Những dấu ấn về mối quan hệ từ ngàn xưa giữa Ấn Độ và khu vực Đông Nam Á đã được ghi lại trên các tấm bia đồng Leiden từ Bỉ - vốn gắn liền với các vị vua vĩ đại thuộc vương triều Chola. Đó là sự giao thương hàng hải của họ với khu vực Đông Nam Á trên tinh thần tôn trọng và cùng có lợi. Theo thời gian, mối quan hệ ấy tiếp tục được làm mới bằng những hợp tác chiến lược trong thời đại hôm nay.
Tại Indonesia, chuyến thăm cấp Nhà nước của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi vào tháng 7/2026 đã đánh dấu sự hợp tác tốt đẹp khi Ấn Độ hỗ trợ bảo tồn và trùng tu quần thể đền Prambanan - Di sản thế giới thờ thần Shiva tại Yogyakarta. Sự phối hợp giữa chuyên gia Ấn Độ và nghệ thuật bản địa Indonesia đã thổi sức sống mới vào di sản này.
Dọc theo dòng Mekong, tinh thần hợp tác tiếp tục lan tỏa. Tại Lào, Ấn Độ đồng hành trùng tu đền cổ Vat Phou, hỗ trợ bảo tồn nghệ thuật múa rối bóng Pha Lak Pha Lam và các bức bích họa tại chùa Wat Pa Khae. Ở Campuchia, Ấn Độ là quốc gia đầu tiên đứng ra giúp bảo tồn đền Angkor Wat sau những năm tháng đau thương vì xung đột.
Tiếp nối cam kết hỗ trợ Angkor Wat, Ấn Độ đang triển khai các dự án tại đền Ta Prohm, Preah Vihear, Ashram Maha Russey và chùa Wat Raja Bo, khẳng định trách nhiệm chung trong gìn giữ di sản nhân loại.
Tại Việt Nam, sự hợp tác ghi dấu ấn rõ nét ở Di sản thế giới Mỹ Sơn, tháp Nhạn cùng dự án số hóa văn bản cổ của người Chăm, giúp di sản ngàn xưa dễ dàng tiếp cận trong kỷ nguyên số.
Thêm vào đó, tại Thái Lan và Việt Nam, việc nghinh đón xá lợi Đức Phật từ Ấn Độ trong thời gian vừa qua đã thu hút hàng triệu người chiêm bái, tái hiện con đường Phật pháp cổ xưa nối liền lòng từ bi và trí tuệ.
Cùng với đó, để kết nối những sợi dây văn hóa ấy lại với nhau, Ấn Độ cùng các đối tác vùng Mekong cũng đã tạo ra những không gian đối thoại mới. Bảo tàng Dệt may truyền thống châu Á thuộc khuôn khổ Hợp tác Mekong-Sông Hằng (MGC), đặt tại Siem Reap, trưng bày những truyền thống dệt may phong phú của Ấn Độ, Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam.
Nhìn về tương lai, Ấn Độ cam kết sẽ tiếp tục đầu tư bảo tồn di sản, tôn vinh các giá trị chung và mở ra những phương thức kết nối mới về văn hóa, giáo dục, du lịch và công nghệ với khu vực Đông Nam Á.
Sự song hành giữa nền văn minh Ấn Độ và Đông Nam Á qua hơn hai thiên niên kỷ không chỉ tôn vinh quá khứ, mà còn đang thắp sáng ngọn đèn hướng tới hòa bình, thịnh vượng và sự thấu hiểu sâu sắc giữa các dân tộc. Trong đó, sắp tới, Ấn Độ sẽ tiếp tục phối hợp các nước trong khu vực Đông Nam Á triển khai các dự án trùng tu như: trùng tu các bức bích họa Ramayana tại chùa Wat Pa Khae ở Luang Prabang (Lào) và tại Hoàng cung Phnom Penh (Campuchia), cùng với việc tiếp tục hỗ trợ bảo tồn di sản Phật giáo tại Bagan, Myanmar.
