Những ngày đầu hè năm 2026, hệ thống điện Lào Cai ghi nhận những con số chưa từng có. Công suất phụ tải cực đại đạt 776MW, tăng gần 9% so với cùng kỳ năm trước; sản lượng điện tiêu thụ trong ngày có thời điểm chạm ngưỡng gần 16 triệu kWh - mức cao nhất từ trước tới nay.
Những con số này phản ánh nhịp độ phát triển mạnh mẽ của địa phương. Điện năng đang hiện diện trong mọi lĩnh vực, từ sản xuất công nghiệp, khai khoáng, chế biến, du lịch, thương mại đến đời sống sinh hoạt của gần 500 nghìn khách hàng sử dụng điện trên địa bàn. Nhu cầu điện tiếp tục tăng là tín hiệu tích cực của tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, điều đó cũng đặt ra yêu cầu phải sử dụng hiệu quả hơn từng kWh điện được sản xuất ra.
Tại cuộc họp về bảo đảm cung ứng điện năm 2026 và triển khai các dự án điện trên địa bàn tỉnh, đồng chí Nguyễn Tuấn Anh, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai nhấn mạnh, bảo đảm an ninh năng lượng có ý nghĩa quyết định đối với việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội của địa phương.
Theo đồng chí Nguyễn Tuấn Anh, cùng với việc đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn và lưới điện, sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả cần trở thành giải pháp thường xuyên nhằm khai thác tối đa nguồn lực hiện có, giảm áp lực đầu tư mới và bảo đảm đủ điện cho phát triển.
Chống lãng phí điện từ những việc nhỏ nhất
Nhiều người vẫn cho rằng tiết kiệm điện đơn giản là tắt đèn khi ra khỏi phòng hoặc hạn chế sử dụng điều hòa. Trên thực tế, lãng phí điện đang diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau, từ thói quen sử dụng điện chưa hợp lý đến việc duy trì các thiết bị tiêu tốn nhiều năng lượng.
Tại một số cơ sở kinh doanh dịch vụ và hộ gia đình, vẫn còn tình trạng cài đặt điều hòa ở mức nhiệt độ quá thấp, mở cửa khi điều hòa đang hoạt động hoặc sử dụng đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn trong giờ cao điểm. Hệ thống chiếu sáng quảng cáo, đèn trang trí cũng có nơi vận hành vượt quá nhu cầu thực tế.
Một nguồn lãng phí điện khác ít được chú ý hơn là việc tiếp tục sử dụng các thiết bị điện đã cũ, hiệu suất thấp. Nhiều hộ gia đình vẫn sử dụng điều hòa, tủ lạnh, máy bơm nước hoặc các thiết bị điện đã vận hành nhiều năm. Không chỉ tiêu thụ điện năng cao hơn so với các sản phẩm thế hệ mới, những thiết bị này còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn trong quá trình sử dụng.
Theo khuyến cáo của ngành điện, người dân nên ưu tiên lựa chọn các thiết bị có dán nhãn năng lượng của Bộ Công thương, đặc biệt là các sản phẩm đạt mức hiệu suất cao từ 4 đến 5 sao. Việc thay thế thiết bị cũ bằng các thiết bị tiết kiệm năng lượng không chỉ giúp giảm chi phí tiền điện mà còn góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện trong những thời điểm phụ tải tăng cao.
Nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng điện trên địa bàn, Công ty Điện lực Lào Cai đặt mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ trong năm 2026; riêng các tháng cao điểm nắng nóng phấn đấu tiết kiệm hơn 10% sản lượng điện. Cùng với công tác tuyên truyền, các đơn vị điện lực tăng cường kiểm tra việc sử dụng điện tại cơ quan hành chính sự nghiệp, cơ sở kinh doanh dịch vụ, trung tâm thương mại, nhà hàng, khách sạn; đồng thời triển khai lộ trình thay thế hoàn toàn đèn sợi đốt công suất từ 20W đến 60W bằng các thiết bị chiếu sáng hiệu suất cao, tiết kiệm điện hơn.
Để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng, Lào Cai đang chuẩn bị triển khai hàng loạt công trình lưới điện quan trọng trong giai đoạn 2026-2030. Theo quy hoạch, tỉnh sẽ tiếp tục đầu tư các công trình lưới điện 500kV, 220kV, 110kV, cùng hàng nghìn km đường dây và nhiều trạm biến áp phân phối. Nhu cầu vốn đầu tư lưới điện từ cấp điện áp 110kV trở xuống ước tính hơn 7.987 tỷ đồng. Mỗi công trình điện cần nhiều năm chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng và thi công. Trong khi đó, tiết kiệm điện có thể tạo ra hiệu quả ngay lập tức.
Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Công ty Điện lực Lào Cai cho biết, tốc độ tăng trưởng phụ tải trên địa bàn những năm gần đây luôn ở mức cao, nhất là trong các tháng mùa hè. “Chỉ cần mỗi khách hàng điều chỉnh một phần nhỏ hành vi sử dụng điện như nâng nhiệt độ điều hòa thêm từ 1-2 độ C, tắt các thiết bị không cần thiết hoặc dịch chuyển phụ tải khỏi giờ cao điểm cũng sẽ góp phần đáng kể trong việc giảm áp lực cho hệ thống điện”, ông Nguyễn Anh Tuấn chia sẻ.
Theo ông Tuấn, tiết kiệm điện và điều chỉnh phụ tải là những giải pháp mang lại hiệu quả nhanh nhất trong điều kiện nhu cầu sử dụng điện tiếp tục gia tăng. “Đầu tư thêm một công trình điện cần hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng và nhiều năm triển khai, nhưng tiết kiệm điện có thể thực hiện ngay từ hôm nay bằng những hành động rất đơn giản. Bởi lẽ, đó là nguồn năng lượng sạch nhất, rẻ nhất và hiệu quả nhất mà chúng ta đang có”, ông Tuấn chia sẻ.
Doanh nghiệp chủ động giảm áp lực cho hệ thống điện
Một tín hiệu tích cực là ngày càng nhiều doanh nghiệp trên địa bàn chủ động tham gia các chương trình sử dụng điện hiệu quả. Trong các đợt nắng nóng vừa qua, nhiều khách hàng sử dụng điện lớn đã phối hợp Công ty Điện lực Lào Cai thực hiện chương trình điều chỉnh phụ tải điện (DR), dịch chuyển kế hoạch sản xuất sang giờ thấp điểm, hạn chế vận hành đồng thời các thiết bị công suất lớn trong giờ cao điểm và sẵn sàng tiết giảm phụ tải khi hệ thống điện có yêu cầu.
Giải pháp này giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành, đồng thời tạo thêm "dư địa" cho hệ thống điện trong những thời điểm phụ tải tăng cao.
Bên cạnh chương trình DR, việc đầu tư điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ cũng đang trở thành lựa chọn của nhiều doanh nghiệp.
Là doanh nghiệp sản xuất bột đá và hạt nhựa xuất khẩu, mỗi tháng Công ty Cổ phần An Tiến Industry sử dụng khoảng 3 triệu kWh điện cho hoạt động sản xuất và vận hành nhà máy. Nhằm giảm chi phí năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh, tháng 11/2025 doanh nghiệp đã đưa vào vận hành hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 1,7MW. Kết quả mang lại vượt ngoài kỳ vọng. Hệ thống giúp giảm bình quân từ 12% đến 15% lượng điện mua từ lưới điện quốc gia mỗi tháng. Đặc biệt, vào những thời điểm nắng nóng - khi nhu cầu điện tăng cao nhất - cũng là lúc hệ thống phát huy hiệu quả tốt nhất.
Ông Phạm Văn Cường, Trưởng phòng Kỹ thuật Công ty Cổ phần An Tiến Industry cho biết, doanh nghiệp đã nghiên cứu kỹ trước khi đầu tư và thực tế vận hành cho thấy hiệu quả rõ rệt. “Sản lượng điện mua từ lưới giảm khoảng 12-15%, chi phí đầu tư hợp lý và thời gian hoàn vốn tương đối nhanh. Quan trọng hơn là doanh nghiệp chủ động hơn về nguồn năng lượng phục vụ sản xuất”, ông Cường cho biết.
Đến hết tháng 5/2026, toàn tỉnh Lào Cai đã có 318 khách hàng phát triển hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ với tổng công suất hơn 17.000kW.
Lào Cai đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, tỉnh cần thêm những nhà máy, khu công nghiệp, dự án hạ tầng và cả những công trình điện mới. Nhưng song hành với đầu tư, việc sử dụng hiệu quả nguồn năng lượng hiện có sẽ quyết định khả năng phát triển bền vững trong dài hạn.
Mỗi bóng đèn được tắt khi không cần thiết, mỗi điều hòa được cài đặt ở mức nhiệt độ hợp lý, mỗi doanh nghiệp tham gia điều chỉnh phụ tải hay đầu tư điện mặt trời mái nhà đều đang góp phần tạo thêm nguồn điện cho nền kinh tế. Bởi xét đến cùng, kWh điện rẻ nhất không phải là kWh được sản xuất thêm, mà là kWh không lãng phí.
