Nghệ nhân Ưu tú A Thui, người con của thôn Long Loi, xã Đăk Hà, tỉnh Quảng Ngãi, chính là tấm gương tiêu biểu trong công cuộc giữ lửa văn hóa cồng chiêng và các nhạc cụ truyền thống của dân tộc Xơ Đăng.
Hơn 30 năm gắn bó với văn hóa dân tộc, Nghệ nhân Ưu tú A Thui không chỉ là biểu tượng của niềm đam mê, mà còn là nhịp cầu kết nối các thế hệ chung sức, đồng lòng bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống giữa đại ngàn Tây Nguyên.
Sinh ra và lớn lên tại vùng đất giàu truyền thống văn hóa Đăk Hà, được sống trong nhịp điệu cồng chiêng rộn ràng của buôn làng, ông A Thui nguyện gắn bó trọn đời với di sản văn hóa dân tộc mình. Với cương vị trưởng thôn đã giúp ông gần dân, sát dân, hiểu hơn giá trị nguyên bản, đặc sắc của văn hóa dân tộc Xơ Đăng. Đó là tiếng cồng, tiếng chiêng vọng vang mỗi dịp lễ hội; là những điệu xoang nhịp nhàng trong tiếng đàn T’rưng, Krông Púc. Không để văn hóa truyền thống phai mờ, ông bước vào hành trình bảo tồn và phát huy di sản với tâm thế của người “giữ hồn buôn làng”. Ông A Thui chia sẻ: “Phải giữ gìn văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Nếu mất tiếng cồng, tiếng chiêng, mất lễ hội làng... là mất hết”.
Với suy nghĩ đó, ông không ngừng nỗ lực truyền dạy cồng chiêng, nhạc cụ dân tộc thế hệ trẻ. Nhờ đó, thôn Long Loi đã gây dựng được đội cồng chiêngxoang thanh thiếu niên, thường xuyên tập luyện và tham gia biểu diễn trong các lễ hội tại địa phương, đồng thời đại diện cho tỉnh đi giao lưu tại các sự kiện lớn.
Điều đặc biệt ở nghệ nhân A Thui là sự nỗ lực sáng tạo để làm mới văn hóa truyền thống mà vẫn giữ nguyên giá trị tốt đẹp. Ông đã sáng tạo đàn T’rưng làm từ ống kim loại, một bước cải tiến trong vật liệu nhưng vẫn giữ đúng âm sắc truyền thống. Sáng kiến này không chỉ giúp tiết kiệm tài nguyên rừng mà còn bảo tồn giá trị âm thanh nguyên gốc, phù hợp với đời sống hiện đại. Năm 2015, ông được Thủ tướng Chính phủ phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú, phần thưởng xứng đáng cho hơn 30 năm âm thầm cống hiến. Với ông A Thui, sự vinh danh đó không chỉ tiếp thêm động lực cá nhân, mà còn là nguồn cảm hứng để lớp trẻ của Long Loi và nhiều buôn làng khác tin tưởng vào giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình.
Không chỉ là “người thầy” âm nhạc truyền thống, ông còn là một cán bộ mẫu mực được nhân dân tín nhiệm. Trong suốt nhiều năm công tác tại thôn, ông luôn là tấm gương sáng để dân làng noi theo, thường xuyên vận động gia đình và người dân sống đoàn kết, tự giác chấp hành pháp luật Nhà nước, các quy định của địa phương. Nhiệt huyết đó được ghi nhận bằng nhiều giấy khen, bằng khen của các cấp, khẳng định vai trò tích cực của nghệ nhân giữa lòng cộng đồng. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đăk Hà Nguyễn Minh Vương cho biết: “Nghệ nhân A Thui là niềm tự hào của làng trong việc giữ gìn văn hóa cồng chiêng, một người sống mẫu mực, có trách nhiệm với cộng đồng. Trong các phong trào của làng, ông luôn đi đầu và tạo ảnh hưởng tích cực đến thế hệ trẻ”.
Từ mô hình đội cồng chiêng thiếu niên do nghệ nhân A Thui trực tiếp truyền dạy, thôn Long Loi không chỉ gìn giữ được bản sắc dân tộc, mà còn trở thành điểm sáng trong phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”. Các chương trình văn hóa, văn nghệ do thôn tổ chức đều có sự đóng góp nổi bật từ đội cồng chiêng-xoang thanh thiếu niên, góp phần nâng cao đời sống tinh thần, củng cố khối đoàn kết dân tộc.
Gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa truyền thống là một hành trình dài, bền bỉ và đong đầy tâm huyết. Ở đó, nghệ nhân A Thui không chỉ là người nghệ sĩ dân gian đích thực, mà còn là người truyền lửa văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ dân tộc Xơ Đăng. Đặc biệt, trong bối cảnh các giá trị truyền thống đang dần bị mai một, hình ảnh Nghệ nhân Ưu tú A Thui tỏa sáng như một lời nhắc nhở về trách nhiệm bảo tồn hồn cốt văn hóa dân tộc, không chỉ riêng với dân tộc Xơ Đăng, mà là bài học quý cho nhiều dân tộc thiểu số phía tây tỉnh Quảng Ngãi.
