Từ chuyến lặn của người đứng đầu đặc khu
Cách bờ khoảng 500m về phía bắc, tại trạm Lạch Chùa Hang thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của Khu bảo tồn biển Lý Sơn, ông Nguyễn Văn Huy cùng lực lượng quản lý khu bảo tồn và các đơn vị chuyên môn trực tiếp lặn xuống kiểm tra rạn san hô, kết hợp thu gom rác thải.
Không chỉ quan sát bằng mắt thường, đoàn khảo sát còn sử dụng phương pháp Reef Check và kỹ thuật chụp ảnh Phototransect để ghi nhận hiện trạng, thu thập dữ liệu về độ phủ san hô và các thành phần nền đáy. Rác thu gom được phân loại, thống kê số lượng, cân khối lượng và ghi nhận nguồn phát sinh.
Qua khảo sát, đoàn ghi nhận nhiều san hô mới đang phát triển khá tốt. Tuy nhiên, rác thải nhựa vẫn hiện diện trên các rạn, trong đó có lưới đánh cá, dây cước, dây câu, dây thừng và ống nhựa.
“Muốn chỉ đạo gì, cũng cần phải nắm thực tế, thay vì chỉ nghe báo cáo”, ông Huy nói sau chuyến lặn, đồng thời cho biết sẽ chỉ đạo xử lý vấn đề rác thải ảnh hưởng đến rạn san hô.
Từ thực tế khảo sát, lãnh đạo đặc khu yêu cầu duy trì giám sát định kỳ, kết hợp thu gom rác; vận động ngư dân, chủ tàu cá, cơ sở nuôi trồng thủy sản và các đơn vị kinh doanh du lịch không xả rác xuống biển, chủ động thu gom ngư cụ hư hỏng.
Ở Lý Sơn, công việc làm sạch đáy biển không chỉ diễn ra trong những chuyến khảo sát. Đội ngũ thợ lặn của Ban Quản lý Khu bảo tồn biển thường xuyên tiếp cận các rạn san hô để tìm nhặt những món rác bị bỏ lại dưới nước.
Những gì họ đưa lên ngoài có chai nhựa, vỏ lon hay ống nhựa còn có lưới đánh cá, dây câu, cước và những vật dụng sinh hoạt cũ cũng nằm lẫn giữa các khe đá, mắc vào rạn san hô.
Trong một đợt thu gom tại các khu vực Nam Rạn Gò An Vĩnh, Bãi Lăng và Bãi Trố Hòn, lực lượng thợ lặn đã đưa lên bờ hơn 116kg rác thải biển. Ngoài lưới và dây câu, số rác còn có quần áo cũ, vỏ lon, chai nhựa và cả lốp xe tải.
Với những món đồ mắc giữa rạn, người lặn phải quan sát kỹ trước khi gỡ. Kéo mạnh có thể khiến dây cước siết vào san hô hoặc làm gãy những nhánh rạn. Có những đoạn lưới cũ nằm sâu trong khe đá, muốn lấy ra phải xử lý từng phần.
Các loại ngư cụ bị bỏ lại dưới biển, thường được gọi là “lưới ma” khi tiếp tục tồn tại và gây hại sau khi thất lạc, có thể quấn, che phủ hoặc làm gãy san hô, đồng thời khiến các sinh vật biển mắc kẹt.
Bởi vậy, trong mỗi chuyến lặn, việc thu gom rác luôn đi cùng yêu cầu bảo vệ những cấu trúc san hô xung quanh. Người thợ lặn không chỉ tìm cách đưa rác lên bờ mà còn phải tránh gây thêm tổn thương cho rạn.
Giữ rạn san hô khỏi sức ép của rác thải
Khu bảo tồn biển Lý Sơn có diện tích mặt nước hơn 7.000 ha, với hệ sinh thái đa dạng, gồm rạn san hô và thảm cỏ biển. Đây là nơi sinh sống của nhiều loài động vật, thực vật biển, đồng thời tạo điều kiện phát triển các hoạt động du lịch như lặn ngắm san hô.
Tuy nhiên, rác thải nhựa vẫn là vấn đề đáng lo ngại. Chai nhựa, ống nhựa có thể tồn tại lâu trong môi trường; còn dây câu, lưới và dây thừng dễ mắc vào các rạn, gây tổn thương cho san hô và sinh vật biển.
Từ đầu năm đến thời điểm diễn ra đợt thu gom rác nói trên, Ban Quản lý Khu bảo tồn biển Lý Sơn cùng các lực lượng tình nguyện đã thu gom, xử lý gần 1 tấn rác thải nhựa tại khu vực ven bờ và các rạn san hô.
Cùng với hoạt động làm sạch, công tác giám sát rạn san hô cũng được duy trì. Các trạm theo dõi giúp lực lượng chuyên môn ghi nhận tình trạng hệ sinh thái, phát hiện những tác động bất lợi và có cơ sở đánh giá sự thay đổi qua thời gian.
Sau chuyến khảo sát, ông Nguyễn Văn Huy yêu cầu tiếp tục tổ chức giám sát rạn san hô kết hợp thu gom rác định kỳ; tăng cường tuyên truyền để ngư dân và các cơ sở kinh doanh du lịch nâng cao ý thức bảo vệ môi trường biển. Đặc khu cũng định hướng huy động doanh nghiệp lặn biển, tình nguyện viên và cộng đồng tham gia làm sạch rạn san hô, đồng thời phân loại, vận chuyển rác sau thu gom đúng quy định.
Với những người thợ lặn, công việc trước mắt vẫn là tìm nhặt những món đồ mắc lại dưới đáy biển. Nhưng để rác không tiếp tục phủ lên rạn san hô, việc thu gom cần đi cùng kiểm soát nguồn thải, từ ngư cụ thất lạc đến rác sinh hoạt phát sinh trong quá trình khai thác và du lịch.
Giữ những rạn san hô khỏe mạnh cũng là giữ nguồn tài nguyên tự nhiên để Lý Sơn phát triển du lịch biển. Và công việc ấy bắt đầu từ cả dưới đáy nước lẫn trên bờ, nơi rác thải được tạo ra và nơi mỗi người có thể lựa chọn không để chúng quay trở lại biển.
