NHIỀU CÔNG TRÌNH KHÔNG PHÁT HUY HIỆU QUẢ
Từ năm 2000, Hà Giang triển khai chương trình “mái nhà, bể nước, con bò”, hàng chục nghìn hộ dân vùng Cao nguyên đá Đồng Văn được hỗ trợ xây bể nước (dưới 10m3), giúp tích trữ nước sinh hoạt trong mùa mưa. Tuy nhiên, vào mùa khô, bể nước nhanh bị cạn kiệt. Do đó, tỉnh đã chuyển hướng đầu tư các công trình cấp nước sinh hoạt quy mô lớn như các công trình cấp nước tự chảy, hồ treo trữ nước. Đến nay, toàn tỉnh có hơn 900 công trình cấp nước sinh hoạt, trong đó có 781 công trình cấp nước tự chảy, 124 hồ treo, giải quyết được nhu cầu sử dụng nước sinh hoạt cho người dân, nhất là ở các huyện vùng cao núi đá; nâng tỷ lệ hộ dân nông thôn được sử dụng nước hợp vệ sinh lên hơn 96%. Đây là kết quả rất đáng ghi nhận đối với địa bàn có địa hình đặc thù, nhiều khó khăn như Hà Giang. Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng thực tế vẫn còn nhiều công trình cấp nước sinh hoạt không phát huy hiệu quả. Theo rà soát, tỉnh có 342 công trình hoạt động kém hiệu quả hoặc không hoạt động, trong đó có 153 công trình kém hiệu quả cần tu sửa; 189 công trình ngừng hoạt động đề nghị thanh lý. Giám đốc Trung tâm nước sinh hoạt và Vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh Hà Giang Trần Xuân Dương cho biết: Số công trình cấp nước sinh hoạt nhiều nhưng đa số có quy mô nhỏ, phục vụ chủ yếu cho nhóm hộ gia đình cho nên hiệu quả cấp nước chưa cao. Bên cạnh đó, nhiều công trình được đầu tư chưa đồng bộ, công nghệ xử lý đơn giản, vì vậy tỷ lệ hộ dân nông thôn được sử dụng nước sạch, đáp ứng quy chuẩn trên toàn tỉnh mới chỉ đạt hơn 25%. Các công trình cấp nước ngừng hoạt động, kém hiệu quả phần lớn thuộc các dự án đầu tư từ vốn ngân sách với mục tiêu an sinh xã hội. Do đó, việc xã hội hóa trong công tác quản lý, khai thác, duy tu, bảo dưỡng gặp rất nhiều khó khăn. Rất ít công trình nước sạch khu vực nông thôn thu tiền nước sinh hoạt của người dân, vì thế không có kinh phí vận hành, duy tu, bảo dưỡng cho nên dần xuống cấp sau một thời gian đưa vào khai thác. Bên cạnh đó, ý thức của người dân trong việc bảo vệ công trình chưa cao, nhiều hộ còn tự ý đục đường ống để dẫn nước về nhà khiến công trình hư hỏng. Mặt khác, các công trình cấp nước ở khu vực nông thôn thường nằm trên địa hình đồi núi, khe suối nên thường xuyên bị ảnh hưởng do lũ, sạt lở đất.
NÂNG CAO CÔNG TÁC QUẢN LÝ SAU ĐẦU TƯ
Để phát huy hiệu quả công trình cấp nước sinh hoạt, tỉnh Hà Giang đã rà soát toàn bộ các công trình nhằm đưa ra giải pháp trong công tác đầu tư, quản lý, sử dụng. Về đầu tư, tại các huyện vùng Cao nguyên đá Đồng Văn, nơi có đến 3/4 diện tích núi đá, độ dốc lớn, việc khai thác nguồn nước ngầm, sông, suối rất khó khăn. Vì vậy, tỉnh vẫn ưu tiên đầu tư hồ treo, mục tiêu là xây dựng gần 400 hồ sẽ cơ bản đáp ứng nhu cầu sử dụng nước của người dân; tuy nhiên đến nay mới chỉ xây được 121 hồ. Do đó, trong giai đoạn tới, ngoài tiếp tục đầu tư xây dựng hồ treo, tỉnh đang phối hợp Viện Khoa học Thủy lợi khảo sát, đề xuất phương án xây dựng bể chứa công suất lớn, dung tích từ ba triệu mét khối trở lên. Qua khảo sát, có thể xây dựng ba hồ chứa lớn tại các huyện vùng cao. Đối với việc đầu tư các công trình cấp nước hệ tự chảy, tập trung nguồn lực đầu tư bài bản, khép kín từ khâu lấy nước, xử lý nước sạch, cấp nước đến từng hộ dân để người dân được sử dụng nước sạch đạt tiêu chuẩn, thuận tiện cho quản lý cũng như đáp ứng cấp nước bền vững. Để phát huy hiệu quả công trình sau đầu tư, cấp ủy, chính quyền cơ sở phải nâng cao trách nhiệm trong công tác quản lý. Đồng thời tăng cường tập huấn cho các tổ quản lý vận hành công trình cấp nước, bảo đảm tất cả các công trình có tổ quản lý vận hành, thu được tiền sử dụng nước của người dân. Bên cạnh đó, để thu hút các doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia vào công tác đầu tư, quản lý, tỉnh cũng cần có cơ chế, chính sách khuyến khích, hỗ trợ công tác duy tu, bảo dưỡng công trình nước sạch hằng năm. Giám đốc Trung tâm nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh Hà Giang Trần Xuân Dương cho biết: “Thời gian tới, tỉnh sẽ giao một số công trình nước sạch nông thôn cho các trung tâm nước tại các địa phương quản lý, vận hành, duy tu, bảo dưỡng; những đơn vị này mới có đủ năng lực quản lý, hạch toán thu chi để công trình hoạt động hiệu quả, ổn định, lâu dài. Trước mắt, sẽ cho thí điểm giao bảy công trình nước sinh hoạt nông thôn theo hình thức ghi tăng tài sản cho Trung tâm nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh Hà Giang quản lý, thực hiện từ 2 đến 3 năm, sau đó đánh giá kết quả thực hiện để có giải pháp nhân rộng mô hình”.
