Tiêu chí đạt chuẩn sinh thái
Theo Quy hoạch phát triển các khu chế xuất (KCX), khu công nghiệp (KCN) TP Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, thành phố sẽ có 105 KCX, KCN với tổng diện tích quy hoạch hơn 50.288 ha. Trong đó, 3 KCX và 55 KCN đã đi vào hoạt động, với tổng diện tích hơn 22.410 ha và tỷ lệ lấp đầy bình quân khoảng 80%. Đây cũng là cơ sở để TP Hồ Chí Minh đặt vấn đề chuyển đổi những KCN, CCN đã hình thành thay vì chỉ mở rộng diện tích mới.
Theo định hướng, các KCX, KCN hiện hữu sẽ được chuyển đổi theo hướng sinh thái, xanh, thông minh và tuần hoàn. Hiện nay, UBND Thành phố Hồ Chí Minh đang lấy ý kiến góp ý dự thảo Nghị quyết quy định tiêu chí KCN, CCN sinh thái và lộ trình, cơ chế, chính sách hỗ trợ chuyển đổi các KCN và CCN hiện hữu sang mô hình này.
Nói rõ về tiêu chí, ông Trần Thanh Tùng, Trưởng phòng Môi trường, Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP Hồ Chí Minh (HEPZA) cho biết, đối với CCN sinh thái, yêu cầu tổng diện tích đất cây xanh, giao thông và các khu kỹ thuật dùng chung phải đáp ứng tỷ lệ tối thiểu theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy hoạch xây dựng, trong đó đất cây xanh chiếm ít nhất 10%.
Với CCN thành lập mới theo định hướng sinh thái, tổng tỷ lệ các diện tích này phải đạt ít nhất 23%, trong đó đất cây xanh chiếm ít nhất 12%. Mỗi CCN sinh thái phải có ít nhất một hoạt động cộng sinh công nghiệp.
Đối với KCN sinh thái, nâng tỷ lệ doanh nghiệp áp dụng giải pháp sử dụng hiệu quả tài nguyên, sản xuất sạch hơn và kinh tế tuần hoàn từ 20% lên 25%. Mỗi KCN phải có ít nhất một hoạt động cộng sinh ở từng hình thức: Trao đổi yếu tố đầu vào, đầu ra; sử dụng chung hạ tầng và sử dụng chung dịch vụ. Đáng chú ý, ít nhất 10% tổng nhu cầu điện năng tiêu thụ hằng năm của các doanh nghiệp trong KCN phải được đáp ứng từ nguồn năng lượng tái tạo.
Ông Bùi Minh Trí, Trưởng ban HEPZA nhấn mạnh, việc áp dụng mô hình KCN, CCN sinh thái là chìa khóa để các quốc gia duy trì lợi thế cạnh tranh và không bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu.
Về phía doanh nghiệp, Tập đoàn Đầu tư và Phát triển công nghiệp Becamex - CTCP (Tập đoàn Becamex) đang tập trung phát triển các KCN sinh thái, thông minh thế hệ mới. Doanh nghiệp hướng đến thu hút những ngành sản xuất công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, tự động hóa và sản xuất xanh.
Theo Tập đoàn Becamex, những dự án tiêu biểu như KCN Cây Trường quy mô 700ha và Bàu Bàng mở rộng giai đoạn 2 quy mô 380ha, được định hướng phát triển theo tiêu chuẩn mới như: tích hợp hạ tầng số, năng lượng tái tạo, sử dụng tài nguyên hiệu quả...
Bên cạnh đó, doanh nghiệp tăng cường hợp tác với ngân hàng thế giới và các tổ chức quốc tế để nghiên cứu, phát triển mô hình KCN sinh thái theo tiêu chuẩn quốc tế.
Cần cơ chế hỗ trợ
Theo HEPZA, TP Hồ Chí Minh đang triển khai 3 hướng chuyển đổi lớn, gồm: Phát triển mô hình KCN sinh thái; chuyển đổi tổng thể hệ thống KCX, KCN gắn với tái cơ cấu ngành công nghiệp chủ lực, hướng đến KCN sinh thái, xanh và thông minh; chuyển đổi năng lượng để phát triển KCN xanh. Thành phố đặt ra các mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 6 KCN và 2 CCN đạt tiêu chí chứng nhận sinh thái; đến năm 2045 có ít nhất 10 KCN và 4 CCN đạt tiêu chí chứng nhận sinh thái.
Để hiện thực hóa đạt hiệu quả, ông Phạm Ngọc Thuận, Phó Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Becamex đề xuất, TP Hồ Chí Minh phối hợp với các tổ chức quốc tế như Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC) thuộc nhóm Ngân hàng Thế giới (WB) để hướng tới các tiêu chuẩn KCN sinh thái quốc tế.
Theo ông Thuận, được công nhận theo tiêu chuẩn quốc tế sẽ nâng cao uy tín của KCN, đồng thời tạo thuận lợi cho hàng hóa tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao về môi trường và phát triển bền vững.
Về nguồn lực chuyển đổi, Becamex đề xuất huy động đa dạng nguồn vốn, gồm ngân sách thành phố, vốn doanh nghiệp, tín dụng xanh, Quỹ Bảo vệ môi trường thành phố, các tổ chức tín dụng, tổ chức tài chính trong và ngoài nước và các quỹ khí hậu.
Ông Võ Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội các Doanh nghiệp KCN TP Hồ Chí Minh, Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH MTV KCN Vĩnh Lộc, kiến nghị gia hạn thêm 20 năm hoạt động cho các KCN đáp ứng tiêu chí và được chứng nhận sinh thái. Ông cũng đề xuất rút ngắn thủ tục hành chính để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi. Đồng thời, cho phép các KCN hiện hữu tham gia chương trình vay vốn kích cầu, với mức hỗ trợ 100% lãi vay trong 7 năm.
Còn theo ông Giang Ngọc Phương, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần KCN Hiệp Phước (TP Hồ Chí Minh), nhiều doanh nghiệp trong KCN đã từng bước tiếp cận kinh tế tuần hoàn, mô hình “cộng sinh công nghiệp” để thực hiện mô hình KCN sinh thái, tiến tới Net Zero.
Cũng theo các chuyên gia môi trường, để KCN, CCN thật sự trở thành “xanh” và “sinh thái”, nền tảng đầu tiên phải là phát triển bền vững, bao gồm môi trường, cộng đồng doanh nghiệp và quản trị minh bạch theo các nguyên tắc ESG (thước đo về sự phát triển bền vững của doanh nghiệp).
Chỉ ra những thách thức trong quá trình chuyển đổi, ông Trần Thanh Tùng, Trưởng phòng Môi trường (HEPZA) cho hay, công nghiệp xanh đòi hỏi sự đầu tư vào công nghệ, hạ tầng và quy trình sản xuất mới với chi phí đầu tư ban đầu cao. Tư tưởng ngại thay đổi từ KCN hiện hữu sang KCN sinh thái còn phổ biến. Đặc biệt, quy định pháp luật liên quan đến KCN xanh, KCN sinh thái vẫn chưa đầy đủ, đồng bộ, chưa khuyến khích doanh nghiệp tham gia.
Để đẩy mạnh phát triển KCN sinh thái trong thời gian tới, ông Trần Xuân Tùng đề xuất 3 nhóm khuyến nghị chính. Chính phủ cần hoàn thiện thị trường carbon và ban hành ưu đãi thuế - tín dụng cho đầu tư hạ tầng sinh thái. Địa phương phải đưa KCN sinh thái vào quy hoạch và yêu cầu chủ đầu tư phát triển năng lượng xanh. Doanh nghiệp nên chủ động chuẩn hóa báo cáo ESG và đầu tư công nghệ xanh ngay từ bây giờ.
Về mô hình KCN sinh thái tại TP Hồ Chí Minh, hiện nay, HEPZA đã phối hợp với nhiều đơn vị liên quan thí điểm tại 5 khu trên địa bàn, gồm: VSIP và VSIP mở rộng, Cây Trường, Hiệp Phước, Phú Mỹ 3. Đến nay, các khu này đã cơ bản đáp ứng các tiêu chí của KCN sinh thái. Đặc biệt, KCN chuyên sâu Phú Mỹ 3 (diện tích gần 1.000ha) đã đáp ứng các tiêu chí KCN sinh thái, hiện đã hoàn tất việc lấy ý kiến các bộ, ngành Trung ương và đang hoàn thiện để trình UBND Thành phố Hồ Chí Minh phê duyệt. Theo HEPZA, đây sẽ là KCN sinh thái đầu tiên của cả nước.
Ông Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, thành phố đang tiên phong triển khai theo hướng tăng trưởng xanh và chuyển đổi số. Mô hình KCN, CCN mới quy hoạch theo định hướng công nghệ cao, sinh thái, thân thiện với môi trường không chỉ phản ánh sự chuyển mình trong tư duy phát triển công nghiệp, mà còn thể hiện cam kết mạnh mẽ của thành phố trong bảo vệ môi trường, hướng đến mô hình kinh tế xanh.
