Lan tỏa từ câu lạc bộ “xanh”
Nằm ở khu vực giao thoa về địa lý và sinh học giữa Nam Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, Vườn quốc gia Tà Đùng có diện tích quản lý hơn 20.000ha, tỷ lệ che phủ rừng vùng lõi đạt khoảng 85%. Theo thống kê, nơi đây có 1.432 loài thực vật và 639 loài động vật, tạo nên hệ sinh thái đa dạng, có giá trị cao về bảo tồn thiên nhiên và duy trì cân bằng môi trường.
Thời gian qua, bên cạnh tuần tra, kiểm soát, ngăn chặn các hành vi xâm hại tài nguyên rừng, công tác giáo dục môi trường được đơn vị xác định là giải pháp lâu dài nhằm hình thành ý thức tự giác, trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên trong mỗi người dân.
Từ mục tiêu đặt ra, Ban quản lý Vườn quốc gia Tà Đùng phối hợp các trường trung học cơ sở thuộc khu vực vùng đệm thành lập, duy trì hoạt động các câu lạc bộ “xanh”. Mô hình hướng đến đưa kiến thức về môi trường, hệ sinh thái và bảo tồn đa dạng sinh học đến gần hơn với học sinh, góp phần bồi đắp tình yêu thiên nhiên ngay từ trường học.
Trong năm học 2025-2026, bốn câu lạc bộ “xanh” được thành lập với 120 học sinh tham gia, tổ chức 13 buổi sinh hoạt, gồm 10 buổi tại trường và ba hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm trực tiếp tại Vườn quốc gia.
Nội dung sinh hoạt tập trung giới thiệu giá trị đa dạng sinh học, vai trò của rừng đối với môi trường và đời sống; tác động của biến đổi khí hậu; công tác quản lý, bảo vệ, phòng cháy, chữa cháy rừng và các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường. Qua đó, học sinh được trang bị kiến thức, hiểu rõ hơn trách nhiệm của bản thân trong gìn giữ tài nguyên thiên nhiên.
Điểm nhấn của mô hình là những chuyến trải nghiệm thực tế. Thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức qua sách vở, các em được trực tiếp tham quan rừng, quan sát cảnh quan tự nhiên, tìm hiểu hệ sinh thái và các loài động, thực vật đặc trưng. Những trò chơi, câu đố tìm hiểu môi trường, thi vẽ tranh, kể chuyện về thiên nhiên cũng được lồng ghép, tạo không khí sinh hoạt gần gũi, khơi gợi sự chủ động của học sinh.
Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục môi trường và Dịch vụ môi trường rừng, Ban Quản lý Vườn quốc gia Tà Đùng Nguyễn Xuân Thủy cho biết: “Việc để học sinh trực tiếp trải nghiệm, tìm hiểu về rừng và công tác bảo vệ rừng tại chỗ sẽ giúp các em nuôi dưỡng tình yêu thiên nhiên một cách tự nhiên nhất. Khi các em hiểu được giá trị của rừng, của suối, ý thức bảo vệ môi trường sẽ chuyển hóa thành hành động tự giác trong cuộc sống hằng ngày”.
Thông qua mô hình, kiến thức bảo tồn từng bước được cụ thể hóa bằng những việc làm thiết thực như giữ gìn vệ sinh môi trường, không xả rác, không săn bắt, mua bán động vật hoang dã và vận động người thân cùng bảo vệ rừng. Từ trường học, những thông điệp ấy tiếp tục lan tỏa đến gia đình, cộng đồng, góp phần xây dựng ý thức bảo vệ thiên nhiên trong thế hệ trẻ.
Đa dạng hình thức tuyên truyền
Cùng với giáo dục học sinh, Ban quản lý Vườn quốc gia Tà Đùng xác định người dân sinh sống tại khu vực vùng đệm là trung tâm, đây là lực lượng gắn bó trực tiếp với địa bàn, có vai trò quan trọng trong phát hiện, phản ánh các nguy cơ tác động đến rừng và phối hợp lực lượng chức năng bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.
Từ đầu năm 2026 đến nay, đơn vị đã phối hợp các thôn thuộc các xã vùng đệm tổ chức 37 buổi tuyên truyền, thu hút khoảng 2.000 lượt người tham gia. Nội dung tập trung phổ biến các quy định của pháp luật về lâm nghiệp, bảo vệ môi trường, quy chế quản lý, bảo vệ rừng và những hành vi bị nghiêm cấm trong khu vực rừng đặc dụng.
Theo ông K’Măng, xã Đam Rông 1, thông qua các buổi trao đổi trực tiếp, những quy định pháp luật được truyền đạt rất gần gũi, dễ hiểu, sát với thực tế địa phương. Qua đó, người dân nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, chủ động hơn trong phối hợp lực lượng chức năng và tham gia bảo vệ rừng tại địa bàn sinh sống.
Công tác giáo dục môi trường cũng được triển khai bằng nhiều hình thức trực quan gắn với hoạt động du lịch sinh thái. Tại các tuyến tham quan, điểm ngắm cảnh và trạm dừng chân, hệ thống biển báo, pa-no, áp-phích được bố trí với nội dung ngắn gọn, dễ nhớ, tập trung vào quy định bảo vệ rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng và giữ gìn vệ sinh môi trường. Qua đó, du khách được nhắc nhở nâng cao trách nhiệm, không xả rác, không tác động đến cảnh quan và hệ sinh thái tự nhiên.
Cùng với tuyên truyền trực tiếp và trực quan, Ban quản lý Vườn quốc gia Tà Đùng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số thông qua các mã QR tra cứu thông tin du lịch sinh thái kết hợp giáo dục môi trường. Chỉ với thao tác quét mã bằng điện thoại thông minh, du khách có thể tìm hiểu về hệ sinh thái đặc trưng, các loài động vật quý hiếm cần bảo tồn và quy tắc ứng xử khi tham quan rừng.
Việc kết hợp phương thức tuyên truyền truyền thống với công nghệ số góp phần đa dạng hóa cách tiếp cận, giúp thông tin bảo tồn đến gần hơn với người dân và du khách. Qua đó, mỗi chuyến tham quan trở thành dịp để nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong gìn giữ cảnh quan và tài nguyên thiên nhiên.
Giám đốc Ban quản lý Vườn quốc gia Tà Đùng Khương Thanh Long cho biết: “Giữ rừng chưa bao giờ là việc dễ dàng nếu chỉ trông chờ vào lực lượng chuyên trách. Sức mạnh lớn nhất để bảo vệ vẹn nguyên Tà Đùng chính là sự đồng lòng của người dân vùng đệm, ý thức của du khách và tình yêu thiên nhiên được thắp lên từ thế hệ trẻ. Khi mỗi người đều xem rừng là một phần của mình, đó sẽ là vành đai vững chắc nhất để bảo vệ từng cánh rừng đại ngàn”.
Thực tiễn tại Vườn quốc gia Tà Đùng cho thấy, bảo vệ rừng bền vững phải được xây dựng trên nền tảng đồng thuận và trách nhiệm của cộng đồng. Trong đó, giáo dục môi trường giữ vai trò quan trọng, làm chuyển nhận thức thành hành động, đưa trách nhiệm bảo tồn trở thành ý thức tự giác trong đời sống, góp phần giữ vững hệ sinh thái và phát huy những giá trị thiên nhiên quý báu của Vườn quốc gia Tà Đùng cho các thế hệ mai sau.
