Những thanh âm của núi rừng

Xuân về nơi biên cương, trong sắc màu rực rỡ của hoa đào, hoa lê,… đồng bào dân tộc Mông đen, tỉnh Lạng Sơn lại say sưa ngân lên những khúc dân ca mộc mạc, sâu lắng đã nuôi nấng họ từ tấm bé.

Những điệu hát dân ca Mông đen tỉnh Lạng Sơn luôn được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Những điệu hát dân ca Mông đen tỉnh Lạng Sơn luôn được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Âm thanh vi vu của tiếng sáo, réo rắt của kèn lá cùng lời ca trầm bổng chan chứa tâm tình của đồng bào người Mông đen xứ Lạng mở ra cả một kho tàng văn hóa giàu bản sắc, chờ khám phá.

Từ trung tâm huyện Tràng Định cũ, đi chừng 50km đường quanh co, uốn lượn, chúng tôi về xã Đoàn Kết khi ánh mặt trời dần ló rạng. Cùng chén rượu men lá ấm nồng xóa tan cái lạnh, bà con đón vị khách đường xa bằng điệu hát dân ca trầm bổng về mùa xuân, với những niềm hy vọng trong năm mới.

Người Mông đen ở Lạng Sơn sinh sống tập trung chủ yếu ở các thôn Khuổi Làm, Khuổi Nặp, Khuổi Vang và Vàng Can, xã Đoàn Kết. Dân ca Mông đen (theo cách gọi của đồng bào là Tú sỉ Na Miẻo) là loại hình di sản văn hóa đặc sắc chứa đựng giá trị về âm nhạc, ngôn ngữ, phong tục tập quán trong sinh hoạt, lao động sản xuất... Dân ca là tiếng lòng của đồng bào về cuộc sống, tình yêu đôi lứa, đạo lý gia đình, tình làng xóm...

Theo nghệ nhân Trịnh Thị Nhình, thôn Khuổi Nặp, dân ca là loại hình văn nghệ truyền thống, được kế thừa từ đời này sang đời khác. Ngay từ thuở nằm nôi, trẻ em người Mông đen đã biết đến những làn điệu dân ca qua tiếng hát ru của bà, của mẹ. Mỗi dịp lễ, Tết, đám cưới, mừng nhà mới… đều có tiếng hát ngân nga hòa lẫn với điệu kèn, điệu sáo. Trong cuộc sống hằng ngày, bà con thường dùng lời ca tiếng hát để xua đi mệt mỏi. Cứ thế, theo thời gian, dân ca trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu, tạo ra sự cố kết cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Dân ca là loại hình văn nghệ truyền thống, được kế thừa từ đời này sang đời khác. Ngay từ thuở nằm nôi, trẻ em người Mông đen đã biết đến những làn điệu dân ca qua tiếng hát ru của bà, của mẹ. Mỗi dịp lễ, Tết, đám cưới, mừng nhà mới… đều có tiếng hát ngân nga hòa lẫn với điệu kèn, điệu sáo. Trong cuộc sống hằng ngày, bà con thường dùng lời ca tiếng hát để xua đi mệt mỏi. Cứ thế, theo thời gian, dân ca trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu, tạo ra sự cố kết cộng đồng qua nhiều thế hệ.

Nghệ nhân Trịnh Thị Nhình, thôn Khuổi Nặp

Khúc hát của người Mông đen mang tính ứng khẩu, linh hoạt cao, thể hiện nội tâm phong phú. Khác với dân ca các dân tộc Tày, Nùng, Cao Lan, Sán Chỉ… thường được viết theo thể thơ thất ngôn (7 chữ), dân ca Mông đen là những bài thơ gồm 5 chữ súc tích. Ca từ không hoa mỹ, lời lẽ mộc mạc, giản dị nhưng đậm chất trữ tình; vừa sáng tạo, vừa chứa đựng tình cảm dạt dào, say đắm. Trong lời ca có mây, có núi, cây cỏ, hoa màu... mượn thiên nhiên để nói về tình cảm con người.

Chắp cánh cho ca từ mộc mạc ngân vang, mỗi khúc hát của người Mông đen thường được đệm bởi tiếng kèn lá réo rắt đặc trưng hoặc tiếng sáo trầm bổng mang âm hưởng núi rừng. Có lẽ bởi vậy mà con trai người Mông đen vẫn mê làm sáo trúc, mê thổi kèn lá; các bậc cao niên hay đám trẻ trong thôn vẫn yêu thích hát dân ca… Trong bản làng, nam nữ hát đối đáp, giao duyên vào những đêm trăng sáng, trong các dịp lễ hội, ngày Tết không khí đều trở nên vui vẻ, rộn ràng.

Trong cộng đồng người Mông đen tại xã Đoàn Kết, nghệ nhân Trịnh Thị Nhình ở thôn Khuổi Nặp là người có thể thổi thuần thục nhạc cụ sáo và kèn lá. Từ cây sáo trúc 4 lỗ đơn sơ tự chế, bà có thể thổi được nhiều làn điệu đệm cho điệu hát Tú sỉ Na Miẻo với những âm thanh trầm bổng vi vu. Bên cạnh đó, chỉ với chiếc lá cây đơn giản hái ven đường, bà Nhình còn tạo ra được những âm thanh réo rắt đặc trưng. Với người Mông đen, kèn lá là tiếng gọi bạn thiết tha, là lời hẹn hò ý nhị của đôi lứa; là nỗi niềm hân hoan hay trầm lắng... Tiếng sáo, tiếng kèn lá vang vọng giữa núi rừng như nhắc nhớ về truyền thống tốt đẹp từ ngàn xưa của cộng đồng người Mông đen trên vùng cao xứ Lạng.

Mùng Hai tết đông vui

Mùng Ba tết đông vui

Cả nhà cùng sum họp

Ăn bữa cơm gia đình

Trai gái lấy nước mới rửa mặt

Da mặt trắng như bông

Trắng như quả trứng tròn

Cha cho trai áo mới

Mẹ cho gái áo hồng…

Trước hiên nhà sàn còn vương mùi khói bếp, với cây sáo trong tay, anh Dương Văn Ngoan cùng mẹ mình, nghệ nhân Trịnh Thị Khén dành tặng chúng tôi những câu hát mộc mạc, thân thương của đồng bào như lời chúc mừng năm mới.

Lớn lên với lời hát ru, hát dân ca của bà, của mẹ, bà Khén luôn say mê và có ý thức lưu giữ vốn văn hóa đáng quý của dân tộc mình. Từ nhiều năm nay, bà Khén và anh Ngoan đã ghi chép được nhiều lời bài hát dân ca rồi dịch sang tiếng phổ thông vừa giúp bà con biểu diễn văn nghệ, vừa phục vụ truyền dạy cho con cháu.

Phấn khởi khi điệu hát truyền thống vẫn được ngân vang mỗi dịp năm mới, theo anh Dương Văn Ngoan, hiện là Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Khuổi Làm, thành quả ấy có được chính nhờ sự quan tâm, tạo điều kiện của cấp ủy, chính quyền trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

Tháng 6/2024, Ủy ban nhân dân huyện Tràng Định (cũ) đã thành lập lớp truyền dạy hát dân ca với 50 học viên từ 10 đến 60 tuổi. Sau hơn một tháng học tập, Ủy ban nhân dân huyện đã ra quyết định thành lập Câu lạc bộ Bảo tồn dân ca dân tộc Mông đen. Thành viên trong câu lạc bộ được các nghệ nhân, người cao niên trong cộng đồng như bà Trịnh Thị Nhình, bà Trịnh Thị Khén truyền dạy nhiều làn điệu dân ca truyền thống kết hợp với việc học cách thổi sáo, thổi kèn lá…

Từ khi thành lập câu lạc bộ đến nay, các thành viên đã mang tiếng hát đi giao lưu với các xã bạn, cũng như tham gia các sự kiện trong và ngoài tỉnh Lạng Sơn. Dẫu số lượng người tham gia còn hạn chế do sự du nhập của nhạc mới và nhiều thanh niên trong thôn đã đi làm ăn xa, nhưng mỗi thành viên tham gia câu lạc bộ hiện nay đều là nòng cốt giữ vốn quý dân tộc. “Được Đảng và Nhà nước quan tâm như vậy, việc bảo tồn và gìn giữ được hay không còn nằm ở chính đồng bào dân tộc mình nữa thôi”, anh Dương Văn Ngoan tâm sự.

Được Đảng và Nhà nước quan tâm như vậy, việc bảo tồn và gìn giữ được hay không còn nằm ở chính đồng bào dân tộc mình nữa thôi.

Anh Dương Văn Ngoan, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Khuổi Làm

Phát huy sức mạnh nội sinh của dân tộc mình trong việc bảo tồn và kế thừa giá trị văn hóa bản sắc, theo nghệ nhân Trịnh Thị Nhình, điều mà bà và bậc cao niên mong muốn là đưa nội dung dạy dân ca vào chương trình học tại các trường có đồng bào dân tộc Mông đen sinh sống. Từ đó, các em sẽ có cơ hội được tiếp xúc, làm quen, khơi dậy tình yêu với văn hóa truyền thống. Mỗi em sẽ trở thành một sứ giả văn hóa, đưa những khúc hát dân ca nói riêng và giá trị văn hóa tốt đẹp của đồng bào dân tộc Mông đen đến với đông đảo bạn bè trên khắp cả nước.

Một năm mới nữa lại đến mang theo biết bao hy vọng. Với bà con dân tộc Mông đen tỉnh Lạng Sơn, hy vọng ấy đôi khi chỉ đơn giản là được lắng nghe thanh âm mùa xuân, lắng nghe khúc hát của dân tộc mình ngân vang qua bao triền núi, nếp nhà. Khói bếp còn hồng, những nhánh đào rừng thay nhau đua sắc, với sự quan tâm, động viên của các cấp ủy, chính quyền cùng tình yêu, niềm tự hào của bà con với truyền thống dân tộc, điệu hát dân ca của đồng bào dân tộc Mông đen sẽ luôn sống mãi, giữ vị trí đặc biệt, làm phong phú thêm cho kho tàng di sản văn hóa các dân tộc nước nhà.

Có thể bạn quan tâm

Mô hình xe diễu hành của các xã, phường, đặc khu tham gia hội thi.

Độc đáo mô hình các xã, phường, đặc khu của Quảng Ninh tại Hội thi diễu hành Carnaval Hạ Long 2026

Nằm trong chuỗi các hoạt động Tuần văn hóa, thể thao, du lịch tỉnh Quảng Ninh chào hè năm 2026 “Carnaval Hạ Long 2026 - Kỳ quan bừng sáng kỷ nguyên mới”, Hội thi thiết kế mô hình diễu hành Carnaval Hạ Long 2026 diễn ra từ ngày 28/4 đến 1/5 với sự tham gia của 53/54 xã, phường, đặc khu trên địa bàn tỉnh.

Đông đảo bạn đọc trẻ đến nghe những câu chuyện về nhà văn Nguyễn Huy Thiệp.

“Rất lâu nữa mới có lại một cá tính văn chương như Nguyễn Huy Thiệp”

“Nguyễn Huy Thiệp là một tác giả hiếm gặp của văn chương Việt Nam, và sẽ rất lâu, có lẽ phải 50 năm nữa, mới có thể xuất hiện một cá tính văn chương vậy”. Đó là nhận định của nhà nghiên cứu Mai Anh Tuấn tại Tọa đàm “Nguyễn Huy Thiệp và văn nghiệp để lại”, do Nhã Nam tổ chức, nhân Ngày Sách và văn hóa đọc Việt Nam.

Nhà văn Viên Lan Anh, tác giả Tiểu thuyết "Đôi bờ sông Mã" đoạt giải thưởng cuộc thi viết về công nhân của Hội nhà văn Việt Nam và Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam năm 2025.

Con đường gian nan để tự quyết số phận

Viên Lan Anh thuộc lớp nhà văn trưởng thành từ những mất mát chiến tranh và những biến động của đời sống hậu chiến. Ký ức cá nhân từ cái chết của người thân đến những đổ vỡ trong cộng đồng không chỉ là nền tảng trải nghiệm, mà còn trở thành một “trầm tích tinh thần” chi phối cách nhìn và cách viết của chị.

Triển lãm "Ngôn ngữ của đất" đang thu hút đông đảo nghệ sĩ và công chúng.

Hành trình làm mới gốm Việt từ chiều sâu bản sắc

Triển lãm gốm nghệ thuật "Ngôn ngữ của đất" đang diễn ra tại Bát Tràng đã mang đến góc nhìn mới về gốm Việt từ chiều sâu bản sắc. Vận dụng chất liệu quen thuộc, những tác phẩm độc bản đã mang đậm dấu ấn cá nhân, hòa nhịp uyển chuyển trong câu chuyện về tinh hoa di sản và cảm hứng nghệ thuật đương đại.

Lễ hội Đàn Kính Thiên năm 2026 là sự kiện văn hóa, du lịch nổi bật của Ninh Bình.

Khi trải nghiệm thực cảnh "đánh thức" di sản nghìn năm

Từ không gian non nước hữu tình và chiều sâu lịch sử của vùng đất cố đô, chương trình nghệ thuật thực cảnh “Huyền thiên cổ đàn” vừa diễn ra tại Khu văn hóa Thung Ui (Ninh Bình) đã tạo dấu ấn mạnh mẽ khi đưa khán giả “bước chân vào lịch sử”, khơi dậy niềm tự hào sâu sắc đồng thời gợi mở hướng phát triển sản phẩm du lịch văn hóa.

Đội tuyển Lân sư rồng trường IVS biểu diễn tại Lễ kỷ niệm 30 năm thành lập Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Khon Kaen – Thái Lan.

Giữ hồn Việt nơi đất khách: Từ tiếng trống lân đến khát vọng nối dài văn hóa truyền thống Việt

Hành trình lưu diễn Lào và Thái Lan mới đây của Liên đoàn Lân sư rồng Việt Nam cùng Hệ thống Giáo dục IVS không chỉ dừng lại ở những màn biểu diễn nghệ thuật rực rỡ. Đằng sau tiếng trống lân rộn ràng ở Vientiane hay những bài quyền Vovinam mạnh mẽ ở Udon Thani, là nỗ lực bền bỉ nhằm kết nối văn hóa tới kiều bào xa xứ.

Khu tưởng niệm cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu, một trong những công trình biểu tượng trưng bày và lưu giữ về văn hóa phi vật thể tại Cà Mau.

Văn hóa Cà Mau níu giữ cội nguồn, mở đường du lịch

Cà Mau đâu chỉ có rừng mặn hiên ngang chắn sóng, hay những vuông tôm trù phú vươn mình đón nắng. Vùng cực nam Tổ quốc còn ôm ấp một kho tàng văn hóa đồ sộ, là kết tinh từ mồ hôi và khát vọng của bao thế hệ đi mở cõi. Thế nhưng, guồng quay hối hả của đô thị hóa đang lặng lẽ bào mòn không gian văn hóa ấy.

Chuỗi sự kiện IP Day 2026 tại Báo Nhân Dân.

Sở hữu trí tuệ trong công nghiệp văn hóa và kinh tế di sản: Từ nhận thức đến hành động thực tiễn

Trong bối cảnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và sáng tạo, việc nhận diện và phát huy giá trị của sở hữu trí tuệ không còn là câu chuyện riêng của lĩnh vực pháp lý hay công nghệ, mà đã trở thành một nội dung cốt lõi trong chiến lược phát triển văn hóa và kinh tế quốc gia. 

[Video] Giữ gìn bản sắc văn hóa từ những lễ hội quê hương

[Video] Giữ gìn bản sắc văn hóa từ những lễ hội quê hương

Không chỉ nổi tiếng với nghề nón, làng Chuông còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc, trong đó có lễ hội truyền thống được tổ chức hằng năm. Đây là dịp để người dân tưởng nhớ tổ tiên, đồng thời tạo nên không gian sinh hoạt cộng đồng giàu bản sắc.

Củng cố nền tảng tư tưởng từ nghiên cứu Văn kiện Đại hội XIV.

Làm sâu lý luận để không chậm nhịp thực tiễn

Hội thảo khoa học quốc gia "Những vấn đề lý luận và thực tiễn trong Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIV" vừa diễn ra đã đề cập tới những yêu cầu cấp thiết cần làm sâu lý luận để theo kịp chuyển động mạnh mẽ của thực tiễn, tránh nguy cơ giãn cách giữa chủ trương và hành động trong giai đoạn phát triển mới.

Lễ cấp sắc của người Dao Đỏ xã Mỏ Vàng, tỉnh Lào Cai tạo điểm nhấn du lịch hấp dẫn.

Khai thác nguồn lực văn hóa dân tộc thiểu số

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, trên nền tảng nguồn lực di sản được bổ sung và không gian văn hóa giàu bản sắc, các địa phương kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và khai thác giá trị truyền thống, từng bước hình thành các sản phẩm công nghiệp văn hóa phục vụ phát triển du lịch.

Nghệ nhân truyền dạy các làn điệu dân tộc cho thế hệ trẻ.

Vai trò của trao truyền văn hóa

Văn hóa Việt Nam được kết tinh từ văn hóa của 54 dân tộc anh em, tạo nên một chỉnh thể đa dạng mà thống nhất. Để các giá trị ấy được gìn giữ và trao truyền, có vai trò rất quan trọng của các già làng, trưởng bản, nghệ nhân, người có uy tín.