Ba tác động cần đạt được trong phát triển dược liệu bền vững

Bước vào kỷ nguyên mới với những tác động Cách mạng công nghiệp 4.0, Trí tuệ nhân tạo (AI), Big Data… đang tái định nghĩa lại cách nghiên cứu và phát triển sản phẩm. Đây vừa là thách thức, nhưng cũng là cơ hội để dược liệu Việt Nam bước ra thế giới với một vị thế mới, nơi tri thức hiện đại trên nền tảng bản sắc truyền thống.

Thứ Tư, ngày 08/04/2026 - 18:07

Ngày 7/4, Viện Dược liệu (Bộ Y tế) tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế V.IMPACT với chủ đề “Đổi mới sáng tạo trong phát triển bền vững thuốc từ dược liệu” với sự tham gia của đông đảo các nhà khoa học trong nước và một số nước có nền dược liệu phát triển.

Hội thảo là diễn đàn quan trọng để các nhà khoa học trong nước và quốc tế trao đổi học thuật, chia sẻ kinh nghiệm, công bố các kết quả nghiên cứu mới; thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ trong nghiên cứu, phát triển tài nguyên dược liệu; nghiên cứu, phát triển các sản phẩm từ dược liệu phục vụ công tác chăm sóc sức khỏe Nhân dân.

Đây cũng là dịp để Việt Nam giới thiệu tiềm năng, thế mạnh về nguồn dược liệu phong phú, đặc hữu; đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế, thu hút đầu tư, thúc đẩy phát triển các sản phẩm từ dược liệu.

Tiến sĩ Trần Minh Ngọc, Viện trưởng Viện Dược liệu phát biểu khai mạc hội thảo.

Theo Tiến sĩ Trần Minh Ngọc, Viện trưởng Viện Dược liệu, với tên gọi V.IMPACT, Ban tổ chức mong muốn gửi gắm một thông điệp mang tính thời đại. Trong khoa học, "Impact" không chỉ là chỉ số trích dẫn của một bài báo, mà phải là tác động thực tế (Real Impact). Đó là: Tác động lâm sàng (thuốc từ dược liệu phải thật sự an toàn và hiệu quả); Tác động kinh tế (chuyển hóa được tài nguyên bản địa thành giá trị thặng dư cao cho doanh nghiệp và quốc gia); Tác động cộng đồng (tạo ra sinh kế bền vững cho người nông dân trên chính mảnh đất của họ).

Điểm sáng đầy ý nghĩa của V.IMPACT-2026 chính là sự hội tụ đông đủ của các đại diện đến từ “bốn nhà”: Nhà khoa học, Cơ quan quản lý Nhà nước, Doanh nghiệp và Người nông dân. Sự hiện diện đồng thời của bốn chủ thể này chính là lời khẳng định mạnh mẽ cho ý chí hợp tác trong mô hình hợp tác Công-Tư (PPP). Đồng thời sẽ là chìa khóa then chốt để giải quyết những bài toán hóc búa của ngành dược liệu. Khi Nhà khoa học dẫn dắt về công nghệ, Doanh nghiệp khai mở thị trường, Chính quyền địa phương kiến tạo chính sách và Người nông dân làm chủ quy trình canh tác bền vững - đó chính là lúc chúng ta cùng nhau xây dựng được một hệ sinh thái dược liệu Việt Nam thật sự vững mạnh và vươn tầm quốc tế.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà phát biểu tại hội thảo.

Phát biểu tại hội thảo, Tiến sĩ Vũ Mạnh Hà, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế khẳng định: Việt Nam có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, cùng với nền tri thức y học cổ truyền có lịch sử hàng nghìn năm. Theo số liệu thống kê, hiện nay cả nước có hơn 5.000 loài cây thuốc. Đây là tiềm năng, lợi thế rất lớn để phát triển ngành dược liệu, góp phần chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân, đồng thời phát triển kinh tế-xã hội.

Thời gian qua, Đảng, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển y học cổ truyền và dược liệu, tạo nền tảng cho phát triển bền vững lĩnh vực này. Đặc biệt, Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị đã yêu cầu phát huy tiềm năng, thế mạnh của y học cổ truyền và dược liệu; đẩy mạnh phát triển vùng trồng dược liệu đạt tiêu chuẩn; bảo tồn tri thức truyền thống; nâng cao chất lượng dược liệu, thuốc cổ truyền.

Chỉ thị số 25/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu phát triển dược liệu theo hướng công nghiệp; quy hoạch vùng trồng; bảo tồn nguồn dược liệu quý; chuẩn hóa quy trình theo tiêu chuẩn quốc tế và ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc. Cùng với đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững.

Các nhà khoa học báo cáo nghiên cứu tại hội thảo.

Để Hội thảo đạt được kết quả thiết thực, góp phần thúc đẩy phát triển lĩnh vực dược liệu trong thời gian tới, Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà đề nghị các đại biểu tiếp tục làm rõ cơ sở khoa học và thực tiễn trong phát triển dược liệu; gắn chặt giữa công tác bảo tồn với khai thác và phát triển bền vững; đánh giá đúng tiềm năng, lợi thế của từng vùng, từng loại dược liệu để có định hướng phát triển phù hợp, hiệu quả.

Về phía các doanh nghiệp, địa phương đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo trong toàn bộ chuỗi giá trị dược liệu, từ nghiên cứu, nuôi trồng, chế biến đến sản xuất thuốc; trong đó, cần đặc biệt chú trọng gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu khoa học với thực tiễn sản xuất, bảo đảm các kết quả nghiên cứu được chuyển giao, ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn, tạo ra sản phẩm cụ thể, có giá trị.

Đồng thời tập trung phát triển vùng trồng dược liệu theo hướng chuẩn hóa, quy mô, bền vững; bảo đảm tuân thủ các tiêu chuẩn về chất lượng, an toàn; tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng. Tăng cường liên kết, hợp tác giữa các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế; thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường cho dược liệu và các sản phẩm từ dược liệu.

Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn TH Ngô Minh Hải báo cáo tham luận tại Hội thảo.

Chia sẻ tại hội thảo, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn TH Ngô Minh Hải cho rằng, người dân Việt Nam đang sống trên kho tàng vô giá dược liệu nhưng lại không biết cách khai thác, giữ gìn và chế biến. Người dân đang khai thác triệt để cây thuốc quý để xuất khẩu với giá rẻ, rồi nhập khẩu dược liệu rác, rẻ tiền, đã chiết hết hoạt chất để sử dụng.

TH đã tiên phong làm kinh tế dưới tán rừng từ năm 2013 theo hai phương pháp: Bảo tồn - thu hái thảo dược tự nhiên và trồng các loại thảo dược theo hướng hữu cơ dưới tán rừng đồng thời phát triển canh tác các loại cây ăn quả. Tính đến cuối năm 2025, TH đã bảo tồn được 75 loại cây dược liệu, trong đó có nhiều loài quý hiếm và có giá trị cao như: tam thất, đương quy, ngũ gia bì, bảy lá một hoa (thất diệp nhất chi hoa), lan thạch hộc tía, sâm puxailaileng, sâm Lai Châu… Mô hình chuỗi giá trị dược liệu-công nghệ sinh học của TH đang góp phần định hình lại cách tiếp cận đối với ngành dược liệu Việt Nam: từ khai thác sang nuôi trồng, từ manh mún sang chuỗi giá trị, từ giá trị thấp sang giá trị cao. Đây là những gợi mở quan trọng cho việc xây dựng chính sách và định hướng phát triển trong thời gian tới.

Để khai thác hết giá trị của dược liệu trong nước đề xuất các bộ, ngành hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển dược liệu theo hướng công nghệ sinh học với quy mô lớn; Xây dựng và triển khai chiến lược phát triển vùng dược liệu quy mô lớn gắn với mô hình điểm tận dụng thành quả khoa học công nghệ, nông nghiệp chính xác, công nghệ sinh học dựa trên nền tảng phát triển bền vững. Mặt khác cần đưa người nông dân trở thành mắt xích trong chuỗi giá trị dược liệu…

THANH MAI