Nghệ An:

Làm thế nào để phát huy Khu di tích Quốc gia đặc biệt Nguyễn Xí?

Mới đây, Di tích đền thờ - khu mộ Nguyễn Xí ở xã Khánh Hợp, huyện Nghi Lộc (Nghệ An) đã được công nhận là Khu Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Nguyễn Xí. Việc quản lý, bảo tồn, phát huy giá trị khu di tích đặc biệt mở ra cơ hội phát triển kinh tế du lịch cho địa phương và đặt ra không ít thách thức về nhiệm vụ bảo tồn, phát huy giá trị di sản này.
Đông đảo con cháu dòng họ cùng người dân và du khách tham dự lễ rước bằng Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Nguyễn Xí.
Đông đảo con cháu dòng họ cùng người dân và du khách tham dự lễ rước bằng Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Nguyễn Xí.

Để du lịch khai thác một cách bền vững hiệu quả Khu Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Nguyễn Xí này, cần một sự quy hoạch và đầu tư đồng bộ về cơ sở hạ tầng, về vật chất kỹ thuật, về nguồn nhân lực chuyên ngành của Nhà nước.

Linh thiêng

Tính đến đầu năm 2023, tỉnh Nghệ An có năm Di tích quốc gia đặc biệt, trong đó quần thể di tích Nguyễn Xí ở huyện Nghi Lộc, bốn Di tích còn lại đều thuộc huyện Nam Đàn, gồm: Khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh, Nhà tưởng niệm Phan Bội Châu, Đình Hoành Sơn, Đền thờ Mai Hắc Đế.

Một góc Đền thờ Nguyễn Xí.

Một góc Đền thờ Nguyễn Xí.

Đền thờ Nguyễn Xí, thường gọi là Nhà thờ họ Nguyễn Đình, do các con cùng vương triều Lê Thánh Tông khởi lập tháng 10 năm 1467.

Ngôi Đền tách riêng với khu dân cư, thuộc xã Khánh Hợp, huyện Nghi Lộc. Đền hướng nam; nhìn ra phía trước, xa xa sừng sững những núi gắn với các tên gọi đậm đặc trận mạc: núi Mão, núi Gươm, núi Cồn Thông, núi Voi, riêng núi Cờ ở phía đông. Người xưa đặt tên núi nhằm hóa thạch cuộc đời, sự nghiệp của danh Tướng Nguyễn Xí giữa quê hương.

Tướng Nguyễn Xí có tới 15 con trai đều là võ tướng nhà Hậu Lê, dần phát triển thành 15 Đại chi họ Nguyễn Đình. Các thế hệ con, cháu, chắt....của Ngài lưu tiếng thơm “trung quân ái quốc”, trọn đời cống hiến hy sinh vì dân vì nước, nhiều vị được dân truy tôn Thành hoàng lập thờ khắp ba miền.

Ông Nguyễn Hữu Kỷ (1928-2005), Đại chi V, sinh thời đã viết:

Cây có gốc mới sinh chồi nẩy lộc

Nước có nguồn mới biển rộng sông sâu

Sinh ra người có Tổ có tiên

Có gia tộc họ hàng trên dưới

Tạo hóa sinh thành muôn vật

Riêng loài người có tính thiêng liêng.

Quần thể di tích Nguyễn Xí liên tục được các thế hệ con cháu giữ gìn, bảo quản, tôn đắp, phát huy giá trị linh nghiệm theo định ước bài bản của dòng họ; bao gồm: quần thể mộ: Mộ cụ Nguyễn Hội - thân Phụ. Mộ Phu nhân Vũ Thị Hạch - thân Mẫu. Mộ Tướng Nguyễn Xí. Bia Nguyễn Biện, anh trai, bị giặc Minh bắt hành quyết ngày 27/8 âm lịch năm 1419 tìm chưa thấy mộ. Mộ Nguyễn Sư Hồi, con trai trưởng. Mộ Nguyễn Bá Sương, con trai thứ hai. Mộ Nguyễn Kế Sài, con trai thứ năm. Mộ Nguyễn Phùng Thời, con trai thứ sáu. Mộ Nguyễn Nhân Thực, con trai thứ 14.

Quần thể Đền thờ qua nhiều lần trùng tu hiện có bốn phân khu, gồm: Khu chính điện, có nhà bái đường, Nhà Trung điện, Sân trung điện, Gác chuông-Khánh, Nhà tả vu, Nhà hữu vu, Nhà Thượng điện; Khu “Hoa biểu” có Bảng hổ, Tứ trụ; Khu Cầu ao và Khu Tam quan, có cột đèn, Tả môn-hữu môn, Chính môn, trên lầu Chính môn khắc đại tự Hán ngữ: THIÊN KHAI CẤM SẮC (trời mở sắc đẹp).

Thấm nhuần lời dạy “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” của Chủ tịch Hồ Chí Minh và huy động sức mạnh toàn dân vào việc bảo vệ phát huy giá trị di tích lịch sử nên các thế hệ con cháu họ Nguyễn Đình luôn thành tâm phụng thờ tiên Tổ, coi việc bảo tồn, phát huy giá trị di tích lịch sử dòng họ là vinh dự tự hào.

Vài chục năm nay việc bảo tồn phát huy giá trị quần thể di tích Nguyễn Xí được họ tộc cùng chính quyền địa phương quan tâm đặc biệt, tôn tạo nâng cấp được nhiều hạng mục đạt kết quả tốt.

Đợt tu tạo khu mộ hoàn thành tháng Giêng Nhâm Thìn (2012), vẫn giữ nguyên trạng hai ngôi mộ đất cỡ lớn hình tròn, ở vị trí trung tâm khu di tích: Mộ cụ Nguyễn Hội “thiên táng”, mộ Tướng Nguyễn Xí quốc táng, mỗi phần mộ bao bọc bằng 24 phiến đá xanh Thanh Hóa chạm khắc tinh xảo và tậu thêm ruộng liền kề của cư dân, đưa diện tích khuôn viên khu mộ lên tới 6808,6m2, gấp 10 lần so với trước. Con số 24 tượng trưng 24 người con (16 trai, 8 gái) của Tướng Nguyễn Xí. Con cháu từ khắp nơi mang hàng trăm cây quý về trồng cung tiến để nay mai thành vạt rừng cổ thụ rợp mát quanh năm..

Trong lòng “cuộc đất thiên trụ” Thượng Xá còn nhiều mộ danh nhân các thế hệ hậu duệ của Tướng Nguyễn Xí, như Nguyễn Đình Đắc (đời 12) Phó tướng của Nguyễn Ánh-Gia Long; Nguyễn Vỹ-Phùng Chí Kiên (1901-1941) Dũng tướng truy phong; Nguyễn Phong Sắc (1902-1931) Bí thư xứ ủy Trung kỳ; Nguyễn Duy Trinh (1910-1985) Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao...Các bậc tiền bối nêu trên sinh thời chẳng ai biết họ gốc Nguyễn Đình.

Trên cơ sở khảo sát, lựa chọn, đề nghị của Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch, tháng 12/2020, Chính phủ cấp Bằng Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt đối với quần thể Di tích Đền thờ-khu mộ Nguyễn Xí.

Phát huy giá trị di tích đặc biệt

Về Khu Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Nguyễn Xí ở xã Khánh Hợp, du khách có thể tham gia các nghi thức đại tế tại Đền dịp giỗ kỵ 30/10 âm lịch, dịp Lễ hội Đền Nguyễn Xí - ngày cuối tháng Giêng sang tháng Hai hằng năm với sự tham gia đông đảo của con cháu họ Nguyễn Đình cùng người dân trong và ngoài tỉnh.

Con cháu họ Nguyễn Đình thăm tế Đức tổ ngày 29 tháng Giêng.

Con cháu họ Nguyễn Đình thăm tế Đức tổ ngày 29 tháng Giêng.

Đây được xem là di sản mang giá trị nhân văn to lớn, lay động, lan tỏa mãnh liệt, vượt khỏi khuôn khổ dòng họ. Anh Đỗ Quang Hải (52 tuổi) ở Phố Cửa Bắc, Quận Ba Đình (Hà Nội) cùng gia đình về dự lễ hội Đền Nguyễn Xí cho biết: Hành hương về đây, chúng tôi được nghe, hiểu thêm về những truyền thuyết, huyền thoại truyền ngôn, những ca dao, hò vè, thơ ca, văn xuôi, tranh dân gian... “ngợi ca không dứt” về danh tướng danh Thần Nguyễn Xí…”.

Đông đảo con cháu, du khách, người dân trong vùng về dự lễ hội Đền Nguyễn Xí vào ngày 30 tháng Chạp hàng năm.

Đông đảo con cháu, du khách, người dân trong vùng về dự lễ hội Đền Nguyễn Xí vào ngày 30 tháng Chạp hàng năm.

Họ Nguyễn Đình cùng nhân dân là chủ sở hữu Di tích Quốc gia đặc biệt Nguyễn Xí. Việc quản lý, bảo tồn, phát huy giá trị di tích đặt ra những thử thách, đồng thời cũng mở ra cho địa phương cơ hội phát triển kinh tế du lịch. Là một ngành kinh tế mũi nhọn, du lịch mang trong mình giá trị văn hóa sâu sắc. Để du lịch khai thác một cách bền vững hiệu quả Di tích quốc gia đặc biệt Nguyễn Xí, cần một sự quy hoạch và đầu tư đồng bộ về cơ sở hạ tầng, về vật chất kỹ thuật của Nhà nước cùng nguồn nhân lực chuyên ngành.

Theo một chuyên gia ngành Văn hoá: Vẫn là vùng đất “sơn kỳ thủy tú” nhưng trên văn bản nhà nước không còn tên Thượng Xá nữa. Ngày nay, chủ nhân vùng đất này là các thế hệ thời đại 4.0, họ năng động, sáng tạo, hễ phát triển du lịch tới đâu, dân sở tại sẽ “xã hội hóa du lịch” mở các cơ sở dịch vụ kèm theo, đáp ứng nhu cầu của du khách có mặt tại đó.

Để du khách trong nước và quốc tế đến với những giá trị nhân văn Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Nguyễn Xí, tỉnh Nghệ An và họ Nguyễn Đình cần tổ chức hội thảo chuyên sâu, qua đó tiếp thu có chọn lọc ý kiến của giới chuyên môn về các phần việc quản lý, bảo tồn, khai thác, phát huy giá trị lớn lao này.

Cần tham khảo cách làm của Ban quản lý các khu di tích đặc biệt khác trong cả nước... để nhìn nhận rằng du lịch tạo ra nhiều lợi ích, nếu biết gắn khai thác với nghĩa vụ bù đắp tương ứng thì du lịch di tích lịch sử giúp kinh tế địa phương tăng trưởng. Nhưng nếu phát triển du lịch không tuân thủ quy hoạch có tính hệ thống và ổn định lâu dài, không hướng tới phát triển bền vững thì ôm hệ lụy do tác động tiêu cực, kiến trúc di tích lịch sử bị xâm hại, cảnh quan môi trường tự nhiên và môi trường nhân văn bị phá vỡ.

Có thể bạn quan tâm

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu khai mạc hội thảo. (Ảnh: Vương Diệm)

Nhiều phát hiện mới từ khảo cổ học đóng góp vào công tác nghiên cứu văn hóa, lịch sử Việt Nam

Sáng 15/10, tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Hội thảo “Những phát hiện mới về Khảo cổ học” lần thứ 61 diễn ra với sự tham gia của đông đảo các nhà khoa học, nhà nghiên cứu trên cả nước. Sự kiện khẳng định những đóng góp to lớn của ngành khảo cổ học vào công cuộc nghiên cứu lịch sử, văn hóa Việt Nam.

Lễ hội Cầu ngư của các vạn chài tại phường Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng.

Nâng tầm lễ hội để phát triển du lịch

Nhiều lễ hội văn hóa của tỉnh Lâm Đồng được các sở, ngành, địa phương triển khai, nâng tầm quảng bá đã thu hút khách du lịch trong nước và ngoài nước đến thưởng lãm. Thông qua lễ hội, các giá trị văn hóa đã đến gần với du khách, góp phần kích cầu du lịch hiệu quả, tạo động lực phát triển kinh tế-xã hội cho địa phương.

Thành phố Huế và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký kết Kế hoạch phối hợp hành động về phát triển văn hóa, thể thao và du lịch giai đoạn 2026-2030. (Ảnh: NGỌC HIẾU)

Huế và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thống nhất 4 nhóm nhiệm vụ phát triển đến năm 2030

Văn phòng Ủy ban nhân dân thành phố Huế cho biết, chiều 14/10, tại Hà Nội, Ủy ban nhân dân thành phố Huế và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký kết Kế hoạch phối hợp hành động về phát triển văn hóa, thể thao và du lịch giai đoạn 2026-2030. Huế là địa phương đầu tiên triển khai ký kết kế hoạch phối hợp này.

Đêm nhạc "Phú Quang - Còn mãi một tình yêu" hội tụ nhiều nghệ sĩ nổi tiếng gắn bó và thành công cùng những ca khúc của nhạc sĩ Phú Quang (Ảnh: HAA).

Từ nỗi nhớ hoa sữa đến tình yêu Hà Nội trong đêm nhạc Phú Quang

Chương trình “Phú Quang - Còn mãi một tình yêu” tại Nhà hát Hồ Gươm tối 12/10, đã đưa khán giả trở về miền ký ức của Hà Nội và những hoài niệm tình yêu qua những giai điệu của cố nhạc sĩ tài hoa. 5 năm sau ngày ông mất, âm nhạc đã kết nối những người thân và công chúng yêu mến ông trong một cuộc hội ngộ đầy cảm xúc.

Phát triển kinh tế văn hóa-phát huy sức mạnh nội sinh-kiến tạo đất nước phát triển nhanh, bền vững

Phát triển kinh tế văn hóa-phát huy sức mạnh nội sinh-kiến tạo đất nước phát triển nhanh, bền vững

Báo Nhân Dân xin trân trọng giới thiệu bài viết của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Minh Chính, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam về "Phát triển kinh tế văn hóa-phát huy sức mạnh nội sinh-kiến tạo đất nước phát triển nhanh, bền vững".

Các đại biểu, khách mời, nghệ sĩ, nhà làm phim... tại Đêm Việt Nam. (Ảnh: VFDA)

Đêm Điện ảnh Việt Nam tại Busan

Theo thông tin từ Hiệp hội Xúc tiến Phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA), Đêm Điện ảnh Việt Nam tại Busan (Hàn Quốc) đã thu hút hơn 600 đại biểu, nghệ sĩ, nhà sản xuất, lãnh đạo các tổ chức điện ảnh và đối tác quốc tế tham dự.

Live concert “Bay về phía mặt trời” được đầu tư công phu về cả quy mô sân khấu và ngôn ngữ trình diễn. (Ảnh: MẠNH NGUYỄN)

Ca sĩ Tùng Dương đầu tư sân khấu quy mô lớn cho live concert tại Mỹ Đình

Live concert “Bay về phía mặt trời” của ca sĩ Tùng Dương, diễn ra lúc 19 giờ 30 phút ngày 19/12 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình, sẽ được đầu tư công phu từ quy mô sân khấu đến ngôn ngữ trình diễn. Đây là chương trình lớn nhất trong sự nghiệp biểu diễn của nam ca sĩ tính đến nay, ghi dấu mốc 25 năm hoạt động nghệ thuật.

Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng phát biểu tại diễn đàn. (Ảnh: TRẦN HUẤN)

Văn hóa doanh nghiệp góp phần tạo dựng bản sắc, năng lực cạnh tranh trong bối cảnh mới

Bên cạnh các nguồn lực truyền thống như vốn, công nghệ, nhân lực và thị trường, văn hóa doanh nghiệp ngày càng được nhìn nhận là nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần tạo dựng bản sắc, củng cố niềm tin, tăng cường sức mạnh đoàn kết, khả năng thích ứng và năng lực cạnh tranh của mỗi doanh nghiệp.

Đại diện Báo Nhân Dân và BEAT Network tặng hoa các nghệ sĩ trong Tán Đa Show.

Hai số đầu tiên của Tán Đa Show: Những tín hiệu tích cực

Giữa nhịp sống sôi động bên hồ Hoàn Kiếm, dưới tán cây đa cổ thụ tại số 71 Hàng Trống, âm nhạc đang mở ra một cách kết nối mới giữa nghệ thuật và công chúng. Qua hai số đầu tiên, Tán Đa Show ra đời từ sự kết hợp giữa Báo Nhân Dân và BEAT Network bước đầu tạo được sức hút, hình thành một điểm hẹn văn hóa giữa lòng Thủ đô.

Hội nghị trực tuyến toàn quốc quán triệt triển khai Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026. (Ảnh: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch)

Giao Hà Nội tổ chức concert quy mô khoảng 60 nghìn người chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11

Theo thông tin từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Cổng thông tin Chính phủ, ngày 12/10, tại Trụ sở Chính phủ, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã chủ trì Hội nghị trực tuyến toàn quốc quán triệt triển khai Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026.

Kim Jae Bin mang đến nguồn năng lượng trẻ trung trên sân khấu chung kết Sao Mai 2026. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Chàng trai mang hai dòng máu Việt-Hàn tạo dấu ấn tại Sao Mai 2026

Là thí sinh nhỏ tuổi nhất lọt vào top 16 vòng chung kết Sao Mai 2026, Kim Jae Bin, 18 tuổi - chàng trai mang hai dòng máu Việt-Hàn đã nhận được sự chú ý từ các giám khảo chuyên môn khi mang đến nguồn năng lượng trẻ trung, tinh thần dám thử sức và cá tính âm nhạc riêng.