu tái tạo càng; nếu được chăm sóc tốt, cặp càng mới có thể mọc hoàn chỉnh sau ba đến bốn tháng.
Xã Vĩnh Bình được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba xã Bình Minh, Vĩnh Bình Nam và Vĩnh Bình Bắc thuộc huyện Vĩnh Thuận trước đây. Sau sáp nhập, xã có diện tích tự nhiên gần 160 km², dân số 30.271 người và gần 12.200 ha mặt nước. Tổng sản lượng thủy sản đạt hơn 85.500 tấn/năm, trong đó sản lượng tôm nuôi chiếm chủ lực với hơn 61.000 tấn.
Đảng bộ xã đặt mục tiêu đến năm 2030, sản lượng tôm nuôi đạt 64.900 tấn. Đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học-kỹ thuật, trong đó có mô hình nuôi tôm càng xanh toàn đực luân canh trên đất lúa, được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, tăng thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển bền vững địa phương.
