“Đào kênh lấn biển mở cơ đồ...”
Con đường đổi mới ở Việt Nam mang những đặc trưng riêng của một quốc gia nghèo nàn, lạc hậu, vừa bước ra khỏi chiến tranh kéo dài. Trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng, trên cả nước đã xuất hiện gần 100 cuộc “đột phá” đổi mới kinh tế ở nhiều cấp độ khác nhau. Trong đó, tiêu biểu là những hành động táo bạo tại thành phố cảng Hải Phòng, gắn liền với dấu ấn của đồng chí Đoàn Duy Thành - một trong những gương mặt tiêu biểu của lớp lãnh đạo tiên phong về tư duy đổi mới trong giai đoạn chuyển mình đầy khó khăn của nền kinh tế Việt Nam.
Đúng vào thời điểm lịch sử những năm 1980, câu thơ của nhà thơ cách mạng Tố Hữu vang lên như hồi chuông báo hiệu cho một sự khởi đầu đổi mới nơi vùng đất đầu sóng ngọn gió - thành phố cảng Hải Phòng, với người đứng đầu là Bí thư Thành ủy Đoàn Duy Thành (1982-1986): “Đào kênh lấn biển mở cơ đồ...”. Có thể nói, một trong những trang sử đổi mới kinh tế của đất nước đã được trao cho người chiến sĩ cách mạng từng tham gia cuộc vượt ngục lịch sử ngày 12/12/1952 tại “địa ngục trần gian” Côn Đảo. Cuộc vượt biển táo bạo này từng gây chấn động dư luận quốc tế, và được nhiều tờ báo lớn của Pháp như Le Figaro, Paris-Match, L’Echo, L’Humanité... đăng tải.
Trong những năm tháng trước công cuộc đổi mới, với tầm nhìn vươn ra biển “làm giàu, đánh thắng”, đồng chí Đoàn Duy Thành cùng tập thể lãnh đạo Hải Phòng đã triển khai dự án đắp đê Đường 14, lấn ra biển Đồ Sơn có diện tích ngang với huyện Tiên Lãng cũ. Để ghi nhớ công lao của ông, các xã đã đặt tên mới là Hải Thành và Tân Thành. Bên cạnh đó, các dự án lớn như đắp đập Đình Vũ, đào kênh Cái Tráp, xây dựng đường xuyên đảo Cát Hải - Cát Bà đã tạo nên bước đột phá về cơ sở hạ tầng, mở rộng cảng biển và hệ thống logistics. Thành phố đồng thời mở rộng sân bay Cát Bi, thành lập đội tàu biển Hải Phòng Ship để vận chuyển lương thực, hàng hóa phục vụ nông nghiệp và giao thương với nước ngoài, qua đó tạo nguồn thu lớn, giảm dần sự phụ thuộc vào Trung ương theo cơ chế bao cấp.
Các dự án phát triển hạ tầng này không chỉ tạo nên sắc màu hoa phượng đỏ rực sáng trong suốt chiều dài lịch sử thành phố, mà còn đặt nền tảng thúc đẩy, phát triển hiệu quả các dự án đầu tư xây dựng, kinh doanh cơ sở hạ tầng logistics khu công nghiệp-cảng biển-phi thuế quan Nam Đình Vũ rộng 1.329 ha và cảng Lạch Huyện lớn nhất cả nước tại Hải Phòng. Đặc biệt, đây cũng là tiền đề cho sự phát triển khu thương mại tự do tại Hải Phòng, góp phần hình thành các ngành kinh tế biển của đất nước.
Dấu ấn một cuộc đời cách mạng
Không chỉ có tầm nhìn vươn ra biển, trước đó, khi còn ở cương vị Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng (1979-1982), những ý tưởng “xé rào”, thí điểm giao ruộng khoán ở tỉnh Vĩnh Phúc trước đây (nay thuộc tỉnh Phú Thọ) đã được đồng chí Đoàn Duy Thành cùng tập thể lãnh đạo thành phố cảng vận dụng và phát triển phù hợp với thực tiễn địa phương. Từ đó, các cách làm này được thể chế hóa thành nguồn lực xã hội to lớn trong khuôn khổ thể chế kinh tế mới của Đảng, thông qua Nghị quyết số 24 năm 1980 của Ban Thường vụ Thành ủy Hải Phòng về khoán sản phẩm trong nông nghiệp.
Hải Phòng đã thực hiện thành công mô hình đột phá kinh tế này, để rồi không lâu sau, Ban Bí thư Trung ương Đảng ra Chỉ thị số 100 năm 1981, công nhận khoán sản phẩm tạo tiền đề cho “Khoán 10”, làm nền tảng pháp lý phát triển nền nông nghiệp cả nước. Và trong công cuộc đổi mới kinh tế đó, Việt Nam đã không chỉ thoát nghèo đói, từng bước bảo đảm an ninh lương thực, mà còn nhanh chóng trở thành quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới. Sự đột phá và thành công của ngành sản xuất nông nghiệp đã lan tỏa sang các ngành khác hướng tới nền kinh tế thị trường dựa vào xuất khẩu, là nền tảng cho lý luận và thực tiễn phát triển nguồn lực con người và xã hội cũng như hội nhập kinh tế quốc tế của cả nước.
Từ tầm nhìn vượt thời gian với dấu ấn của những con người cụ thể như đồng chí Đoàn Duy Thành và những thử nghiệm thực tiễn, Việt Nam đã từng bước định hình một con đường cải cách, thận trọng nhưng hiệu quả, tạo nền móng cho công cuộc đổi mới và sự chuyển mình kinh tế sau này.
Ở các cương vị lãnh đạo (như Bộ trưởng Ngoại thương, rồi Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng kiêm Bộ trưởng Ngoại thương…), đồng chí Đoàn Duy Thành đã đề ra nhiều chủ trương, quyết sách như nhập khẩu 160 tấn vàng góp phần kiềm chế lạm phát, từng bước xóa bỏ cơ chế độc quyền ngoại thương, mở rộng quyền tự chủ cho doanh nghiệp trong xuất nhập khẩu, thúc đẩy nhiều chính sách cải cách kinh tế, gỡ rào cản cơ chế bao cấp, khuyến khích các thành phần kinh tế phát triển. Những đóng góp này đặt nền móng cho môi trường kinh doanh cởi mở hơn trong thời kỳ đổi mới.
Là Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam VCCI đầu tiên (1993-2002), khi cộng đồng doanh nghiệp nước nhà còn non trẻ, ông chú trọng mở rộng hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp, kiến nghị chính sách nhằm cải thiện môi trường kinh doanh, thúc đẩy hợp tác quốc tế để doanh nghiệp Việt Nam có thêm cơ hội tiếp cận thị trường và hội nhập…
Năm 2003, đồng chí Đoàn Duy Thành nghỉ hưu, tiếp tục đóng góp tâm nguyện cho Đảng và đất nước qua những cuốn sách giàu lý luận và thực tiễn. Ông là tác giả của nhiều tác phẩm, như: Lý luận Hồ Chí Minh về xây dựng Đảng tiền phong; Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh; Một số cảm nhận về tư tưởng-hành động của Hồ Chí Minh; Đảng lãnh đạo kinh tế và đảng viên làm kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; Những nguyên tắc vận hành cơ chế thị trường ở Việt Nam; Vai trò then chốt của doanh nghiệp nhà nước trong kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa;…
Có thể nói, tầm nhìn, sự phát triển của thành phố Hải Phòng và đất nước gắn với tên tuổi đồng chí Đoàn Duy Thành. Cả cuộc đời làm cách mạng vì nước, vì dân nhiều gian khổ, hy sinh; trí tuệ, nhân văn và tình người trong tư duy, hành động của ông mãi được nhiều thế hệ người dân Hải Phòng và cả nước khắc ghi, trân trọng, tự hào ■
Đồng chí ĐOÀN DUY THÀNH (tên khai sinh: Đoàn Hữu Tòng, bí danh: Thành Duy, Thành Linh, Thành Tòng), sinh ngày 15/9/1929; quê quán: Xã Cộng Hòa, huyện Kim Thành, tỉnh Hải Dương (cũ), nay là xã Lai Khê, thành phố Hải Phòng.
Đồng chí tham gia cách mạng tháng 7/1945; vào Đảng ngày 15/10/1946; Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng các khóa V, VI; Đại biểu Quốc hội các khóa VII, VIII; nguyên Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng; Bộ trưởng Bộ Ngoại thương, Bộ Kinh tế Đối ngoại (nay là Bộ Công thương); Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương; Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (nay là Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - VCCI); Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ).
Đồng chí Đoàn Duy Thành mất ngày 06/02/2026, hưởng thọ 97 tuổi.
