“Nhân duyên” vừa là tên một bài trong tập thơ, cũng là một khái niệm đậm giáo lý nhà Phật, chỉ sự kết nối giữa “Nhân” - nguyên nhân, hạt giống, cái lõi cốt tủy - và “Duyên” - điều kiện, chất xúc tác - để tạo nên sự vật, hiện tượng, hay mối quan hệ trong cuộc sống. Tên các bài trong cuốn sách rất ngắn gọn, chỉ một, hai âm tiết, nhiều nhất cũng chỉ bốn âm tiết. Người viết còn sử dụng rất hiệu quả đề từ: Là những câu nói rất nổi tiếng, từ ngữ súc tích ở đầu tác phẩm để giới thiệu chủ đề, tư tưởng, tình cảm nhằm gợi mở và định hướng bạn đọc có tâm thế tiếp nhận tác phẩm.
Mỗi bài là sự kết hợp giữa suy ngẫm và sự thấu hiểu lẽ đời. Phần “Nhân”với 57 bài thơ ở nhiều chủ đề. Tác giả viết về tình yêu, trạng thái cảm xúc đồng điệu tâm hồn con người, biểu hiện ở sự yêu thích, muốn gần gũi, gắn bó. Tác giả đi sâu triết lý về tình yêu và nỗi nhớ: “Tất cả sẽ qua/Còn tình yêu ở lại…/Cuộc đời ân tình/Cho đi là nhận lại/Tình yêu sẽ luôn còn mãi” (Tình yêu ở lại - tr 29).
Phần “Duyên” gồm 58 bài, bài nào cũng hướng người đọc có thái độ sống tích cực trước thực tại. Nếu mỗi người biết sống tùy duyên, thuận theo tự nhiên, tránh sân hận, sống nhân ái, chan hòa ắt sẽ gặt về quả phúc thiện lành. Tập thơ truyền tải tinh thần sống an nhiên tự tại, trân trọng và đề cao giá trị gia đình, nơi mỗi người được sinh dưỡng, được yêu thương. Là con trai út của mẹ nay đã gần trăm tuổi, tác giả tha thiết yêu mẹ, vô cùng xúc động khi nghĩ về những gian lao mà mẹ đã trải qua và khắc sâu trong tim những yêu thương mẹ dành cho cùng những lời mẹ dạy: “Đời mẹ nghèo lắm/Những đêm mưa nhà dột/ Mẹ cong người ủ ấm cho con... Nay mẹ chín mươi/Nhắc con nhớ cẩn thận/Dẫu con đã ngoài năm mươi/Mẹ căn dặn con/Luôn nuôi dưỡng lòng nhân ái/Giúp người là tự giúp mình” (Mẹ - tr30).
Ở những vần thơ này có sự kết hợp hài hòa giữa cảm xúc và lý trí. Tác giả tâm niệm và muốn mọi người sống hiếu nghĩa, đúng với đạo làm con: “Phận con giữ chữ hiếu/Đừng để cha mẹ buồn/Người còn hay là mất/Uống nước phải giữ nguồn” (Hiếu - tr 110). Sống trong guồng quay hối hả của thời đại công nghệ - kỹ thuật số, quan hệ giữa con người nhiều khi vô tình, vô cảm, tác giả chủ trương lối sống ân nghĩa: “Tình nghĩa là gắn kết/ San sẻ tình yêu thương/Giúp nhau lúc hoạn nạn/Trong thế giới vô thường” (Tình nghĩa - tr 111). Khép lại tập thơ là bài thơ ngũ ngôn, cô đọng thiên về tự sự: “... Nuôi dưỡng lòng từ bi/Không ganh đua oán hận/Và nhớ lời Phật dạy: Tâm an vạn sự an” (Tâm an - tr 155).
Thơ của Nguyễn Kiên Thái không đi tìm vẻ đẹp của hình ảnh bay bổng, lãng mạn, sự êm ái du dương của vần điệu mà đi vào cốt lõi của đời sống, những suy tư được chưng cất thành ngôn ngữ thơ hàm súc.
