Mạch nguồn di sản trên những đường ray: Hành trình kết nối Thăng Long-Kinh Bắc

Trong dòng chảy hối hả của đời sống hiện đại, có những giá trị dường như lắng lại, đợi chờ một cơ hội để được đánh thức và lan tỏa. Đoàn tàu di sản “5 Cửa Ô” kết nối Thủ đô Hà Nội với vùng đất Kinh Bắc không chỉ là một sản phẩm du lịch đơn thuần, mà đã trở thành một “bảo tàng sống” di động, nơi giáo dục, văn hóa và tình yêu quê hương cùng hòa quyện trên mỗi dặm dài của đường ray.

Tàu “5 Cửa Ô” - Khi đường sắt khoác lên mình tấm áo văn hóa

Ngày 19/8/2025 đi vào lịch sử ngành đường sắt Việt Nam như một dấu mốc của sự đổi mới và sáng tạo khi đoàn tàu “5 Cửa Ô” chính thức được khánh thành. Đây là công trình trọng điểm chào mừng kỷ niệm thành công của Cách mạng Tháng Tám, vinh dự nằm trong số 250 sản phẩm tiêu biểu của cả nước và được Thủ tướng Chính phủ cắt băng khánh thành.

Theo ông Tào Đức Hiệp, Giám đốc đơn vị Quản lý đoàn tàu, sau 7 tháng vận hành, hành trình này đã đón hơn 61.000 lượt khách. Con số này không chỉ là minh chứng cho sự thành công về mặt dịch vụ, mà còn cho thấy nhu cầu tìm về nguồn cội của nhân dân là vô cùng lớn. Lịch trình của tàu được thiết kế tinh tế: từ thứ Ba đến thứ Sáu ưu tiên các chuyến sáng (và một số chuyến chiều), riêng hai ngày cuối tuần tăng cường lên 2 chuyến mỗi ngày để phục vụ các đại gia đình, chỉ dành ngày thứ Hai để bảo dưỡng kỹ thuật, bảo đảm an toàn tuyệt đối.

Hành trình xuất phát từ Ga Hà Nội lịch sử, đưa du khách đi qua những nhịp cầu Long Biên cổ kính, chứng nhân của một thế kỷ thăng trầm, trước khi len lỏi qua Ga Gia Lâm, Ga Yên Viên và dừng chân tại Ga Từ Sơn (Bắc Ninh). Từ đây, chỉ mất 5 phút trung chuyển, du khách đã có thể đặt chân đến Đền Đô, nơi thờ tự tám vị vua triều Lý, một biểu tượng rực rỡ của văn hiến Việt Nam.

Những “người dẫn chuyện” thầm lặng trên hành trình di sản

Khác với những chuyến tàu thông thường, đội ngũ nhân viên trên đoàn tàu “5 Cửa Ô” mang trên mình sứ mệnh của những người bảo tồn văn hóa. Ông Nguyễn Văn Thi, Trưởng tàu an toàn thuộc Chi nhánh Đoàn tiếp viên Đường sắt Hà Nội, chia sẻ rằng toàn bộ đội ngũ khoảng 10 người, từ lái tàu đến tiếp viên, đều được đào tạo bài bản để mang lại trải nghiệm tinh tế nhất cho du khách.

“Ở đây, chúng tôi không chỉ làm nhiệm vụ kỹ thuật mà còn là người chăm sóc cảm xúc cho khách,” ông Thi bộc bạch. Điểm nhấn độc đáo là việc du khách được thưởng thức nhạc Xẩm tàu điện “keng keng”, một nét văn hóa đặc thù của Hà Nội xưa, ngay trên toa tàu. Những làn điệu dân gian vang lên giữa nhịp bánh sắt lăn đều tạo nên một không gian hoài cổ, đưa du khách trở về với ký ức của những thập kỷ trước.

"Dù thu nhập vẫn ở mức bình thường của ngành, nhưng sự trân trọng của hành khách yêu thích tìm hiểu văn hóa dân tộc chính là nguồn động viên lớn nhất đối với những người phục vụ trên tàu như chúng tôi”, ông Thi chia sẻ.

Những đại gia đình xuyên Việt và “tiết học” lịch sử đặc biệt

Sức hút của hành trình di sản nằm ở khả năng gắn kết các thế hệ. Phóng viên đã bắt gặp những câu chuyện cảm động về tình thân ngay trên tàu. Đó là bạn An Nguyên (14 tuổi) và Tô Phan Hoàng Nguyên (17 tuổi), cùng đại gia đình 33 người vượt quãng đường xa từ Tuy Hòa (Đắk Lắk) ra thăm Hà Nội nhân 2 đợt nghỉ Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương và nghỉ Lễ 30/4-1/5.

Đối với Hoàng Nguyên, 3 ngày tại Thủ đô là cơ hội quý giá để “chạm” vào lịch sử. Sau khi tham quan Đền Đô, chàng trai trẻ không khỏi ngưỡng mộ công lao của các vị anh hùng dân tộc và cảm thấy hào hứng khi lần đầu được nghe Quan họ trực tiếp tại thủy đình.

Ở một góc toa tàu khác, cụ bà Trần Thị Lan (89 tuổi, phố Định Công) mỉm cười hạnh phúc bên đoàn con cháu 14 người. Đây là lần đầu tiên trong đời cụ được đi một chuyến tàu hiện đại và đẹp đẽ đến thế. Ánh mắt cụ lấp lánh khi được thắp hương tại Đền Thượng, cảm nhận sự thanh tịnh và ý nghĩa của chuyến đi do con cháu hiếu thảo tổ chức.

“Bà vui lắm, chuyến đi này cùng gia đình bà mãn nguyện lắm, vừa được nghe hát xẩm, còn được cả đi lễ đền Đô mà lâu lắm rồi bà không được đi. Đi cả nhà thế này lại càng vui hơn nữa”, cụ bà Trần Thị Lan vui mừng nói.

Gia đình chị Nguyễn Thị Hòa, giáo viên hệ thống Vinschool lại chọn chuyến tàu như một phương thức giáo dục con trẻ. Theo chị Hòa, gia đình chị chọn trải nghiệm trên chuyến tàu này, bởi chị và chồng đều muốn 2 con trai có những trải nghiệm thực tế để bồi đắp vốn kiến thức văn hóa và tình yêu đất nước thay vì những chuyến du lịch nước ngoài như trước đây. Chị đánh giá trải nghiệm này “trên 5 sao” và tin rằng đây là cách tốt nhất để xây dựng nhân cách cho những “công dân mới” am hiểu nguồn cội.

Điểm chạm văn hóa trong mắt bạn bè quốc tế

Có mặt trên chuyến tàu 5 cửa ô, Ông Marc Kramer, Giảng viên cao cấp về Khởi nghiệp tại Đại học VinUniversity, người đã sống ở Việt Nam ba năm và đang đi cùng một đồng nghiệp người Việt và hai con trai của cô ấy, cho biết: “Tàu rất đẹp và thoải mái với đội ngũ nhân viên chu đáo, thể hiện lòng hiếu khách tuyệt vời mà Việt Nam nổi tiếng. Chúng tôi ngồi ở tầng trên, có tầm nhìn tuyệt vời ra sông Hồng, các cửa hàng và quán cà-phê. Tôi cũng rất thích phần biểu diễn âm nhạc và tiếng hát của các đại sứ văn hóa mang đến cho du khách nước ngoài sự trân trọng đối với nền văn hóa hơn 4.000 năm tuổi tuyệt vời này”.

“Tôi thích trải nghiệm này vì bạn được thấy Hà Nội thực sự với những nhà hàng và quán cà phê nhỏ do gia đình sở hữu. Họ phục vụ các món ăn nhẹ kiểu Việt Nam và cà-phê đá thơm ngon cùng trà hoa nhài, tạo nên một ngày thư giãn tuyệt vời. Các gia đình nhiều thế hệ cùng tham gia, biến chuyến đi thành một trải nghiệm văn hóa và giáo dục ý nghĩa. Mọi gia đình nên tận dụng trải nghiệm tuyệt vời này vì có rất nhiều cơ hội chụp ảnh gia đình tuyệt vời và nhân viên rất chu đáo” Ông Kramer nói.

“Một trong những điều chúng tôi thực sự thích là có thể chụp ảnh bên trong toa tàu ở mỗi đầu hành trình, được bài trí để thể hiện một phần lịch sử Việt Nam. Chúng tôi dự định sẽ có một chuyến đi khác đến Hải Phòng. Tôi hy vọng họ sẽ bổ sung thêm nhiều tuyến đường, đây là một cách tuyệt vời và thoải mái để tham quan đất nước và dành một ngày với gia đình và bạn bè”, Marc Kramer chia sẻ về dự định.

Đoàn tàu di sản không chỉ chinh phục người dân trong nước mà còn để lại ấn tượng sâu đậm với du khách quốc tế. Ông Paul, một du khách đến từ Brisbane (Australia), đã bày tỏ sự kinh ngạc trước bề dày lịch sử của Việt Nam. “Australia chỉ có khoảng 200 năm lịch sử, trong khi Việt Nam có tới 4.000 năm lịch sử. Sự khác biệt này thật đáng kinh ngạc”, Paul chia sẻ.

Dành 60 ngày để khám phá Việt Nam theo lời gợi ý của cha mình, Paul đặc biệt yêu thích Hà Nội vì nét truyền thống và cổ kính hơn hẳn các thành phố khác mà Paul đã ghé thăm trước đó. Ngồi trên con tàu cổ, nhâm nhi ly cà phê Việt Nam, “cà-phê Việt Nam ngon nhất thế giới!”, Paul đánh giá sau khi vừa nhấp thêm ngụm cà-phê trên tay. Chuyến đi thăm Việt Nam đã cho Paul cảm nhận được sự tinh xảo, rực rỡ của văn hóa Việt và lòng hiếu khách tuyệt vời của con người nơi đây.

Khi người trẻ “phải lòng” những giá trị truyền thống

Một tín hiệu đáng mừng là sự xuất hiện ngày càng đông của giới trẻ trên những chuyến tàu di sản. Bạn Nguyễn Quyết Thắng, bác sĩ công tác Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec, dẫn theo đoàn 20 người gồm bạn bè và gia đình để trải nghiệm. Thắng khẳng định: “Trải nghiệm thực tế hay hơn nhiều so với việc chỉ xem các bài review trên mạng”.

Việc lồng ghép tinh tế giữa yếu tố văn hóa và ẩm thực, đặc biệt là các làn điệu Quan họ và nhạc Xẩm, đã thực sự chạm đến cảm xúc của thế hệ trẻ. Thắng tin rằng các yếu tố truyền thống đang được giới trẻ đón nhận nồng nhiệt và đây là hướng đi đúng đắn để thúc đẩy du lịch quốc gia. Tuy nhiên, từ góc độ người trẻ, Thắng cũng góp ý cần cải tiến phần thuyết minh tại các điểm tham quan để tránh sự rập khuôn, tạo thêm những điểm nhấn riêng biệt thu hút du khách.

Chị Lê Thị Vân (nhân viên ngân hàng) đi cùng gia đình 11 người, cho biết: "Tôi nhận thấy việc các con được tìm hiểu, học tập từ trải nghiệm thực tế về văn hóa dân tộc là rất xứng đáng để thực hiện, việc bỏ ra một khoản tiền cho con được trải nghiệm không phải là điều quan trọng, điều quan trọng nhất con mình có thêm kiến thức về văn hóa".

Đồng quan điểm với bạn trẻ Nguyễn Quyết Thắng, chị Vân cũng mong muốn có thêm các hoạt động trải nghiệm thực tế cho trẻ nhỏ tại điểm dừng chân, như làm tranh Đông Hồ hay trò chơi dân gian, thay vì chỉ tham quan đơn thuần.

Kinh doanh văn hóa - Bài toán bảo tồn và phát triển bền vững

Giám đốc Tào Đức Hiệp thẳng thắn thừa nhận kinh doanh văn hóa là một con đường đầy thách thức. “Chúng tôi làm điều này vì tình yêu văn hóa và để thực hiện các định hướng phát triển văn hóa của đất nước. Cụ thể hơn nữa, chúng tôi muốn cụ thể hóa thực hiện Nghị quyết 80 của Tổng Bí thư về phát huy các giá trị văn hóa”, ông khẳng định.

“Để duy trì hoạt động, đơn vị phải thực hiện phương châm “lấy khoản nọ bù khoản kia”, kết hợp bán các sản phẩm đặc sản và quà tặng trên tàu. Hiện nay, tàu có 3 hạng vé: Tầng 1 (550 nghìn đồng), Tầng 2 (650 nghìn đồng) và Toa VIP Ô Chợ Dừa (750 nghìn đồng). Dù ở hạng vé nào, du khách cũng đều được thưởng thức đầy đủ các thức quà Hà Nội và xem biểu diễn nghệ thuật như nhau. Đoàn tàu di sản không chỉ là phương tiện di chuyển mà còn là một không gian văn hóa sống động, nơi du khách trở thành người trải nghiệm, và du lịch trở thành một bài học lịch sử”, Giám đốc Tào Đức Hiệp cho hay.

Theo ông Tào Đức Hiệp, hướng tới kỷ niệm ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước, đoàn tàu đang triển khai chương trình đặc biệt với chủ đề “Giải phóng Việt Nam, thống nhất đất nước, sum họp một nhà”. Toàn bộ không gian, âm nhạc và trang phục nhân viên sẽ tái hiện hình ảnh các chiến sĩ, những bà mẹ tiễn con đi tòng quân, mang đậm hào khí chiến thắng 30/4. Sức hút của chương trình lớn đến mức toàn bộ 287 chỗ ngồi trên mỗi chuyến tàu trong dịp lễ đều đã được đặt kín

Hành trình di sản Thăng Long-Kinh Bắc trên những toa tàu “5 Cửa Ô” không chỉ đơn thuần là việc di chuyển giữa hai địa điểm. Đó là một nỗ lực đáng trân trọng trong việc biến phương tiện giao thông thành không gian văn hóa, biến hành khách thành những người thưởng lãm và biến du lịch thành một bài học lịch sử sống động. Giữ lửa di sản trên những đường ray chính là cách chúng ta đưa quá khứ đồng hành cùng tương lai, để mạch nguồn văn hóa dân tộc mãi luôn chảy xuôi trong lòng mỗi người dân Việt.