Chuyển đổi trên vùng đất khó
Tỉnh Gia Lai được thiên nhiên ưu đãi những dải đất đỏ bazan màu mỡ, thích hợp cho việc phát triển các loại cây công nghiệp dài ngày. Tuy nhiên, những năm qua, sự biến động thất thường của thị trường nông sản toàn cầu cùng tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu đã ảnh hưởng đến sinh kế của nông dân.
Đến nay, câu chuyện về hậu quả việc trồng tràn lan cây hồ tiêu khi thị trường đã bão hòa vẫn là một bài học cho thấy rủi ro trong tư duy canh tác truyền thống và chạy theo phong trào...
Trước năm 2016, gia đình ông Nguyễn Thanh Tuấn tại thôn Linh Nham cũng dành toàn bộ diện tích đất sản xuất để trồng hồ tiêu. Khi giá tiêu chạm đáy, cộng với các loại sâu bệnh, hiệu quả kinh tế giảm sút, gia đình ông đối mặt không ít khó khăn.
Dẫu vậy, ông Tuấn đã mạnh dạn áp dụng khoa học-kỹ thuật và đa dạng hóa cây trồng để hạn chế rủi ro. Ông chia sẻ, giai đoạn đó đối với người nông dân rất gian nan, chi phí đầu tư cho cây tiêu quá lớn trong khi dịch bệnh lại khó kiểm soát, giá cả bấp bênh khiến đầu ra gặp khó.
Sau nhiều tháng tham quan, học hỏi tại các mô hình nông nghiệp sinh thái tuần hoàn hiệu quả ở trong và ngoài tỉnh, ông nhận thấy cây cà-phê kết hợp sầu riêng là lời giải phù hợp cho bài toán thổ nhưỡng và khí hậu tại Mang Yang.
Năm 2016, được sự động viên và định hướng của các cấp Hội Nông dân địa phương, ông Tuấn quyết định chặt bỏ những diện tích tiêu kém hiệu quả để cải tạo khu vườn. Trên diện tích 3,5 ha, thay vì trồng một loại cây, ông Tuấn quy hoạch bài bản một hệ sinh thái nông nghiệp đa tầng.
Trong đó, tầng thấp là 3.500 gốc cà-phê có tuổi đời khai thác gần 10 năm, tầng cao là 500 cây sầu riêng giống Monthong nhập khẩu từ Thái Lan, trong đó 350 cây đã cho thu hoạch ổn định suốt 5 năm qua. Trong mô hình này, cây sầu riêng đóng vai trò che bóng mát, điều hòa khí hậu, chắn gió và giữ độ ẩm cho đất vào mùa khô, yếu tố quan trọng đối với sự sinh trưởng của cây cà-phê ở vùng cao nguyên lộng gió.
Ngược lại, hệ thống rễ của hai loại cây này phân bổ ở các tầng đất khác nhau, giúp tận dụng nguồn dinh dưỡng và nước tưới mà không xảy ra tình trạng chen lấn sinh trưởng của hai loại cây.
Định hướng nhân rộng mô hình Trước những yêu cầu khắt khe của thị trường, ông Tuấn chủ động chuyển đổi tư duy canh tác truyền thống sang quản trị nông nghiệp hiện đại. Ông đầu tư đồng bộ hệ thống tưới phun tự động tiết kiệm nước, áp dụng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và chú trọng hơn đến việc sử dụng phân bón cân đối, ưu tiên phân hữu cơ vi sinh để cải tạo và bảo vệ kết cấu đất đỏ bazan.
Với giá sầu riêng tại vườn ổn định ở mức 56.000 đồng/kg và giá cà-phê tươi đạt 25.500 đồng/kg, tổng doanh thu trong một năm từ mô hình nêu trên đã hơn 4 tỷ đồng. Sau khi khấu trừ chi phí về cây giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật sinh học và nhân công, mô hình mang lại lợi nhuận ròng hơn 2 tỷ đồng/năm.
Không dừng lại ở việc làm giàu cho bản thân, trang trại của ông Tuấn còn tạo việc làm thời vụ cho hàng chục lao động là đồng bào dân tộc thiểu số địa phương. Hiện, ông Tuấn có kế hoạch chuyển toàn bộ diện tích vườn cây theo hướng hữu cơ, kiên quyết nói không với các hóa chất độc hại gây ô nhiễm môi trường.
Mục tiêu trọng tâm của ông là phối hợp Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Gia Lai chuẩn hóa quy trình canh tác, hoàn thiện hồ sơ năng lực để được cấp mã số vùng trồng cho sản phẩm sầu riêng và cà-phê của trang trại. Mã số vùng trồng sẽ là tấm “hộ chiếu” để nông sản Mang Yang có thể xuất khẩu chính ngạch sang các thị trường lớn và khó tính như Trung Quốc, Nhật Bản hay Liên minh châu Âu (EU).
Việc chủ động xây dựng thương hiệu, liên kết chuỗi giá trị từ khâu sản xuất đến tiêu thụ sẽ giúp cắt giảm các khâu trung gian, gia tăng lợi nhuận và bảo vệ người nông dân trước tình trạng ép giá của thương lái.
Ông HLây, Chủ tịch Hội Nông dân xã Mang Yang chia sẻ, ông Tuấn là một trong những hội viên tiêu biểu về ý chí vượt khó, năng động, dám nghĩ, dám làm của thế hệ nông dân mới. Mô hình cà-phê xen sầu riêng của gia đình ông vừa cho hiệu quả kinh tế, vừa có ý nghĩa về môi trường sinh thái.
Thời gian tới, Hội Nông dân sẽ phối hợp các cơ quan chuyên môn tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật, lấy trang trại của ông Tuấn làm điểm tham quan, học tập thực tế, qua đó khuyến khích, hỗ trợ các hội viên khác học tập, nhân rộng, hướng tới mục tiêu giảm nghèo bền vững.
