Lịch sử của Nhà thờ Thánh Isaac gắn liền với sự hình thành của kinh đô Saint Petersburg và cuộc đời của Sa hoàng Pyotr Đại đế. Ngôi đền được cung hiến cho Thánh Isaac của Dalmatia - một vị tu sĩ từ thế kỷ IV, cũng là vị thánh bổn mạng của Pyotr Đại đế vì ngày lễ của vị thánh này trùng đúng vào ngày sinh của ông.
Để có được hình dáng uy nghi như ngày nay, công trình đã trải qua 4 phiên bản xây dựng kéo dài suốt hơn một thế kỷ. Khởi thủy từ một nhà thờ gỗ nhỏ, mộc mạc được dựng lên vào năm 1707 gần xưởng đóng tàu Bộ Hải quân.
Phiên bản thứ hai bằng đá theo phong cách Baroque xuất hiện năm 1717 nhưng nhanh chóng xuống cấp do nền đất bùn yếu bên bờ sông và một trận hỏa hoạn lớn do sét đánh.
Một cuộc thi kiến trúc để xây dựng lại đại thánh đường, biểu trưng cho quyền lực và tinh thần khải hoàn của nước Nga đã được tổ chức, và bản thiết kế của kiến trúc sư người Pháp Auguste de Montferrand đã được lựa chọn.
Nhắc đến Nhà thờ Thánh Isaac là nhắc đến Auguste de Montferrand, người đã nhận trọng trách khi mới chỉ là một kiến trúc sư trẻ 32 tuổi. Không ai có thể ngờ rằng dự án này đã ngốn trọn 40 năm cuộc đời của ông khi ông bắt đầu đặt những viên gạch đầu tiên lúc thanh xuân tràn đầy và chỉ kịp nhìn thấy nó khánh thành vào năm 72 tuổi, trước khi trút hơi thở cuối cùng chỉ vài tuần sau đó.
Việc xây dựng thánh đường từ năm 1818 đến năm 1858 là một kỳ tích công nghệ của thế kỷ XIX. Để chống đỡ cho khối kiến trúc nặng gần 300.000 tấn trên nền đất sình lầy của Saint Petersburg, Montferrand đã cho đóng xuống lòng đất 24.000 cây cọc gỗ thông được bọc hắc ín kỹ lưỡng.
Giới chuyên môn Nga thời bấy giờ đều kinh ngạc trước hệ thống giàn giáo di động và cần trục do kỹ sư Agustin de Betancourt thiết kế để dựng các cột đá khổng lồ. Mỗi cột đá granite đỏ nguyên khối ở các mặt tiền nặng từ 64 đến 114 tấn được khai thác từ Phần Lan và vận chuyển bằng đường thủy về kinh đô.
Với kỹ nghệ cơ khí, các công nhân Nga chỉ mất từ 40-45 phút để dựng đứng một cây cột thẳng tắp, một cảnh tượng luôn thu hút hàng nghìn người dân đổ về quảng trường để chiêm ngưỡng.
Những con số biết nói
Nhà thờ Thánh Isaac là sự kết hợp đỉnh cao giữa phong cách kiến trúc Tân cổ điển muộn của Tây Âu với tỷ lệ cấu trúc mái vòm Byzantine truyền thống của Chính thống giáo Nga. Với kích thước chiều dài 111m, rộng 97m và sức chứa lên tới 14.000 tín đồ, công trình sừng sững giữa lòng thành phố.
Điểm nhấn của nhà thờ là mái vòm chính có đường kính ngoài 25,8m được làm bằng kết cấu kim loại và bọc bằng các lá đồng mạ vàng rực rỡ. Người ta đã sử dụng gần 100kg vàng nguyên chất thông qua công nghệ mạ thủy ngân nóng để tạo nên lớp bề mặt vàng rực, giúp mái vòm có khả năng phản chiếu ánh sáng mặt trời cực mạnh, có thể nhìn thấy từ khoảng cách hàng chục dặm.
Bên ngoài nhà thờ được trang trí bởi tổng cộng 112 cột đá granite nguyên khối cùng bốn mặt tiền tô điểm bằng các bức phù điêu bằng đồng đồ sộ phác họa các cảnh trong Kinh Thánh.
Ba cánh cửa đồng khổng lồ dẫn vào nhà thờ có diện tích lên tới 42m2 mỗi cánh, được chạm khắc tinh xảo.
Bước vào trong, người xem có thể choáng ngợp trước một thế giới nghệ thuật được mệnh danh là "bảo tàng khoáng học" thu nhỏ của nước Nga. Sàn và tường nhà thờ được ốp bằng 14 loại cẩm thạch đa sắc khác nhau, từ cẩm thạch trắng Ruskeala đến cẩm thạch hồng, xám quý hiếm.
Khu vực bệ thờ được nâng đỡ bởi 8 cột đá bán quý, gồm 6 cột bằng đá khổng tước xanh lục bảo mướt mắt và 2 cột bằng đá thanh kim xanh lam thẳm sâu.
Hơn 60 bức tranh khảm với tổng diện tích hàng trăm mét vuông được ghép tỉ mỉ từ hàng triệu mảnh thủy tinh màu với hơn 12.000 sắc độ, tạo nên những tác phẩm nghệ thuật vĩnh cửu.
Ngay phía sau Cửa Thánh là bức tranh kính màu "Chúa Kitô Phục Sinh" rộng 28,5m2, mang lại hiệu ứng ánh sáng vô cùng huyền ảo cho thánh đường.
Chứng nhân kiên cường trong cuộc chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại
Trong suốt 900 ngày đêm phong tỏa khốc liệt của phát-xít Đức đối với thành phố Leningrad, mái vòm vàng của nhà thờ Thánh Isaac vô tình trở thành một tọa độ định vị lý tưởng cho pháo binh địch bắn phá. Để bảo vệ biểu tượng của thành phố, người dân Leningrad đã dũng cảm trèo lên đỉnh tháp để quét một lớp sơn màu xám xịt lên lớp mạ vàng quý giá nhằm ngụy trang trước tầm mắt kẻ thù.
Chính nhờ cấu trúc kiên cố và không gian tầng hầm an toàn, nhà thờ đã trở thành kho lưu trữ khổng lồ bảo quản hàng trăm nghìn báu vật nghệ thuật được sơ tán từ các cung điện khác như Peterhof hay Pavlovsk. Dù bị trúng nhiều mảnh pháo và để lại những vết sẹo chiến tranh được giữ lại trên các cột đá phía bắc cho đến ngày nay, nhà thờ vẫn đứng vững, trở thành biểu tượng tinh thần kiên cường, bất khuất của người dân Liên Xô trước đây giữa lằn ranh sinh tử.
Kể từ năm 1990, nhà thờ Thánh Isaac bước vào một kỷ nguyên mới với vai trò kép độc đáo: vừa là một bảo tàng quốc gia đón hàng triệu lượt khách du lịch mỗi năm, vừa là nơi phục hồi các buổi lễ Chính thống giáo nghiêm trang vào các ngày đại lễ.
