Ngoại giao khoa học-công nghệ góp phần kiến tạo năng lực phát triển quốc gia

Phiên họp do đồng chí Lê Hoài Trung, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao, Ủy viên Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số và đồng chí Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Công an, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đồng chủ trì.

Phiên họp có sự tham gia trực tiếp và trực tuyến của lãnh đạo các ban, bộ, ngành, đoàn thể Trung ương; lãnh đạo các tỉnh, thành phố; đại diện Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Ban Chỉ đạo Chính phủ về phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số và Đề án 06, thành viên Tổ giúp việc các Ban Chỉ đạo, Hội đồng Tư vấn quốc gia về phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số;

Đại diện lãnh đạo các Cục, Vụ, Viện trực tiếp tham gia công tác phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đại diện một số tập đoàn công nghệ lớn của Việt Nam; các Trưởng Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cùng lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Ngoại giao, và hơn 500 đại diện đến từ các viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội và doanh nghiệp công nghệ của Việt Nam.

Với hai phiên thảo luận, Phiên họp tập trung làm rõ nhu cầu hợp tác quốc tế về khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Việt Nam; đồng thời xác định những cơ hội, đối tác ưu tiên và giải pháp phát huy vai trò của ngành Ngoại giao và các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.

Phát biểu khai mạc Phiên họp, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, ngoại giao khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo đang trở thành một trụ cột quan trọng của nền ngoại giao phục vụ phát triển, giữ vai trò mở đường, kết nối và kiến tạo các điều kiện quốc tế thuận lợi để nâng cao năng lực khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo; thúc đẩy làm chủ công nghệ chiến lược, bảo đảm an ninh công nghệ và nâng cao vị thế quốc gia trong trật tự công nghệ mới.

Bộ trưởng Lê Hoài Trung chia sẻ một số kết quả mà công tác ngoại giao công nghệ đạt được trong thời gian qua, mà nổi bật trong các lĩnh vực: Tạo lập khuôn khổ và làm sâu sắc hơn nội hàm hợp tác khoa học, công nghệ với các đối tác, nhất là với những trung tâm hàng đầu thế giới về khoa học-công nghệ, góp phần mở rộng không gian hợp tác về nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và các công nghệ chiến lược;

Kết nối các tập đoàn công nghệ, viện nghiên cứu, trường đại học và các quỹ đầu tư quốc tế với Việt Nam, mở ra nhiều cơ hội hợp tác về nghiên cứu, phát triển, đào tạo nguồn nhân lực và đầu tư công nghệ;

Hỗ trợ địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học tìm kiếm đối tác, mở rộng mạng lưới hợp tác và tham gia các chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu;

Góp phần thúc đẩy việc kết nối đội ngũ trí thức, chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài ngày càng đi vào chiều sâu, từng bước hình thành mạng lưới tri thức có khả năng đóng góp trực tiếp cho quá trình phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước.

Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung cũng chia sẻ một số khó khăn, thách thức trong triển khai công tác ngoại giao khoa học-công nghệ thời gian qua và nhấn mạnh yêu cầu không chỉ là tìm kiếm thêm cơ hội hay ký kết thêm thỏa thuận, mà phải xác định rõ những bài toán phát triển của đất nước, lựa chọn đúng đối tác, đúng công nghệ và đúng phương thức hợp tác để biến các cam kết quốc tế thành năng lực nội sinh của nền kinh tế.

Thảo luận tại Phiên họp, các ý kiến đã làm rõ yêu cầu tiếp cận, làm chủ các công nghệ chiến lược nhằm tạo động lực tăng trưởng mới và nền tảng phát triển lâu dài; vai trò của hợp tác quốc tế và công tác ngoại giao trong thực hiện đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; những nhiệm vụ lớn trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Từ thực tiễn địa phương và doanh nghiệp, các đại biểu cũng trao đổi về nhu cầu thu hút đầu tư công nghệ cao, kết nối với các quỹ đầu tư quốc tế, hỗ trợ khởi nghiệp công nghệ, xây dựng nền tảng trí tuệ nhân tạo quốc gia và tăng cường sự hỗ trợ của Bộ Ngoại giao, các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài đối với quá trình tiếp cận, lựa chọn và làm chủ công nghệ.

Các Trưởng cơ quan đại diện Việt Nam tại nước ngoài đã chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn tại các nước, phân tích những biến chuyển của môi trường khoa học, công nghệ thế giới; tác động của cạnh tranh công nghệ, kiểm soát xuất khẩu và tái cấu trúc hệ thống đổi mới sáng tạo đối với khả năng tiếp cận, lựa chọn công nghệ của Việt Nam.

Các đại biểu đánh giá cao vai trò của ngoại giao khoa học-công nghệ và đưa ra nhiều đề xuất hợp tác cụ thể, trong đó có tăng cường hợp tác với các đối tác có thế mạnh về công nghệ chiến lược; kết nối Việt Nam với các hệ thống công nghệ cao toàn cầu; thu hút và phát huy mạng lưới chuyên gia, trí thức công nghệ người Việt Nam ở nước ngoài; hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và thị trường quốc tế.

Các ý kiến cũng nhấn mạnh yêu cầu hình thành cơ chế phối hợp thường xuyên và thực chất giữa Bộ Ngoại giao với các ban, bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Phát biểu kết luận, chỉ đạo Phiên họp, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Công an, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhấn mạnh, Phiên họp lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện tâm huyết, quyết tâm, trách nhiệm của ngành Ngoại giao trong triển khai các quyết sách chiến lược của Đảng và Nhà nước; vai trò quan trọng của hợp tác quốc tế và ngoại giao khoa học-công nghệ đã được khẳng định trong nhiều văn bản chỉ đạo của Trung ương như Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 59-NQ/TW và Nghị quyết số 06-NQ/TW.

Trong vai trò Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Bộ trưởng Lương Tam Quang đã chia sẻ về những yêu cầu mới trong tư duy, cách tiếp cận và phương pháp triển khai hoạt động ngoại giao khoa học-công nghệ.

Với tinh thần chuyển từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện, Bộ trưởng Lương Tam Quang đã nêu một số định hướng sau: Thống nhất nhận thức về ngoại giao khoa học-công nghệ trong kỷ nguyên mới. Chuyển từ đi xin tài trợ, viện trợ sang thúc đẩy hợp tác cùng có lợi giữa Việt Nam và các đối tác, linh hoạt, nhạy bén phát hiện những khâu trọng điểm mà chúng ta có thể phát huy hiệu quả nhất. Chuyển trọng tâm từ thu hút vốn đầu tư sang trí thức, công nghệ, các cam kết thỏa thuận cấp cao cần có kế hoạch triển khai cụ thể, kết quả, sản phẩm đầu ra rõ ràng.

Nhân dịp này, Bộ trưởng Lương Tam Quang đã nêu một số đề nghị cụ thể với Bộ Ngoại giao và các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài:

Ngoại giao khoa học-công nghệ phát huy vai trò tham mưu, chuyển từ kết nối sang kiến tạo phát triển-đồng hành, từ ký kết sang tổ chức thực hiện, từ huy động nguồn lực bên ngoài sang hình thành nguồn lực nội sinh, trở thành kênh thu hút hiệu quả các nguồn lực, tri thức, công nghệ và chuyên gia quốc tế trên cơ sở nhu cầu cụ thể của các bộ, ngành, địa phương.

Thúc đẩy xây dựng mạng lưới đối tác, công nghệ, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và chuyên gia; xây dựng mạng lưới và cơ sở dữ liệu về chuyên gia hàng đầu trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược; đặc biệt là xây dựng bản đồ cơ hội của địa bàn, xác định rõ tập đoàn, quỹ đầu tư, viện nghiên cứu, trường đại học trọng điểm có nhiều tiềm năng.

Các Cơ quan đại diện cần phát huy vai trò cầu nối công nghệ, chủ động tham mưu chính sách, kết nối đối tác, huy động mạng lưới chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Các Cơ quan đại diện chính là nơi đặt niềm tin của các doanh nghiệp Việt Nam.

Bộ trưởng đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng và củng cố cơ chế phối hợp, đặt hàng giữa các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài với các bộ, ngành địa phương, đơn vị tổ chức trong nước;

Cùng với đó, Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang cũng đề nghị, các bộ, ngành, địa phương, các doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị dự án, cơ chế, mặt bằng, nhân lực và điều kiện tiếp nhận, bởi cơ hội bên ngoài chỉ trở thành nguồn lực khi bên trong sẵn sàng; Phối hợp với Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số và Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06 xây dựng cơ chế đặt hàng từ trong nước đối với các cơ quan đại diện ở nước ngoài.

Ngoại giao khoa học-công nghệ là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, trong đó cơ quan ngoài thực thi chính sách có trách nhiệm xác định đúng nhu cầu và ưu tiên phát triển, môi trường và hệ sinh thái thuận lợi. Bộ Ngoại giao và các Cơ quan đại diện, các cơ quan xúc tiến hợp tác giữ vai trò tìm kiếm, kết nối và thúc đẩy hợp tác. Các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp chủ động xây dựng nhân lực, năng lực để trực tiếp nghiên cứu, chấp nhận, làm chủ và thương mại hóa công nghệ. Chỉ khi ba mắt xích này vận hành đồng bộ, hiệu quả ngoại giao khoa học công nghệ mới thực sự mang lại các động lực thúc đẩy phát triển.

Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định, với trách nhiệm cao nhất trước Đảng, Nhà nước và nhân dân, Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số và Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06 sẽ nỗ lực thúc đẩy triển khai có hiệu quả ngoại giao khoa học-công nghệ.

Bộ trưởng mong muốn, Bộ Ngoại giao, các Trưởng Cơ quan đại diện với ý thức sâu sắc về trách nhiệm liên quan trong giai đoạn phát triển mới của đất nước sẽ thật sự trở thành những chiến sĩ tiên phong, đi đầu, đóng góp tích cực, hiệu quả đột phá vào nền tảng thực hiện thành công tư duy đối ngoại toàn diện, tầm cao mới. Ngoại giao khoa học-công nghệ là trụ cột riêng của nền đối ngoại Việt Nam, của Đảng, xứng đáng với sự tin cậy và kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và nhân dân.