Những hạt nhân tỏa “ánh vàng”
Nhãn Ánh vàng 205 là sản phẩm nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Rau quả trong khuôn khổ Đề án NN08-III, được công bố năm 2021. Giống nhãn này sở hữu nhiều ưu thế vượt trội: Cây sinh trưởng khỏe, quả to trung bình 14 - 15 gram, cùi dày, giòn, ngọt, hạt nhỏ, mẫu mã đẹp. Từ năm thứ 5, cây có thể cho năng suất ổn định hơn 25 kg/cây, hiệu quả kinh tế cao hơn 20 - 30% so các giống nhãn phổ biến. Năm 2023, giống nhãn này được cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng, khẳng định giá trị pháp lý cũng như tiềm năng phát triển lâu dài.
Từ năm 2023, Trung tâm Khuyến nông quốc gia phối hợp Sở Nông nghiệp và Môi trường Sơn La triển khai dự án “Xây dựng và phát triển mô hình nhãn Ánh vàng 205 theo tiêu chuẩn VietGAP”. Đến nay, Sơn La đã hình thành 50 ha mô hình sản xuất, gồm 35 ha trồng mới và 15 ha ghép cải tạo. Bà Ngần Thị Minh Thanh, Phó Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp tỉnh Sơn La, cho biết: Với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đặc trưng, Sơn La được đánh giá là vùng đất lý tưởng cho nhãn Ánh vàng 205 phát triển. Từ năm 2018, giống này đã được đưa vào khảo nghiệm tại Sông Mã, Chiềng Khoong và nhanh chóng chứng minh ưu thế vượt trội về năng suất, chất lượng, hương vị. Hiện Sơn La đã công nhận 10 cây đầu dòng, đồng thời đưa giống này vào cơ cấu cây trồng chính của tỉnh.
Song song việc xây dựng mô hình, Sơn La chú trọng đào tạo, nâng cao năng lực cho người dân. Giai đoạn 2023-2024, đã có 5 lớp tập huấn được tổ chức cho 150 hộ tham gia sản xuất nhãn Ánh vàng 205. Nội dung tập huấn tập trung vào kỹ thuật trồng, ghép cải tạo, xử lý ra hoa, bao trái, thu hoạch, sơ chế và bảo quản sau thu hoạch theo tiêu chuẩn VietGAP. Sau các khóa tập huấn, nhiều hộ nông dân nắm vững quy trình kỹ thuật, trở thành hạt nhân lan tỏa kiến thức cho cộng đồng. Đây được coi là mô hình hiệu quả, tạo động lực để người dân chủ động đổi mới phương thức canh tác.
Khác với mô hình sản xuất manh mún trước đây, nhãn Ánh vàng 205 được phát triển gắn với liên kết chuỗi giá trị. Ở đầu vào, nông dân được các doanh nghiệp hỗ trợ chi phí phân bón hữu cơ, vi sinh, giúp giảm chi phí 15-20% và nâng cao chất lượng sản phẩm. Ở đầu ra, sản phẩm đã được kết nối tiêu thụ qua các hợp tác xã với sản lượng trung bình 50-100 tấn/năm, giá bán ổn định 50 nghìn đến 55 nghìn đồng/kg. Nhờ đó, vai trò “cầu nối” của khuyến nông giữa nông dân - hợp tác xã - doanh nghiệp được khẳng định, giúp sản xuất gắn với thị trường, giảm rủi ro đầu ra.
Diện tích ghép cải tạo nhãn Ánh vàng từ năm 2023 đã bắt đầu cho thu hoạch, năng suất trung bình 15 tấn/ha, giá bán 50 nghìn đến 60 nghìn đồng/kg. Doanh thu đạt 700-900 triệu đồng/ha, hiệu quả kinh tế cao hơn 25% so giống nhãn T6 hay nhãn chín sớm PHS2.
Chìa khóa đáp ứng thị trường khó tính
Nhãn Ánh vàng 205 đã bước đầu có mặt trong các hệ thống phân phối, mở ra triển vọng xuất khẩu. Ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La, thông tin: Ngoài điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp, Sơn La còn nhận được các chính sách hỗ trợ từ Trung ương và sự tham gia tích cực của doanh nghiệp để phát triển nhãn Ánh vàng 205. Đặc biệt, người dân đã thay đổi tư duy, sẵn sàng áp dụng kỹ thuật mới, liên kết thành vùng sản xuất tập trung. Sơn La dự kiến xây dựng thương hiệu quốc gia cho nhãn Ánh vàng 205, gắn liền với thương hiệu trái cây Việt Nam.
Trong giai đoạn tới, tỉnh Sơn La đặt ra mục tiêu hình thành vùng nguyên liệu nhãn Ánh vàng 205 tập trung, đủ lớn để phục vụ xuất khẩu. Tỉnh sẽ ưu tiên ghép cải tạo diện tích nhãn kém hiệu quả, kết hợp trồng mới ở những vùng sinh thái phù hợp. Đồng thời, củng cố năng lực hợp tác xã, xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ, phát triển hệ thống quản lý chất lượng, mã số vùng trồng, áp dụng truy xuất nguồn gốc minh bạch. Công nghệ bảo quản, chế biến sâu các sản phẩm từ nhãn sẽ được khuyến khích đầu tư nhằm nâng cao giá trị gia tăng. Đặc biệt, Sơn La sẽ chú trọng ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý sản xuất, xây dựng nhật ký điện tử, phần mềm quản lý vùng trồng. Đây là bước đi quan trọng để đáp ứng yêu cầu khắt khe của các thị trường cao cấp như Nhật Bản, EU, Hoa Kỳ.
Sơn La còn đang nghiên cứu tổ chức lễ hội nhãn Ánh vàng thường niên, nâng sản phẩm trở thành biểu tượng văn hóa - du lịch. Giống nhãn này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cao mà còn phù hợp xu hướng sản xuất hàng hóa tập trung, gắn với chế biến và xuất khẩu.
