Ngày 10/4, tại Hà Nội, Viện Dược liệu tổ chức kỷ niệm 65 năm (1961-2026) Ngày thành lập với sự tham dự của đông đảo các đại biểu đại diện bộ, ban, ngành, địa phương, các nhà khoa học trong nước và một số nước có nền dược liệu phát triển.
Phát biểu tại buổi lễ, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh, hơn 6 thập kỷ qua, Viện Dược liệu không ngừng lớn mạnh, đạt nhiều thành tựu toàn diện, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân. Từ một cơ sở nghiên cứu ban đầu, đến nay Viện đã xây dựng được hệ thống nghiên cứu đồng bộ, bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị dược liệu: từ điều tra tài nguyên, bảo tồn nguồn gen, chọn tạo giống, phát triển vùng trồng, đến tiêu chuẩn hóa chất lượng, nghiên cứu hóa thực vật, đánh giá tác dụng sinh học và bào chế sản phẩm.
Đáng chú ý, công tác điều tra tài nguyên dược liệu đã ghi nhận hơn 5.000 loài cây thuốc, đồng thời lưu giữ hàng trăm nguồn gen quý hiếm. Nhiều giống cây thuốc có giá trị đã được nhập nội, di thực thành công như xuyên khung, đương quy, cát cánh, địa hoàng, đan sâm, hoàng cầm… góp phần từng bước chủ động nguồn nguyên liệu trong nước.
Song song với đó, Viện đã ban hành gần 100 quy trình kỹ thuật trồng trọt theo tiêu chuẩn GACP-WHO, chuyển giao cho nhiều địa phương, hình thành các vùng trồng dược liệu tập trung. Hoạt động nghiên cứu cũng được đẩy mạnh với trung bình gần 100 nhiệm vụ khoa học mỗi năm, từng bước tiếp cận chuẩn mực quốc tế.
Dù đạt nhiều kết quả quan trọng, nhưng việc bảo tồn và phát triển dược liệu tại Việt Nam còn nhiều tồn tại cần sớm khắc phục. Nguồn dược liệu trong nước chưa thật sự ổn định, quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán; công nghiệp chế biến chưa phát triển tương xứng với tiềm năng.
Đáng chú ý, mối liên kết giữa nghiên cứu, sản xuất và thị trường còn lỏng lẻo, khiến nhiều kết quả khoa học chưa được thương mại hóa hiệu quả. Ứng dụng khoa học công nghệ, nhất là chuyển đổi số, vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới. Những “điểm nghẽn” này đang là rào cản lớn đối với mục tiêu xây dựng ngành dược liệu hiện đại, có sức cạnh tranh cao, đóng góp tích cực vào công nghiệp dược và phát triển kinh tế-xã hội.
Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà đề nghị Viện Dược liệu tập trung triển khai 5 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm. Theo đó, tiếp tục nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực dược liệu. Tập trung vào các nghiên cứu có tính ứng dụng cao, giải quyết trực tiếp các vấn đề thực tiễn; đẩy mạnh nghiên cứu liên ngành, kết hợp giữa y học cổ truyền với công nghệ sinh học, công nghệ dược hiện đại. Đồng thời, chú trọng cơ chế chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, bảo đảm các sản phẩm khoa học thật sự đi vào thực tiễn, phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Thứ hai, tập trung bảo tồn, khai thác và phát triển bền vững tài nguyên dược liệu quốc gia. Chủ động xây dựng các vùng trồng dược liệu đạt tiêu chuẩn, gắn với quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung; kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Tăng cường phối hợp các địa phương, nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, để phát triển dược liệu gắn với sinh kế người dân và phát triển kinh tế-xã hội.
Thứ ba, thúc đẩy phát triển công nghiệp dược liệu theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp. Đẩy mạnh liên kết “viện-trường-doanh nghiệp-địa phương”, hình thành chuỗi giá trị từ nghiên cứu, nuôi trồng, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm. Nâng cao năng lực kiểm nghiệm, kiểm định, tiêu chuẩn hóa chất lượng; xây dựng thương hiệu dược liệu Việt Nam có uy tín trên thị trường trong nước và quốc tế.
Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong toàn bộ hoạt động của Viện. Tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu số về dược liệu; ứng dụng công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu, phát triển sản phẩm và quản lý chất lượng. Đồng thời, mở rộng hợp tác quốc tế, tiếp thu các tiến bộ khoa học kỹ thuật tiên tiến, nâng cao năng lực nghiên cứu và hội nhập.
Thứ năm, xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ khoa học chất lượng cao. Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng thế hệ cán bộ kế cận; xây dựng đội ngũ chuyên gia đầu ngành; có cơ chế thu hút, đãi ngộ phù hợp để giữ chân nhân tài. Tạo môi trường làm việc chuyên nghiệp, sáng tạo, khuyến khích tinh thần nghiên cứu và cống hiến.
Năm định hướng nêu trên không chỉ là yêu cầu đối với riêng Viện Dược liệu mà còn là định hướng chiến lược cho toàn ngành dược liệu Việt Nam trong giai đoạn mới. Trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe bằng dược liệu ngày càng tăng, cùng với xu hướng phát triển y học cổ truyền kết hợp y học hiện đại, việc xây dựng ngành dược liệu bài bản, có chiều sâu, gắn với khoa học công nghệ và thị trường là yêu cầu cấp thiết.
