Không chỉ cần thương hiệu, phải có thị trường
Với người trồng xoài, một thương hiệu có giá trị không chỉ nằm ở tên gọi hay bao bì sản phẩm mà quan trọng hơn là khả năng tiêu thụ ổn định, giá bán hợp lý và lợi nhuận được cải thiện. Đây cũng là kỳ vọng của nhiều nhà vườn tại xã Tân Hòa khi địa phương triển khai định hướng xây dựng nhãn hiệu “Xoài Cát Tân Hòa”.
Ông Trần Văn Quang, ngụ ấp Hai Ngàn, có khoảng 10.000m² xoài cát Hòa Lộc, với nhiều cây từ 15-30 năm tuổi. Gắn bó lâu năm với cây xoài, ông tích lũy được nhiều kinh nghiệm chăm sóc, xử lý ra hoa và đậu trái. Tuy nhiên, sản xuất hiện nay ngày càng khó khăn do thời tiết biến động, sâu bệnh diễn biến phức tạp, chi phí vật tư, phân bón và nhân công tăng, trong khi giá bán chưa ổn định.
Ông Quang cho biết, kinh nghiệm của nhà vườn vẫn cần được bổ sung bằng kiến thức và kỹ thuật mới để thích ứng với điều kiện thời tiết ngày càng thất thường. “Kinh nghiệm mình có rồi nhưng vẫn phải tiếp tục học hỏi, vì thời tiết mỗi năm mỗi khác, có khi khắc nghiệt hơn, nên mình cũng phải thay đổi theo”, ông chia sẻ.
Điều ông Quang mong muốn là khi nhãn hiệu xoài cát Tân Hòa được xây dựng, sản phẩm có thể kết nối với các doanh nghiệp lớn thông qua hợp đồng tiêu thụ. Khi đó, nhà vườn có thêm cơ sở ổn định giá bán, hạn chế phụ thuộc vào thương lái và chủ động hơn trong sản xuất.
Thực tế này đặt ra yêu cầu xây dựng thương hiệu phải gắn liền với thị trường ngay từ đầu. Doanh nghiệp cần tham gia vào chuỗi liên kết, phối hợp với nông dân xác định các tiêu chuẩn về kích thước, độ chín, hình thức trái, dư lượng, quy cách đóng gói và thời gian giao hàng. Đây là cơ sở để nhà vườn tổ chức sản xuất đúng yêu cầu, hạn chế tình trạng sản phẩm làm ra nhưng chưa đáp ứng nhu cầu tiêu thụ.
Tổ chức vùng nguyên liệu làm nền tảng
Tân Hòa có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển cây ăn trái. Hiện toàn xã có khoảng 3.074ha cây ăn trái, trong đó xoài là một trong những cây trồng chủ lực. Riêng xoài cát Hòa Lộc có khoảng 300ha, với 276ha đang cho trái. Phần lớn diện tích đã bước vào giai đoạn thu hoạch, tuổi cây phổ biến từ 10-25 năm.
Theo Đề án phát triển xoài cát Hòa Lộc giai đoạn 2027-2030, toàn xã có khoảng 461 ha xoài, trong đó xoài cát Hòa Lộc chiếm khoảng 300ha, phân bố tại nhiều ấp, tập trung tương đối nhiều ở Tân Thuận, Tám Ngàn, Năm Ngàn và Hai Ngàn.
Dù có diện tích đáng kể và kinh nghiệm sản xuất lâu năm, các vườn xoài hiện vẫn phân tán, quy mô hộ nhỏ lẻ. Điều này gây khó khăn cho việc thống nhất quy trình canh tác, kiểm soát chất lượng và tổ chức tiêu thụ sản phẩm.
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Hâu, cựu giảng viên cao cấp Trường đại học Cần Thơ cho rằng, diện tích lớn nhưng thiếu sự thống nhất trong sản xuất và quản lý thì chưa thể hình thành vùng nguyên liệu đúng nghĩa. “Nếu không tổ chức lại, 300ha chỉ là diện tích thống kê, chưa phải là vùng nguyên liệu”, ông Hâu nhấn mạnh.
Theo ông, Tân Hòa không nên ưu tiên mở rộng diện tích trong giai đoạn này mà cần tập trung nâng chất lượng vùng xoài hiện có. Chỉ khi thị trường và năng lực tiêu thụ được xác định rõ, địa phương mới nên tính đến việc mở rộng sản xuất.
Trước mắt, Tân Hòa dự kiến xây dựng vùng nguyên liệu xoài cát Hòa Lộc khoảng 30ha, với khoảng 70 hộ tham gia. Các hộ sẽ thực hiện quy trình sản xuất thống nhất, ghi chép nhật ký canh tác, kiểm soát vật tư đầu vào, quản lý dịch bệnh, thu hoạch và sơ chế; đồng thời hướng đến cấp mã số vùng trồng.
Đây là mô hình thí điểm để đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng, việc mở rộng cần căn cứ vào kết quả thực tế về năng suất, chất lượng, chi phí sản xuất, giá bán, lợi nhuận và khả năng liên kết tiêu thụ. Khi mô hình đầu tiên chứng minh được hiệu quả, việc nhân rộng mới có cơ sở.
Xây dựng thương hiệu bằng chất lượng và liên kết
Bên cạnh tổ chức vùng nguyên liệu, việc kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc là những yêu cầu quan trọng để xoài cát Tân Hòa tạo dựng uy tín trên thị trường.
Hiện địa phương có 29 mã số vùng trồng, tổng diện tích 368ha, với 849 hộ tham gia, trong đó có 6 vùng xoài. Tuy nhiên, mã số vùng trồng chỉ thực sự phát huy giá trị khi người dân thực hiện đầy đủ hồ sơ, nhật ký sản xuất, quản lý vật tư, dịch bệnh, thu hoạch và tiêu thụ theo quy định.
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Hâu cho rằng, thương hiệu nông sản không thể chỉ dựa vào logo, tên gọi hay hình thức bao bì mà phải được bảo chứng bằng chất lượng, nguồn gốc và uy tín của vùng sản xuất. “Thương hiệu phải đại diện cho nguồn gốc, chất lượng, an toàn, uy tín và câu chuyện Tân Hòa”, ông nhấn mạnh.
Ở góc độ tổ chức sản xuất, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Võ Hồng Tú, Phó Giám đốc Cơ sở Hậu Giang, Đại học Cần Thơ nhận định: Chất lượng sản phẩm cần đi đôi với bao bì, nhãn hiệu và năng lực liên kết. Việc tập hợp nông dân vào tổ hợp tác, tiến tới thành lập hợp tác xã sẽ giúp hình thành vùng nguyên liệu tập trung, tạo điều kiện kết nối với doanh nghiệp.
Theo ông Tú, liên kết không đơn thuần là tập hợp nhiều hộ sản xuất mà phải hướng đến sự thống nhất trong tổ chức, phát huy lợi thế chung và khai thác hiệu quả thị trường.
Đây cũng là hướng đi mà xã Tân Hòa đang thực hiện. Ông Nguyễn Công Tâm, Chủ tịch xã Tân Hòa cho biết: Sản xuất xoài trên địa bàn còn nhỏ lẻ, vùng nguyên liệu manh mún nên cần thiết phải tổ chức lại. Tổ hợp tác sản xuất “Xoài Cát Tân Hòa” sẽ tiếp tục được củng cố, nâng cao năng lực tổ chức sản xuất và liên kết tiêu thụ. Địa phương đồng thời nghiên cứu điều kiện để từng bước thành lập hợp tác xã, làm đầu mối đại diện nông dân trong xây dựng vùng nguyên liệu, chuyển giao kỹ thuật và kết nối doanh nghiệp.
Với nền tảng diện tích, kinh nghiệm canh tác và điều kiện phát triển cây ăn trái sẵn có, Tân Hòa có cơ hội đưa xoài cát Hòa Lộc trở thành sản phẩm đặc trưng có sức cạnh tranh. Tuy nhiên, giá trị thương hiệu chỉ được khẳng định khi chất lượng sản phẩm được duy trì ổn định, vùng trồng được quản lý chặt chẽ và đầu ra được kết nối bền vững. Khi các mắt xích từ nhà vườn, tổ chức sản xuất đến doanh nghiệp cùng vận hành hiệu quả, trái xoài Tân Hòa mới có thể nâng cao giá trị và mang lại lợi ích thiết thực cho người trồng.
