AI hiện nay không chỉ là công cụ hỗ trợ đơn thuần mà còn đóng vai trò đồng hành trong công việc, học tập. Do đó, yêu cầu có một lộ trình đào tạo với định hướng về AI rõ ràng và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế là rất cần thiết với lứa tuổi học sinh phổ thông. Đây là lúc các em học sinh đang ở giai đoạn định hướng học tập để có được sự chuẩn bị tốt nhất nhằm mục tiêu chinh phục tri thức, làm chủ công nghệ trong tương lai.
Là người từng có nhiều năm nghiên cứu, làm việc ở nước ngoài, GS, TS Trần Anh Đức, ngành Khoa học máy tính, Giám đốc Phòng thí nghiệm Tính toán mạng tại Trường đại học Massachusetts (Mỹ) đánh giá, cơ sở vật chất và phòng thí nghiệm tại nhiều trường phổ thông Việt Nam hiện nay đã được đầu tư đồng bộ, không hề thua kém về cơ sở vật chất. Sự khác biệt lớn nhất là học sinh đang bị bủa vây bởi quá nhiều công cụ và các luồng thông tin về AI nhưng lại thiếu đi sự định hướng, chọn lọc.
Ông Đức chia sẻ: “Hiện nay, các nguồn thông tin về khóa học, chương trình đào tạo hay định hướng nghề nghiệp liên quan AI xuất hiện rất nhiều. Tuy nhiên, các em học sinh vẫn chưa có đủ công cụ và phương pháp để chọn lọc, phân loại thông tin, từ đó tìm kiếm cho mình một hướng đi thật sự đúng đắn”. Để đáp ứng yêu cầu của các ngành học AI đạt chuẩn chất lượng quốc tế, ngay từ lứa tuổi phổ thông, học sinh đã được yêu cầu đạt tới mức độ hiểu bản chất mô hình, tư duy toán học, khả năng phân tích thuật toán và lựa chọn phương pháp phù hợp với từng bài toán.
Theo GS, TS Trần Anh Đức, cần có sự định hướng cho các học sinh lứa tuổi trung học tiếp cận những vấn đề có tính thực tiễn như lĩnh vực y tế, giao thông, môi trường… của Việt Nam. Qua đó, các em có cơ hội giải quyết những bài toán rất gần gũi và linh hoạt theo tình huống thực tế, chứ không phải dựa trên dữ liệu có sẵn. “AI không chỉ là việc học một thuật toán hay chạy một mô hình có sẵn. Giá trị quan trọng hơn là khả năng biến dữ liệu thành một giải pháp có thể hỗ trợ giải quyết vấn đề thực tế”, ông nhấn mạnh.
Đồng tình với quan điểm này, nhiều chuyên gia AI người Việt đang làm việc tại các trường đại học, viện nghiên cứu và tập đoàn công nghệ trong nước và quốc tế cũng đã đề cập việc đẩy mạnh phong trào học AI chuyên sâu và bài bản từ phổ thông, tạo sân chơi để học sinh giải quyết các thử thách AI thực tế…
GS, TS Thái Trà My chuyên ngành AI tại Trường đại học Florida (Mỹ), nhà sáng lập Hệ sinh thái giáo dục AidemyX nhấn mạnh, lý thuyết ngành AI bao phủ một phổ kiến thức rộng từ học máy, học sâu đến những nội dung nâng cao hơn như học tăng cường. Bên cạnh đó, người trẻ cũng cần được phát triển toàn diện vừa giỏi khoa học, làm chủ công nghệ nhưng đồng thời có chiều sâu văn hóa, sự nhạy cảm xã hội và tinh thần nhân văn, am hiểu truyền thống, lịch sử dân tộc.
Thực tế cho thấy trong nền kinh tế số, năng lực sử dụng, thích ứng và sáng tạo cùng công nghệ của lực lượng lao động sẽ góp phần tạo ra lợi thế cạnh tranh của mỗi quốc gia. Điều này cũng được thể hiện trong Quyết định số 1528/QĐ-TTg ngày 11/8/2026 phê duyệt Chương trình quốc gia phát triển nhân lực AI đến năm 2030, định hướng đến năm 2035, trong đó nhấn mạnh phát triển nhân lực AI là nhiệm vụ quốc gia mang tính chiến lược, cấp bách, gắn với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy hình thành lực lượng lao động số góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và mục tiêu tăng trưởng kinh tế “2 con số” giai đoạn 2026 - 2030.
Quyết định 1528/QĐ-TTg đặt mục tiêu phát triển đội ngũ nhân lực AI có quy mô, cơ cấu và chất lượng đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành công nghệ chiến lược, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế số, xã hội số; đưa năng lực sử dụng và ứng dụng AI trở thành một trong những năng lực thiết yếu của người học, người lao động, đội ngũ cán bộ quản lý, quản trị; phát triển đội ngũ nhân lực trình độ cao, chuyên sâu có năng lực nghiên cứu, phát triển, làm chủ, triển khai và quản trị các hệ thống AI an toàn, tin cậy và có trách nhiệm…
