Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài (NVNONN) hiện có hơn 6,5 triệu người tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, không ngừng lớn mạnh, phát triển, có cuộc sống ngày càng ổn định. Tỷ lệ chuyên gia, trí thức, nhà khoa học, doanh nhân và lao động kỹ thuật cao ngày càng tăng, độ tuổi ngày càng trẻ. Trong bối cảnh đổi mới tư duy, đổi mới nhận thức về vai trò cộng đồng NVNONN, nhiều giải pháp, hướng đi nhằm khơi thông nguồn lực, tập trung thu hút chất xám, mạng lưới đổi mới sáng tạo, những tiến bộ khoa học-kỹ thuật từ cộng đồng kiều bào toàn cầu đã được triển khai.
Khơi dòng “kiều hối tri thức”
Đã có nhiều năm sinh sống, học tập và làm việc tại Hàn Quốc, Tiến sĩ Trần Hải Linh - Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân và Đầu tư Việt Nam - Hàn Quốc (VKBIA) - đã tham gia xây dựng phong trào sinh viên, xây dựng Hội Sinh viên Việt Nam tại Hàn Quốc từ những ngày đầu thành lập. Sau đó, ông tiếp tục đóng góp xây dựng Tổng Hội người Việt Nam tại Hàn Quốc, các hoạt động cộng đồng cho đến quá trình kết nối đội ngũ trí thức, doanh nhân và đối tác Việt Nam - Hàn Quốc, trở thành Chủ tịch sáng lập Hội chuyên gia, trí thức Việt Nam - Hàn Quốc (VKEIA). Theo Tiến sĩ Trần Hải Linh, trong thời đại số, đóng góp cho Tổ quốc không nhất thiết đồng nghĩa với phải trở về Việt Nam sinh sống toàn thời gian, mà có thể ở bất cứ nơi đâu.
Ông cho biết: "Một doanh nhân kiều bào có thể vừa phát triển sự nghiệp ở nước sở tại, vừa mở thị trường cho doanh nghiệp Việt Nam. Các nhà khoa học người Việt dù ở đâu cũng có thể đồng chủ trì nhóm nghiên cứu trong nước; kỹ sư bán dẫn, chuyên gia tài chính ở nước ngoài có thể tham gia đào tạo kỹ sư, chuyên gia tư vấn ở Việt Nam. Do đó, cần chuyển từ tư duy “kéo người tài về” sang “kết nối trí tuệ Việt Nam toàn cầu với những bài toán phát triển của đất nước”.
Thực tế, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài rất đa dạng. Mỗi người có hoàn cảnh, nghề nghiệp, thế hệ, vùng miền, quan điểm và điều kiện sống khác nhau. Từ kinh nghiệm kết nối hoạt động hội, đoàn, Tiến sĩ Linh cho rằng, muốn xây dựng một cộng đồng đoàn kết thì trước hết phải xây dựng được niềm tin, muốn cộng đồng hướng về quê hương bền vững cần biến tình cảm với Tổ quốc thành những việc làm cụ thể. Nguồn cội Việt Nam, lợi ích quốc gia - dân tộc và mong muốn cộng đồng người Việt ngày càng phát triển, có vị thế và được tôn trọng tại nước sở tại, chính là mẫu số chung lớn nhất.
Hiện nay, cộng đồng NVNONN với quy mô gần 6,5 triệu người sinh sống tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó hơn 80% định cư tại các nước phát triển, đang ngày càng khẳng định vị thế, uy tín chính trị, đồng thời sở hữu tiềm lực to lớn về kinh tế, tri thức, khoa học - công nghệ và mạng lưới quan hệ quốc tế sâu rộng. Song, Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về NVNONN Nguyễn Trung Kiên nhận định vẫn có không ít khó khăn đối với cộng đồng, như bà con ở phân tán chứ không tập trung, ở nhiều nơi tiềm lực tài chính cũng có hạn chế nhất định, quan điểm, nhận thức bà con còn nhiều khác biệt.
Thực tiễn mới đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc đổi mới, nâng cao công tác NVNONN, không chỉ dừng lại ở việc bảo hộ, chăm lo thuần túy mà còn cần chủ động nâng tầm vị thế cho cộng đồng, hỗ trợ kiều bào củng cố chỗ đứng vững chắc về cả chính trị lẫn kinh tế tại nước sở tại; xây dựng cơ chế giúp NVNONN có thể phát huy ảnh hưởng, nguồn lực và kinh nghiệm để đóng góp cho quê hương.
“Cộng đồng người Việt toàn cầu sẽ được đặt vào vị trí chủ thể, cùng tham gia giải quyết các bài toán phát triển quốc gia. Tiến trình này đòi hỏi những bước chuyển đổi cốt lõi từ “kết nối” sang “đồng kiến tạo”, từ “vận động” sang “thể chế hóa nguồn lực”, từ “bảo tồn” sang “lan tỏa giá trị Việt”. Qua đó, khơi dậy và phát huy tối đa mọi nguồn lực của kiều bào phục vụ cho các mục tiêu phát triển chiến lược của đất nước”, ông Kiên cho hay.
Theo Tiến sĩ Trần Hải Linh, hướng về quê hương không chỉ là quyên góp khi có thiên tai hay tham gia các sự kiện lớn của đất nước. Đó có thể là một nhà khoa học đưa công nghệ mới về Việt Nam, doanh nhân kết nối dự án đầu tư tốt, một chuyên gia góp ý cho chính sách, một người Việt giới thiệu sản phẩm Việt Nam với bạn bè quốc tế hay một gia đình dạy con mình nói tiếng Việt và hiểu về lịch sử, văn hóa của dân tộc. Bên cạnh nguồn kiều hối bằng tiền rất quan trọng, đất nước còn có một nguồn lực vô cùng lớn là “kiều hối tri thức”, đó là tri thức công nghệ, kinh nghiệm quản trị, các mối quan hệ quốc tế và uy tín mà hàng triệu người Việt Nam đang tích lũy trên khắp thế giới.
Phát huy sức mạnh đại đoàn kết
Tại Hội nghị toàn quốc tổng kết việc thực hiện Nghị quyết 36-NQ/TW tháng 12/2025, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh kết quả đạt được trong công tác đối với NVNONN thời gian qua là kết tinh của sự tham gia đồng bộ của cả hệ thống chính trị và nhân dân trong nước, thể hiện sinh động sức mạnh “đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết; thành công, thành công, đại thành công”. Sau hơn 20 năm triển khai thực hiện Nghị quyết 36-NQ/TW và tiếp nối với việc ban hành Nghị quyết số 23-NQ/TW, lần đầu tiên, nghị quyết xác định NVNONN không chỉ là bộ phận không tách rời của cộng đồng dân tộc Việt Nam mà còn là một trong những nguồn lực chiến lược quan trọng, góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia.
Không chỉ đóng góp nguồn lực tài chính với dòng kiều hối ổn định và các dự án đầu tư, kiều bào còn đóng góp tri thức, công nghệ, kinh nghiệm quản trị, thông tin thị trường và khả năng tiếp cận các xu hướng phát triển mới. Đây là những nguồn lực thiết yếu khi Việt Nam đang đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đóng góp nổi bật của cộng đồng còn nằm ở khả năng hình thành mạng lưới kết nối toàn cầu của người Việt Nam.
Những năm qua, hệ thống chính sách pháp luật như Luật Đất đai, Luật Nhà ở, các quy định về quốc tịch… đã góp phần xóa bỏ rào cản, bình đẳng đãi ngộ nhằm tạo sự công bằng, gắn kết chặt chẽ quyền lợi của công dân ở nước ngoài với trong nước. Theo Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng, Nghị quyết 23-NQ/TW đề cao tinh thần hòa hợp dân tộc, xóa bỏ định kiến, gác lại quá khứ, hướng tới tương lai; đồng thời khẳng định Đảng, Nhà nước luôn lắng nghe những ý kiến đóng góp xây dựng vì lợi ích quốc gia - dân tộc.
Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng khẳng định: “Hòa hợp không phải là xóa bỏ những khác biệt về hoàn cảnh, trải nghiệm hay quan điểm, mà là tôn trọng những khác biệt không trái với lợi ích quốc gia - dân tộc, cùng hướng tới mục tiêu chung là xây dựng đất nước Việt Nam phát triển, hùng cường và thịnh vượng. Một điểm rất đáng chú ý của nghị quyết lần này là mở rộng hơn không gian đoàn kết, tập hợp và phát huy nguồn lực của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài trên cơ sở lợi ích quốc gia - dân tộc và khát vọng phát triển đất nước. Khi mục tiêu chung được đặt lên hàng đầu, chúng ta sẽ có điều kiện quy tụ được nhiều hơn tình cảm, trí tuệ, kinh nghiệm và nguồn lực của người Việt Nam ở khắp nơi trên thế giới cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.
Đồng thời, nghị quyết thể hiện rõ yêu cầu đổi mới tư duy, phương thức triển khai công tác NVNONN theo hướng đồng hành, kiến tạo cơ chế và phát huy vai trò của đồng bào ở nước ngoài. Nhà nước không chỉ thực hiện vai trò vận động, tập hợp và hỗ trợ cộng đồng mà còn chủ động tạo lập môi trường, cơ chế và các điều kiện thuận lợi để NVNONN tham gia sâu rộng hơn vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trên tinh thần đó, công tác NVNONN trong thời gian tới cần được triển khai theo tư duy lấy cộng đồng làm trung tâm, lấy kết nối và phát huy nguồn lực làm trọng tâm.
Với những ý nghĩa đó, Nghị quyết 23-NQ/TW mới được ban hành trở thành dấu ấn quan trọng, đặt công tác NVNONN trong tổng thể chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc và gắn kết chặt chẽ với các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, văn hóa, đối ngoại và bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.
