Những ngày cuối tháng 10, khi nắng hanh trở lại sau hai đợt bão, tại xã Quảng Ngọc, bà Lê Thị Ngoan vun lại luống rau cải mới gieo. Bà cho biết, đây là lần trồng thứ ba trong hơn một tháng, vì hai lần trước đều bị mưa làm úng gốc. “Giờ chỉ mong thời tiết ổn định để gỡ lại chút vốn, vì bỏ ruộng thì tiếc...”, bà chia sẻ.
Câu chuyện của bà Ngoan là điển hình cho nỗ lực bám đất của nông dân trong vụ đông năm nay, một vụ sản xuất đầy thử thách bởi thời tiết thất thường, rét sớm và bão lớn nối tiếp nhau. Tại nhiều địa phương, lúa mùa thu hoạch muộn khiến thời vụ cây vụ đông lùi lại, nhất là ở những xã cuối nguồn kênh tưới như Quảng Ngọc. Tại các địa phương này, đất còn sũng nước cho nên việc quay vòng vụ đông chậm hơn thường lệ.
Ông Bùi Quốc Đạt, công chức Phòng Kinh tế xã Quảng Ngọc cho biết: “Do thu hoạch muộn, nhiều diện tích không kịp trồng cây dài ngày như ớt hay cây chế biến công nghiệp. Xã khuyến khích người dân tận dụng thời gian còn lại trước vụ xuân 2026 để gieo cây ngắn ngày, vừa có rau xanh sau mưa lũ, vừa tạo thêm thu nhập”.
Theo thống kê, đợt mưa bão liên tiếp vừa qua đã làm gần 7.000 ha ngô và rau màu vụ đông ở Thanh Hóa bị ngập úng, khiến hàng nghìn hộ nông dân đối mặt với thiệt hại về năng suất. Ngành nông nghiệp của tỉnh nhanh chóng điều chỉnh cơ cấu, khung thời vụ. Đến ngày 29/10, ước tính Thanh Hóa đã gieo trồng gần 18.000 ha, đạt 39% kế hoạch. Các loại rau ưa lạnh được khuyến khích mở rộng, thay dần các cây dài ngày.
Vụ đông là vụ sản xuất quan trọng, góp phần quyết định đà tăng trưởng nông nghiệp của năm sau. Mục tiêu toàn tỉnh năm nay là gieo trồng 46.000 ha; trong đó, có 14.000 ha ngô, 1.700 ha khoai lang, 1.400 ha lạc và gần 29.000 ha rau đậu khác.
Ông Trịnh Văn Chất, Trưởng phòng Trồng trọt - Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Thanh Hóa cho biết: “Năm nay, nóng kéo dài và lạnh muộn. Đến ngày 20/10 mới có đợt không khí lạnh đầu tiên, nhưng nhiệt độ xuống luôn dưới 18oC. Thời tiết khắc nghiệt cho nên người dân cần linh hoạt trong sản xuất để giữ hiệu quả canh tác”.
Cơ cấu lại mùa vụ, bảo đảm sản xuất bền vững
Nhằm điều chỉnh sản xuất vụ đông theo kịp diễn biến thời tiết, ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức nhiều tổ công tác đến các vùng trọng điểm để tăng cường tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật. Ngành phối hợp với các doanh nghiệp uy tín cung cấp giống, vật tư cho người dân những vùng chịu thiệt hại, giúp nông dân nhanh chóng khôi phục diện tích sản xuất, đồng thời tận dụng được thời vụ để kịp cung ứng rau xanh cho thị trường.
Tại xã Quảng Bình, vùng đất có truyền thống sản xuất vụ đông, không khí gieo trồng những ngày cuối tháng 10 trở nên khẩn trương. Sau những đợt mưa lớn làm hỏng gần hết diện tích rau màu, nhiều hộ khẩn trương tái sản xuất để kịp thời vụ. Ông Lê Ích Hải, thôn Mậu Đông, vừa vun luống khoai tây, vừa nói: “Hiện nay, chúng tôi chủ yếu trồng khoai tây, ngô và rau cải ngắn ngày. Trồng gối vụ để không gián đoạn thu hoạch và tăng thu nhập”.
Ở thửa ruộng kế bên, bà Lê Thị Hòa, người dân thôn Mậu Tây, đang tất bật gieo lại lứa rau mới sau khi ruộng rau bị ngập úng. Bà cho biết: “Thời tiết thất thường nhưng chúng tôi không thể bỏ đất trống, phải trồng rau kịp để bán trước Tết Nguyên đán”.
Năm nay, xã Quảng Bình đặt mục tiêu gieo trồng ít nhất 220 ha cây vụ đông, trong đó khoảng 35-40ha khoai tây, 145 ha rau đậu và 30 ha ngô. Đồng hành cùng nông dân, Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã đã phối hợp các doanh nghiệp cung cấp giống, phân bón và hướng dẫn kỹ thuật. Giám đốc trung tâm, ông Lê Duy Trung cho hay: “Chúng tôi phân loại đất để bố trí cây trồng hợp lý.
Vùng cao tập trung rau củ quả, vùng thấp chủ yếu trồng khoai tây. Trong vài ngày tới, trung tâm sẽ cung ứng thêm 20 tấn khoai tây, giúp người dân gieo trồng kịp thời vụ và ổn định sản xuất sau mưa lũ”.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Quảng Bình Nguyễn Trung Kiên nhấn mạnh: “Khoai tây thu hoạch trước Tết Nguyên đán thường có giá cao gấp đôi, cho nên người dân tập trung trồng sớm. Với 20 tấn giống chuẩn bị được cung ứng, nông dân có thể trồng khoảng 40 ha, chủ lực là khoai tây để vừa kịp thời vụ, vừa bảo đảm hiệu quả kinh tế”.
Những nỗ lực tại Quảng Bình và các xã trọng điểm khác diễn ra đồng thời với việc toàn tỉnh Thanh Hóa ban hành kế hoạch sản xuất vụ đông sớm, xác định mục tiêu và giải pháp cho từng địa phương.
Cơ cấu cây trồng được điều chỉnh theo hướng nâng cao giá trị, gắn với an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và chuỗi giá trị. Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã tham mưu cho địa phương chính sách hỗ trợ người dân tích tụ đất đai, vốn vay ưu đãi, hạ tầng, vật tư, chứng nhận VietGAP và OCOP nhằm phát triển sản xuất hàng hóa quy mô lớn.
Ngành nông nghiệp đã khẩn trương phối hợp các địa phương khôi phục đồng ruộng ngay sau mưa lũ, tận dụng hiệu quả quỹ đất trước mùa đông. Tại xã Thiệu Toán, nơi hơn 45 ha rau màu bị ngập sau bão số 10, Ủy ban nhân dân xã chỉ đạo các thôn triển khai tiêu thoát nước, dựng lại cây đổ, trồng dặm và chăm bón.
Ông Phạm Hải Hiệp, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã cho biết: “Ngay khi thời tiết ổn, xã đã yêu cầu hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp kiểm tra đồng ruộng, nắm bắt nhu cầu giống, phân bón để hỗ trợ người dân khôi phục diện tích thiệt hại nặng”.
Ông Trịnh Văn Chất, Trưởng phòng Trồng trọt - Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Thanh Hóa, nhấn mạnh: “Thời tiết năm nay tuy có thể gây khó cho cây ưa ấm, nhưng lại mở rộng cơ hội cho rau ưa lạnh. Chúng tôi khuyến khích các địa phương điều chỉnh linh hoạt, tăng hệ số gieo trồng và tận dụng quỹ đất, để không bỏ lỡ thời vụ. Mục tiêu là vừa phục hồi sản xuất, vừa bảo đảm cung ứng đủ rau xanh, đồng thời giữ ổn định giá cả dịp cuối năm”.
