Trong sắc xanh của những vườn điều làng Bi ở xã Ia Dom, có một khoảng đất trong vườn điều của ông Siu Pich đã được dọn trống, nơi những gốc điều từng cho quả giờ chỉ còn là dấu tích. Đó không đơn thuần là một mảnh vườn bỏ dở mà là nơi chất chứa nghĩa tình, ký ức, và lòng tri ân của một cựu chiến binh 74 tuổi dành cho những đồng đội đã ngã xuống trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc.
Ký ức chiến tranh và quyết định không do dự
“Cây cối của tôi chặt nhưng tôi thấy vui, sẵn sàng chặt vì cứ nghĩ đồng đội của mình nằm xuống trong đất như thế này thấy thương quá”, ông Siu Pich trầm ngâm chia sẻ khi được hỏi về việc tự nguyện hy sinh một phần nguồn sống của gia đình để mở lối tìm đồng đội.
Trải qua hơn 70 mùa rẫy gắn bó với đất làng Bi, ông vẫn nhớ những năm tháng chiến tranh, nhớ những câu chuyện về người lính đã ngã xuống nơi biên giới.
Tham gia nhập ngũ từ tháng 11/1975, từng chiến đấu ở biên giới Tây Nam, ông Siu Pich thấm thía nỗi đau mất mát khi đồng đội ngã xuống, hiểu tận cùng sự tàn khốc của chiến tranh. Vì thế, khi bắt gặp dưới lòng đất rẫy những vết tích cũ: mảnh tăng, manh võng... dần lộ ra sau nhiều năm mưa nắng, lòng ông lại dấy lên linh cảm có thể nơi ấy còn một phần hài cốt liệt sĩ còn bên dưới. Khi chắc chắn, ông báo tin ngay cho lực lượng chức năng và trực tiếp dẫn đến vị trí phát hiện.
Với người Tây Nguyên, cây điều không chỉ là sinh kế mà còn là kết tinh của mồ hôi, công sức bao năm chăm bón. Nhưng với ông Pich, vì các anh hùng liệt sĩ, điều lớn nhất không phải là tiền bạc, mà là trả nghĩa cho những anh linh nằm lại.
Gần một tháng qua, hình ảnh bóng dáng người cựu binh lặng lẽ quan sát từng nhát cuốc của cán bộ, chiến sĩ Đội K52 càng thêm xúc động. Vườn điều của ông Pich cách nhà 7 cây số, nhưng ông vẫn thường xuyên đến để trò chuyện, hỏi han các chiến sĩ đang bàn bạc phương án đào tìm.
“Tôi mong làm sao đồng đội tôi được về với gia đình càng nhiều càng tốt. Tôi thấy các anh em chiến sĩ đi tìm đồng đội trong cái nắng, cái gió Tây Nguyên như thế này rất khổ và khó khăn. Tôi càng thêm trân trọng tình đồng chí, đồng đội. Tôi thấy rất vui và tự hào” ông Pich tâm sự, mắt ánh lên niềm hy vọng.
Tình đồng đội, nghĩa quân-dân thắm đượm trên vùng biên
Hoạt động tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn xã Ia Dom những năm qua chủ yếu dựa vào sự phối hợp giữa Đội K52, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai và chính quyền địa phương. Những thông tin do các già làng, trưởng bản và người cao tuổi cung cấp đang góp phần quan trọng vào hành trình tìm kiếm những người lính còn nằm lại trên địa bàn.
Từ nguồn tin do ông Siu Pich cung cấp, cán bộ, chiến sĩ Phân đội 1, Đội K52, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai đã tổ chức khảo sát, xác minh và triển khai tìm kiếm.
Thượng tá Hoàng Viết Ngọc, Chính trị viên Đội K52, cho biết, đến nay, đơn vị đã quy tập được 16 hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật như xương, răng, tăng, võng của bộ đội. Đặc biệt, trong số đó có một hài cốt kèm tấm bia ghi tên liệt sĩ Nguyễn Thanh Trì, hy sinh ngày 18/5/1970. Đây là thông tin có ý nghĩa quan trọng, giúp các cơ quan chức năng tiếp tục xác minh danh tính và tìm kiếm thân nhân của liệt sĩ.
“Từ nguồn tin của ông Siu Pich, khoảng năm 1973 ông đã biết về khu vực này, chúng tôi đã khảo sát.Sau khi xác minh thấy yếu tố pháp lý đầy đủ, bảo đảm được yếu tố của thời gian và có tính khả thi nên đội đã tiến hành tìm kiếm từ ngày 5/10 cho đến nay”, Thượng tá Hoàng Viết Ngọc chia sẻ.
Việc ông Siu Pich, người con của đại ngàn, tình nguyện hy sinh lợi ích cá nhân, hiến đất cho việc chung, không chỉ tiếp thêm động lực cho lực lượng thực thi nhiệm vụ mà còn khơi dậy niềm tin giữa nhân dân và người lính hôm nay. Bí thư Đảng ủy xã Ia Dom Trần Ngọc Phận đánh giá: “Những bậc tiền bối, các già làng, trưởng bản và người lớn tuổi đã cung cấp một lượng thông tin rất quý. Chính quyền quyết tâm phối hợp tốt với Bộ chỉ huy quân sự tỉnh để tiếp tục đưa các anh hùng liệt sĩ về với nhân dân, với đất mẹ, thể hiện sự biết ơn với những người đã hy sinh xương máu mang lại độc lập tự do cho đất nước”.
Vững bước trên hành trình tri ân
Câu chuyện ông Siu Pich chặt điều nhường đất tìm hài cốt đồng đội không phải cá biệt trên vùng biên Tây Nguyên, nhưng lại chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc.
Đảng và Nhà nước luôn nhấn mạnh vai trò của công tác “đền ơn đáp nghĩa”, chăm lo gia đình liệt sĩ, Mẹ Việt Nam anh hùng và các thương binh, cựu chiến binh. Trong đó, việc quy tập, tôn vinh và xác định danh tính liệt sĩ là một nhiệm vụ xuyên suốt nhiều năm qua. Chủ trương xã hội hóa, vận động toàn dân tham gia cung cấp thông tin, phối hợp cùng các cơ quan chức năng, thể hiện truyền thống đạo lý và gắn bó ruột thịt quân-dân.
Thông tin cung cấp của người dân rất quan trọng. Khi quân-dân đồng lòng, mỗi thông tin mỗi chi tiết, dù nhỏ cũng trở thành đầu mối mở ra hành trình lớn
Thượng tá Hoàng Viết Ngọc
Nhờ sự chung tay lặng lẽ ấy, những con người nơi miền biên viễn ấy đang chắt chiu từng chút ký ức, dõi theo và tiếp sức cho bộ đội hôm nay tiếp nối mạch nguồn truyền thống.
Công cuộc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ ở xã biên giới Ia Dom vẫn còn nhiều gian nan. Dưới lớp đất đỏ bazan của vườn điều, của rẫy cà-phê, còn đó các chiến sĩ đã nằm xuống mà chưa thể trở về quê mẹ. Những hành động như của cựu chiến binh Siu Pich, của các già làng, cách làm quyết liệt của các cấp ủy, chính quyền địa phương đang tiếp thêm nguồn lực vật chất, tinh thần quý báu cho lực lượng tìm kiếm.
Trên vùng biên giới Ia Dom, hành trình tìm kiếm chưa bao giờ thôi tiếp diễn. Đội K52 vẫn miệt mài đào sâu khảo sát, người dân vẫn lặng lẽ cung cấp thông tin và hỗ trợ như từng hồi trống giục âm vang lòng tri ân. Khi mỗi hài cốt được tìm thấy, là một gia đình vơi bớt khắc khoải chờ mong, một mảng lịch sử được trả lại đầy đủ tên gọi.
