Căng thẳng leo thang
Căng thẳng leo thang sau khi Iran tấn công ba tàu gần Eo biển Hormuz và bắt giữ hai tàu khác. Tehran tuyên bố đây là hành động đáp trả việc Mỹ phong tỏa các cảng biển của Iran cũng như chặn bắt tàu nước này. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) xác nhận đã bắt giữ và kiểm soát một số tàu bị cáo buộc “vi phạm quy định hàng hải”, đồng thời nhấn mạnh các biện pháp này là nhằm bảo vệ an ninh khu vực.
Các vụ việc xảy ra chỉ một ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố gia hạn thêm hai tuần lệnh ngừng bắn với Iran. Tehran khẳng định việc mở lại Eo biển Hormuz là không thể chừng nào phong tỏa của Mỹ còn tồn tại. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf nêu rõ, một lệnh ngừng bắn chỉ có ý nghĩa khi không bị vi phạm bởi các hành động quân sự như phong tỏa đường biển. Trong khi đó, Nhà Trắng cho biết, Tổng thống Trump không coi việc Iran bắt giữ một số tàu nước ngoài gần Eo biển Hormuz là hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn, vì các tàu này không thuộc sở hữu của Mỹ hoặc Israel. Tuy nhiên, phía Washington vẫn cáo buộc Tehran có hành vi gây bất ổn an ninh hàng hải.
Từ giữa tháng 3, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền đã tạm lắng khi Iran thiết lập kiểm soát hiệu quả khu vực Eo biển Hormuz. Tuy nhiên, ngay cả nguy cơ bị tấn công cũng đủ khiến nhiều tàu thương mại không dám đi qua, buộc một số ít phải sử dụng tuyến đường gần bờ do Iran phê duyệt, kèm theo các yêu cầu nghiêm ngặt về hàng hóa, chủ tàu và thủy thủ đoàn, thậm chí phải nộp phí. Sự thiếu nhất quán trong các tuyên bố từ phía Iran và Mỹ càng làm gia tăng bất ổn. Trong khi phía Washington đề cập khả năng mở lại hoàn toàn tuyến hàng hải thì Tehran chỉ nói đến việc mở hạn chế, sau đó lực lượng IRGC lại khẳng định Eo biển Hormuz vẫn đóng. Cùng với đó, Mỹ vẫn duy trì phong tỏa hải quân nhằm vào các tàu liên quan Iran, thậm chí mở rộng phạm vi kiểm soát ra xa khu vực eo biển. Điều này khiến hoạt động vận tải gần như tê liệt, hàng trăm tàu và hàng nghìn thuyền viên bị mắc kẹt.
Các đánh giá quân sự cho thấy ngay cả khi xung đột chấm dứt, việc khôi phục hoàn toàn hoạt động tại Eo biển Hormuz cũng không thể diễn ra nhanh chóng. Giới chức Mỹ nhận định có thể mất tới sáu tháng để rà phá hết thủy lôi ở Eo biển Hormuz, trong khi các công ty vận tải và bảo hiểm cần thêm nhiều tuần để quay lại hoạt động bình thường. Trước nguy cơ này, Italy đã chuẩn bị triển khai bốn tàu tham gia nhiệm vụ rà phá thủy lôi, trong khuôn khổ một liên minh quốc tế có thể bao gồm nhiều nước châu Âu khác.
Nỗ lực thúc đẩy ngoại giao
Pakistan đang tăng cường nỗ lực ngoại giao con thoi nhằm đưa Mỹ và Iran trở lại bàn đàm phán, trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục gia tăng và các hoạt động quân sự của Mỹ trong khu vực được mở rộng đáng kể. Giới chức Pakistan cho hay nước này đang tích cực thúc đẩy các kênh đối thoại, sau khi Tổng thống Trump đồng ý gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran theo đề xuất của Islamabad. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif và Bộ trưởng Nội vụ Mohsin Naqvi đã có các cuộc gặp riêng rẽ với Đại sứ Iran tại Islamabad Reza Amiri Moghadam để trao đổi tình hình khu vực và các nỗ lực hòa bình.
Trong khi đó, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Pakistan Ishaq Dar cũng có cuộc điện đàm với Bộ trưởng Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan và tiếp Cao ủy Anh Jane Marriott, trong đó các bên đều nhấn mạnh tầm quan trọng của đối thoại và ngoại giao nhằm giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. Chính quyền Islamabad cũng siết chặt các biện pháp an ninh và triển khai hơn 10.000 nhân viên an ninh nhằm chuẩn bị cho khả năng hòa đàm Mỹ - Iran được nối lại thời gian tới.
Tuy nhiên, Mỹ tiếp tục mở rộng hiện diện quân sự tại khu vực. Theo kênh Fox News, tàu sân bay USS George H.W.Bush dự kiến sẽ đến Trung Đông trong vòng vài ngày tới, nâng tổng số tàu sân bay Mỹ tại khu vực lên con số ba. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Washington duy trì chiến dịch phong tỏa các cảng của Iran gần Eo biển Hormuz. Các diễn biến mới cho thấy tình hình tại Eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nóng, làm gia tăng lo ngại về gián đoạn thương mại quốc tế và nguy cơ leo thang quân sự trong khu vực.
