Lối thoát nào cho dự án Tisco-II

Thanh tra Chính phủ vừa có kết luận về dự án mở rộng Nhà máy Gang thép Thái Nguyên giai đoạn II (Tisco-II) với nhiều sai phạm đã được làm rõ. Ðây là một dự án lớn, có tầm ảnh hưởng, nhưng để rơi vào tình trạng như hiện nay là một điều hết sức đáng tiếc. Bài học nào được rút ra và lối thoát nào của dự án trong tương lai đang là câu hỏi được đặt ra mà chưa có câu trả lời…

Dây chuyền công nghệ luyện kim thuộc dự án Tisco-II đã ngừng thi công từ năm 2012.
Dây chuyền công nghệ luyện kim thuộc dự án Tisco-II đã ngừng thi công từ năm 2012.

"Chim đầu đàn" gãy cánh

Công ty cổ phần Gang thép Thái Nguyên (Tisco), được thành lập từ năm 1959, được coi là "con chim đầu đàn", "cái nôi" của ngành công nghiệp luyện kim Việt Nam. Sau khi dự án cải tạo kỹ thuật nhà máy giai đoạn I hoàn thành và đi vào sản xuất hiệu quả, lãnh đạo Tisco vội vã tính ngay đến việc cải tạo, mở rộng giai đoạn II. Dự án Tisco-II được khởi động từ năm 2005, do Tisco là chủ đầu tư, Tổng Công ty Thép Việt Nam (VnSteel) có vai trò tổ chức thẩm định và xem xét phê duyệt. Dự án có tổng mức đầu tư ban đầu là 3.843 tỷ đồng, được chia thành hai gói thầu, trong đó gói thầu chính là dây chuyền công nghệ luyện kim có giá trị 160,9 triệu USD, do Tập đoàn Xây lắp luyện kim Trung Quốc (MCC) là nhà thầu thực hiện. Ðây là hợp đồng thực hiện theo phương thức hợp đồng Tổng thầu EPC (hợp đồng thiết kế, cung cấp thiết bị công nghệ và thi công xây dựng công trình), có hiệu lực từ tháng 9-2007, thời gian thực hiện trong 30 tháng. Sau khi ký hợp đồng, do bối cảnh chung là giá nguyên vật liệu đầu vào tăng quá cao dẫn đến nếu duy trì hợp đồng như cũ thì không khả thi, cho nên nhà thầu MCC đề nghị tách phần C (phần xây lắp) để cho bên Việt Nam đảm nhiệm. Năm 2009, Tổng công ty cổ phần xây dựng công nghiệp Việt Nam (Vinaincon) được chọn đảm nhiệm phần việc này.

Tuy nhiên, mặc dù phía Việt Nam đã trực tiếp phụ trách phần C nhưng công việc không vì thế mà thuận lợi, trôi chảy hơn. Vì vậy, đến tháng 5-2013, VnSteel và Tisco đã trình các cấp có thẩm quyền, nâng tổng mức đầu tư lên hơn 8.100 tỷ đồng, tăng hơn 4.200 tỷ đồng với thời gian thực hiện đến hết năm 2014. Hiện tại, cả ba hợp phần của dự án đều còn dang dở, mặc dù 93% thiết bị đã ở công trường. Hậu quả là một số thiết bị sau nhiều tháng dầm mưa dãi nắng đã bị xuống cấp, gây lãng phí, còn tổng thể nhà máy thì chưa biết đến khi nào hoạt động được. Cũng theo kết luận thanh tra, đến tháng 2-2017, tức là thời điểm bắt đầu thanh tra, Tisco đã thanh toán cho nhà thầu MCC hơn 4.400 tỷ đồng và dự án mặc dù "đắp chiếu" từ năm 2013 đến nay nhưng hằng tháng Tisco vẫn phải trả khoảng 40 tỷ đồng tiền gốc và lãi. Dự án trở thành gánh nặng khiến cho VnSteel và Tisco lao đao trong nhiều năm. Ðể xảy ra tình trạng này, theo Thanh tra Chính phủ, trách nhiệm chính thuộc về Tisco và VnSteel. Ngoài ra, Bộ Công thương cũng có sai phạm khi đề xuất tăng gấp hơn hai lần tổng mức đầu tư dự án nhưng lại không yêu cầu Tisco, VnSteel lập thiết kế cơ sở để thẩm định theo quy định; thiếu kiểm tra, giám sát trong việc thẩm định báo cáo đầu tư trình Thủ tướng Chính phủ khi chưa bảo đảm các điều kiện để triển khai dự án như nguồn vốn, nguồn nguyên liệu, cơ sở xác định tổng mức đầu tư; chấp thuận chọn nhà thầu phụ không đúng quy định, thẩm quyền,...

Trăn trở tìm Lối thoát

Tìm một lối thoát cho đại dự án này là mong mỏi của không chỉ cán bộ, công nhân viên Tisco, mà còn là trăn trở của tất cả những ai quan tâm đến "người anh cả" một thời của ngành gang thép. Tuy nhiên, muốn giải bài toán hóc búa này thì phải xác định rõ nguyên nhân để xảy ra tình trạng trên. Là một dự án nằm trong chiến lược phát triển ngành thép, được manh nha nhắc đến từ lâu, đến năm 2005 dự án Tisco II mới được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư. Tiếp sau đó là các bước triển khai với quy trình thực hiện chặt chẽ (ở mức cao nhất là theo Nghị quyết của Chính phủ) kể cả với những phát sinh cần điều chỉnh về mức đầu tư cũng như đầu mối thực hiện. Nhưng vì sao dự án lại rơi vào tình trạng đáng tiếc như hiện nay? Vấn đề nằm ở khâu giám sát, quản lý hay thực thi? Thiết tưởng những câu hỏi này không quá khó. Nếu nhìn vào diễn biến của dự án, có thể thấy rõ, vấn đề cốt lõi là do hạn chế về năng lực của doanh nghiệp. Với tinh thần trao sự chủ động cho doanh nghiệp để kịp thời thích ứng với thị trường, Tisco đã được trao quyền tự quyết trong phần lớn công việc, tuy nhiên, ban lãnh đạo Tisco đã không làm tròn vai trò với tư cách là chủ đầu tư. Ðiều này thể hiện rất rõ, xuyên suốt từ khâu xây dựng dự toán, điều chỉnh dự toán cho đến điều chỉnh tổng mức đầu tư cũng như hàng loạt vấn đề thanh toán liên quan nhà thầu nước ngoài. Trên thực tế, đây là những công việc trọng yếu nhất làm nên sự thành bại của dự án, và mặc dù được những cơ quan quản lý nhà nước phối hợp rất sát sao, nhưng Tisco vẫn liên tiếp để xảy ra những sai sót. Nhìn vào toàn bộ dự án, có thể nhận thấy có nhiều sai sót, nhưng chỉ đơn cử một chi tiết để thấy, trong quá trình thực hiện, các phương án tăng vốn đầu tư đã được các cơ quan liên quan cân nhắc rất kỹ lưỡng mới cho ý kiến chấp thuận về chủ trương, tuy nhiên, ban lãnh đạo Tisco dường như không ý thức được đầy đủ tầm quan trọng của sự việc mà vẫn trượt dài với những sai phạm hết sức khó hiểu.

Ðâu là lối ra cho Tisco hiện nay? Một dự án được triển khai trong thời điểm giá cả biến động quá lớn vì khủng hoảng kinh tế luôn để lại hệ quả khôn lường. Tuy nhiên, với những gì hiện có, việc tìm tòi hướng xử lý tốt nhất cho Tisco đang được các cơ quan chức năng hết sức quan tâm. Vài năm gần đây, Tisco đã nỗ lực vượt qua khó khăn hiện tại, sản xuất bước đầu có hiệu quả, trong năm 2013 còn lỗ hơn 161 tỷ đồng, hai năm tiếp theo bắt đầu có lãi, đến năm 2016 lãi hơn 200 tỷ đồng, năm 2017 lãi gần 110 tỷ đồng. Hằng năm, công ty vẫn nộp ngân sách từ 350 đến 400 tỷ đồng, bảo đảm việc làm ổn định cho gần 4.500 cán bộ, công nhân với mức thu nhập bình quân hơn bảy triệu đồng/người/tháng. Theo ý kiến của nhiều chuyên gia, mấu chốt vấn đề là tiếp tục đàm phán với nhà thầu MCC để nối lại việc triển khai dự án. Xét trên nhiều bình diện, khó có phương án nào khả thi hơn về tất cả các mặt ngoài phương án này, từ tài chính đến pháp lý hay hiệu quả tổng thể. Nếu dự án đình trệ kéo dài, thời gian tới Tisco có nguy cơ phải dừng sản xuất, phá sản, dẫn tới hệ quả hàng chục nghìn lao động, cả trực tiếp và gián tiếp sẽ mất việc, tài sản Nhà nước bị thất thoát, không có khả năng trả nợ vốn vay ngân hàng, thiệt hại rất khó lường. Nhưng đây cũng chỉ là bước đầu, điều quan trọng là với ban lãnh đạo Tisco hiện tại, nếu tiếp tục thực hiện thì cái giá đắt phải trả trong quá khứ chắc chắn là những bài học luôn phải được nhắc đến.

Có thể bạn quan tâm

Dệt zèng, một sản phẩm du lịch đặc trưng của đồng bào A Lưới, giúp bà con giảm nghèo.

Lấy sinh kế làm gốc để giảm nghèo

Tại thành phố Huế, Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững cùng các chương trình khác giai đoạn 2021-2025 tại hai xã miền núi Nam Đông và A Lưới đã từng bước giảm tỷ lệ hộ nghèo và nâng cao năng lực tự vươn lên của người dân.

Dự án xây dựng Cảng hàng không quốc tế Long Thành đã hoàn thành giai đoạn 1.

Phấn đấu vận hành đồng bộ Cảng hàng không quốc tế Long Thành trong năm 2026

Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà vừa có ý kiến chỉ đạo yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và đơn vị liên quan tập trung cao độ mọi nguồn lực, khẩn trương triển khai các hạng mục trọng điểm, bảo đảm tiến độ dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1, hướng tới mục tiêu đưa công trình vận hành đồng bộ trong năm 2026.

Nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ, làng nghề truyền thống phục vụ Tết được giới thiệu tại Triển lãm.

Triển lãm hàng thủ công mỹ nghệ phục vụ Tết Nguyên đán

Tối 28/1, tại Điểm du lịch Làng nghề tăm hương Quảng Phú Cầu (xã Ứng Thiên, Hà Nội), Sở Công thương Hà Nội phối hợp Ủy ban nhân dân xã Ứng Thiên khai mạc Triển lãm các sản phẩm, mẫu thiết kế hàng thủ công mỹ nghệ mới, sáng tạo gắn với các hoạt động phục vụ Xuân Bính Ngọ 2026.

Nông sản Việt Nam thu hút đông khách quốc tế quan tâm tìm hiểu. (Ảnh: AGRITRADE)

Việt Nam tham dự Hội chợ Gulfood Dubai 2026

Hội chợ quốc tế về thực phẩm và đồ uống Gulfood 2026 diễn ra trong các ngày 26 đến 30/1 tại Trung tâm triển lãm Dubai Exhibition Centre, Dubai, UAE. Khu gian hàng Việt Nam do Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện đã tiếp đón hàng nghìn lượt khách ngay trong ngày đầu khai mạc (26/1).

(Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Giá vàng chiều 28/1: Vàng miếng, vàng nhẫn tăng từng giờ, vượt 184 triệu đồng/lượng

Ngày 28/1, giá vàng trong nước, thế giới tăng dồn dập, vượt qua tất cả các kỷ lục được ghi nhận trước đó. Trong phiên sáng nay, giá vàng miếng SJC trong nước tăng 4,1 triệu đồng/lượng và tiếp tục điều chỉnh giá tăng thêm 2,8 đồng vào phiên chiều, đưa giá vọt lên mức 184,2 triệu đồng/lượng, cao nhất từ trước đến nay.

Ảnh minh họa.

Chứng khoán ngày 28/1: Cổ phiếu ngân hàng và bất động sản bị bán mạnh, VN-Index giảm tiếp gần 28 điểm

Phiên giao dịch ngày 28/1, thị trường chứng khoán Việt Nam chìm trong sắc đỏ. Các nhóm ngành cổ phiếu như ngân hàng, bất động sản... cùng hàng loạt cổ phiếu lớn giảm sàn kéo chỉ số VN-Index lao dốc, thủng ngưỡng 1.800 điểm. Dù lực cầu bắt đáy xuất hiện cuối phiên, VN-Index vẫn giảm 27,59 điểm, xuống mức 1.802,91 điểm.

Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc - Cửa ngõ kết nối đảo ngọc với thế giới.

Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc – Cửa ngõ kết nối đảo ngọc với thế giới

Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc là cửa ngõ quan trọng, góp phần đưa đảo ngọc trở thành điểm đến du lịch hàng đầu khu vực và quốc tế. Với vị trí chiến lược tại cực nam Tổ quốc, sân bay Phú Quốc đã và đang khẳng định vai trò then chốt trong việc kết nối Phú Quốc với thế giới, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội.

Công nhân làm việc tại một nhà máy lọc dầu. (Nguồn: THX/TTXVN)

Giá dầu lập đỉnh 15 tháng, kim loại quý kéo MXV-Index giảm mạnh

Thị trường hàng hóa vừa trải qua một phiên giao dịch đầy biến động với diễn biến phân hóa. Áp lực chốt lời mạnh trên thị trường bạc và bạch kim đã góp phần kéo chỉ số MXV-Index giảm 1,7%, xuống còn 2.685 điểm, chấm dứt chuỗi tăng 5 phiên liên tiếp trước đó.

Ủy ban nhân dân xã Cà Ná (Khánh Hòa) dựng pa-nô tuyên truyền về quy hoạch các dự án trọng điểm để thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội của địa phương trong tương lai. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Khánh Hòa phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư Dự án nhà máy nhiệt điện LNG Cà Ná

Ngày 28/1, Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa ban hành Quyết định số 399/QĐ-UBND phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư thực hiện Dự án nhà máy nhiệt điện LNG Cà Ná - dự án trọng điểm có ý nghĩa chiến lược trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội của địa phương.

Phú Quốc trước vận hội APEC 2027 - Khẳng định vị thế đô thị biển đảo tầm cỡ quốc tế.

Phú Quốc trước vận hội APEC 2027 - Khẳng định vị thế đô thị biển đảo tầm cỡ quốc tế

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã xác định rõ mục tiêu đưa Việt Nam trở thành điểm đến của những sự kiện quốc tế. Việc đặc khu Phú Quốc là địa điểm tổ chức Hội nghị cấp cao APEC 2027 là vinh dự lớn đối với đất nước, là cơ hội để Đảo Ngọc khẳng định vị thế trung tâm kinh tế-du lịch-đối ngoại tầm vóc khu vực và thế giới.

Đoàn đại biểu cấp cao Đảng, Nhà nước Lào làm việc tại Tập đoàn Điện lực Việt Nam.

Tăng cường hợp tác điện lực Việt Nam-Lào trong bối cảnh nhu cầu năng lượng gia tăng

Những năm qua, hợp tác trong lĩnh vực năng lượng, nhất là trong kết nối hạ tầng hệ thống điện và trao đổi điện năng Việt Nam và Lào được đẩy mạnh, có thể coi là điểm sáng trong quan hệ hợp tác kinh tế giữa hai nước. Hiện tổng công suất từ các nhà máy điện tại Lào đã vận hành và bán điện về Việt Nam là 2.379MW.

Mỗi ngày có hàng trăm công nhân, thiết bị đang tập trung thi công các gói thầu thuộc dự án đường Động lực Điện Biên.

Hối hả trên công trình đường động lực Điện Biên

Nỗ lực vì mục tiêu hoàn thành Đường giao thông kết nối các khu vực kinh tế trọng điểm dọc trục QL279, QL12 (gọi tắt là đường Động lực Điện Biên), suốt nhiều ngày qua hàng nghìn công nhân cùng máy móc, thiết bị miệt mài làm việc. Cả kỳ nghỉ Tết Dương lịch 2026 vừa qua, công trường ngày đêm vẫn rầm rập tiếng máy, tiếng người…

Các giải pháp công nghệ cho ô-tô điện được trưng bày tại Triển lãm Thành tựu đất nước "80 năm hành trình Độc lập-Tự do-Hạnh phúc". (Ảnh: Thế Đại)

Kinh tế số thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng

Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc chiến lược để thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.

Lực lượng Quản lý thị trường Quảng Ninh kiểm tra cơ sở kinh doanh của ông Trần Hữu Quyền ở phường Móng Cái 2.

Quảng Ninh: Bảo đảm bình ổn thị trường trong dịp Tết Bính Ngọ 2026

Thực hiện tháng cao điểm đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và an toàn vệ sinh thực phẩm dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026; Lực lượng Quản lý thị trường tỉnh Quảng Ninh đã phát hiện và xử lý vi phạm với tổng số tiền phạt hơn 13 tỷ đồng. Góp phần bình ổn thị trường và bảo đảm sức khỏe cho nhân dân.

Ảnh minh họa.

Thanh khoản suy giảm mạnh, VN-Index mất hơn 13 điểm trước áp lực từ nhóm bất động sản

Phiên giao dịch ngày 27/1, thị trường chứng khoán Việt Nam phân hóa rõ nét. Thanh khoản toàn thị trường giảm sâu, tổng giá trị giao dịch chỉ đạt hơn 27.781 tỷ đồng. Áp lực điều chỉnh mạnh tại nhóm bất động sản cùng diễn biến bán ròng của khối ngoại đã kéo VN-Index giảm 13,22 điểm, xuống mức 1.830,5 điểm khi kết thúc phiên.

[Video] Từ năm 2026, thêm 2 trường hợp được cấp sổ đỏ lần đầu

[Video] Từ năm 2026, thêm 2 trường hợp được cấp sổ đỏ lần đầu

Theo Luật Đất đai năm 2024 và Nghị quyết 254/2025 của Quốc hội, từ năm 2026, Luật Đất đai bổ sung hai trường hợp được xem xét cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất lần đầu, nhằm tháo gỡ vướng mắc tồn tại kéo dài trong công tác quản lý, sử dụng đất đai.