Những điểm mới của Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII

Năm nay, Ban tổ chức Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII cho biết, có nhiều đổi mới trong cơ cấu giải, tiêu chí chấm giải cũng như ứng dụng công nghệ trong phân tích chấm giải, “đo đếm” sự quan tâm của bạn đọc đối với các tác phẩm tranh giải.

Chủ Nhật, ngày 08/03/2026 - 20:19

Các tác phẩm đoạt Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VII.

Ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Xuất bản, In và Phát hành cho biết trong buổi họp báo Giải thưởng Sách Quốc gia, rằng năm nay có rất nhiều điểm mới. Đặc biệt, bộ sách đoạt giải A sẽ khiến bạn đọc bất ngờ vì độ công phu cả về nội dung và hình thức.

Trước hết, cơ cấu giải thưởng Giải Sách Quốc gia năm nay được điều chỉnh từ 5 mảng xuống còn 4 mảng, trên cơ sở hợp nhất các mảng có tính tương đồng về nội dung học thuật và định hướng tư tưởng (hợp nhất mảng sách chính trị, kinh tế và mảng sách khoa học xã hội và nhân văn thành mảng sách chính trị, kinh tế, khoa học xã hội và nhân văn).

Việc sắp xếp lại này không chỉ bảo đảm phù hợp với thực tiễn xuất bản hiện nay mà còn tạo điều kiện để đánh giá tác phẩm một cách toàn diện, liên ngành và thực chất hơn. Đồng thời, mảng sách khoa học được mở rộng, bổ sung các nội dung về giáo dục và đổi mới sáng tạo, phản ánh đúng yêu cầu phát triển tri thức trong bối cảnh chuyển đổi số và kinh tế tri thức. Cách tiếp cận mới giúp tăng khả năng lựa chọn những bộ sách có giá trị ứng dụng cao, gắn với thực tiễn phát triển đất nước.

Bên cạnh đó, hệ thống tiêu chí được rà soát, bổ sung và cụ thể hóa theo hướng rõ ràng, minh bạch, thuận lợi cho việc chấm và phản biện. Cơ cấu điểm được điều chỉnh hợp lý nhằm đề cao giá trị tư tưởng, học thuật và đóng góp thực tiễn của tác phẩm; nhấn mạnh tính phổ cập tri thức mới, đặc biệt ở mảng giáo dục, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời tăng tỷ trọng đánh giá về khả năng tiếp cận bạn đọc và mức độ lan tỏa trong xã hội. Riêng sách dịch được bổ sung tiêu chí riêng nhằm bảo đảm sự công bằng và phù hợp đặc thù.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Nguyên, khi sách dịch được bổ sung tiêu chí riêng để bảo vệ và khuyến khích sách của các tác giả trong nước, thì riêng năm nay số lượng sách dịch lại ít hơn hẳn so với sách trong nước. Số lượng các công trình của tác giả trong nước ngày càng tăng, với nhiều đầu sách được đầu tư công phu cả về nội dung lẫn hình thức. Đặc biệt, không ít tác phẩm của các tác giả Việt Nam thể hiện chiều sâu lý luận rõ rệt, đồng thời quan tâm tới những vấn đề lớn của xã hội như chính trị, lịch sử, kinh tế... Điều này cho thấy những tín hiệu đáng mừng về năng lực của các tác giả trong nước, và mở ra khả năng cạnh tranh của sách Việt trên sân nhà.

Ông Nguyễn Nguyên cho biết, việc hoàn thiện tiêu chí không chỉ nâng cao chất lượng xét chọn mà còn tạo điều kiện để nhiều bộ sách có giá trị thực sự, có ảnh hưởng tích cực trong đời sống học thuật và xã hội được xem xét, tôn vinh xứng đáng.

Một điểm khác với các mùa giải Sách Quốc gia trước đây, là Ban tổ chức chọn được những cuốn sách có tính chất lý luận và sách nêu những vấn đề đang được nhiều bạn đọc quan tâm.

Ông Đỗ Quang Dũng - Phó Chủ tịch chuyên trách Hội Xuất bản Việt Nam cho biết, năm nay số lượng sách dịch tham gia dự tranh giải nhiều, nhưng sách được giải lại không nhiều. “Số sách dịch được chấm chiếm khoảng 36%, nhưng sách được giải chỉ chiếm khoảng 25%. Điều này cho thấy sách của Việt Nam đang ngày càng được quan tâm và chất lượng ngày càng cao hơn”.

Ông Đỗ Quang Dũng cho biết, việc đưa sách dịch vào hệ thống giải thưởng nhằm khuyến khích các nhà xuất bản đẩy mạnh mảng sách này, nhưng năm nay số lượng sách dịch được đề cử lại ít hơn hẳn. Một trong những nguyên nhân là số lượng sách được các nhà xuất bản đề cử không nhiều, đồng thời Ban tổ chức cũng gặp khó khăn khi tìm các chuyên gia chấm giải có chuyên môn lại thành thạo được các ngôn ngữ sách dịch ngoài tiếng Anh.

Chia sẻ thêm về nội dung liên quan đến sách dịch, ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Xuất bản, In và Phát hành cho biết, mọi năm, số lượng sách dịch luôn chiếm hơn 30%, thậm chí có năm chiếm tới hơn 50%, cho nên năm nay trong quy chế có chia hai mảng sách dịch và sách tiếng Việt, nhằm bảo vệ, tạo cơ hội nhận giải, cống hiến cho xuất bản trong nước. Nhưng riêng năm nay, số lượng sách của các tác giả Việt Nam lại bùng nổ và vượt trội cả về chất lượng và số lượng so với sách dịch. Ông Nguyễn Nguyên cũng cho biết, trong những năm tới, Ban tổ chức Giải thưởng Sách Quốc gia sẽ tiếp tục có những thể chế hóa cụ thể hơn trong hệ thống giải.

Một điểm mới nữa trong Giải thưởng Sách Quốc gia năm nay, là Ban tổ chức đã lắng nghe bạn đọc và dư luận xã hội trong việc mở rộng nguồn sách đề cử.

Đối với các tác phẩm được đề nghị trao giải cao, Ban Tổ chức phối hợp với đơn vị công nghệ thực hiện tổng hợp, phân tích dữ liệu dư luận từ báo chí và các nền tảng truyền thông. Việc tham chiếu dữ liệu khách quan góp phần hỗ trợ Hội đồng trong quá trình xem xét, bảo đảm tính thận trọng, đồng thuận xã hội, đồng thời phản ánh mức độ quan tâm thực tế của xã hội đối với tác phẩm.

Cục trưởng Nguyễn Nguyên cho biết, bên cạnh đề cử từ các nhà xuất bản, Giải thưởng tiếp tục mở rộng đối tượng đề cử, cho phép bạn đọc và cơ quan báo chí tham gia giới thiệu tác phẩm. Hạng mục “Sách được bạn đọc yêu thích” được duy trì và hoàn thiện quy trình xét chọn, kết hợp chấm chuyên môn và bình chọn công khai. Cách làm này giúp Giải thưởng phản ánh đầy đủ hơn tiếng nói của xã hội, đồng thời phát hiện thêm nhiều tác phẩm có sức sống trong cộng đồng, từ đó mở rộng cơ hội để các bộ sách có giá trị và được đông đảo bạn đọc đón nhận được vinh danh.

LINH KHÁNH