Lai Châu có 20 dân tộc cùng sinh sống, tạo nên bản sắc văn hóa phong phú, trong đó một số loại hình văn hóa truyền thống đã được công nhận là di sản văn hóa cấp quốc gia. Tuy nhiên, một số tập quán lạc hậu vẫn tồn tại, ảnh hưởng đến đời sống và sự phát triển của người dân.
Từ thực tế trên, ngày 22/12/2023, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Lai Châu đã ban hành Nghị quyết số 15-NQ/TU về xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh trong nhân dân các dân tộc tỉnh Lai Châu giai đoạn 2024-2030. Tỉnh đã thành lập Ban Chỉ đạo, xây dựng kế hoạch triển khai; đồng thời các cấp ủy, tổ chức đảng đưa nội dung thực hiện nghị quyết vào sinh hoạt, xây dựng và nhân rộng các mô hình phù hợp từng địa bàn.
Theo đồng chí Lý Vần Tải, Phó Trưởng ban Tuyên giáo tỉnh Lai Châu, việc thực hiện nghị quyết được gắn với điều kiện thực tế của từng địa phương, huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị và phát huy vai trò của người có uy tín. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các địa phương tiếp tục kiện toàn lại Ban Chỉ đạo, tổ chức đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn, nhân rộng những mô hình hiệu quả, gắn xóa bỏ hủ tục với bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
Sau gần 3 năm, công tác tuyên truyền được triển khai với nhiều hình thức, từ phát thanh, truyền hình, loa truyền thanh cơ sở, thông tin lưu động đến chiếu phim vùng cao và tuyên truyền trực tiếp tại các cuộc họp bản, sinh hoạt đoàn thể. Các cuộc thi như “Dân vận khéo”, tuyên truyền lưu động “Xóa bỏ hủ tục - Lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, thi xây dựng mô hình về bình đẳng giới... tạo sức lan tỏa; nhiều video, tiểu phẩm tiêu biểu được chia sẻ trên mạng xã hội nhằm lan tỏa mạnh mục đích, ý nghĩa và lợi ích của việc xóa bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh trong toàn tỉnh.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh xây dựng 210 mô hình, trong đó 141 mô hình được kế thừa, duy trì và 69 mô hình mới. Có 26/50 hủ tục được xác định cần xóa bỏ đã được loại bỏ, tăng 6 hủ tục so cuối năm 2025.
Tại Than Uyên, với hơn 27.000 người sinh sống tại 19 bản, tổ dân phố, một số tập quán như tảo hôn, chăn nuôi gia súc thả rông từng tồn tại ở một số địa bàn. Để giải quyết vấn đề trên, chính quyền địa phương đã phân công cho cán bộ xã xuống cơ sở phối hợp với cán bộ ở các bản, tổ dân phố trực tiếp cùng người dân vệ sinh môi trường, tuyên truyền thay đổi nhận thức và nếp sống.
Theo đồng chí Lò Văn Nhung, Bí thư Đảng ủy xã, xã đã tập trung tuyên truyền gắn với từng phong tục, tập quán cụ thể, vận động người dân từ bỏ những thói quen không còn phù hợp, hướng tới xây dựng đời sống văn minh. Năm 2026, địa phương phấn đấu xóa bỏ ít nhất 60% số phong tục, tập quán lạc hậu đã xác định.
Tại xã Lê Lợi, công tác tuyên truyền, vận động đồng bào dân tộc Mảng được thực hiện thường xuyên, tập trung vào những tập quán ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống như không đưa người chết vào quan tài, không đăng ký kết hôn, không sinh nhiều con, mời thầy mo, thầy lang về cúng khi có người ốm...
Theo đồng chí Nguyễn Ngọc Kiệm, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã, cùng với tuyên truyền, địa phương chú trọng vận động từng hộ, từng dòng họ, phát huy vai trò của người có uy tín để người dân tự giác thay đổi tập quán. Cách làm này giúp việc xóa bỏ hủ tục từng bước trở thành việc làm thường xuyên của cộng đồng.
Tại xã Pa Tần, địa bàn có hơn 9.000 người, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó đồng bào dân tộc Mảng còn tồn tại một số tập quán trong mai táng, sử dụng và lạm dụng rượu từng gây nhiều hệ lụy. Sau khi triển khai Nghị quyết số 15, qua tuyên truyền vận động, đồng bào đã có sự thay đổi trong nhận thức và hạn chế được các hủ tục.
Anh Lùng A Tơm, một người dân ở bản Trung Chải cho biết, từ khi được cán bộ xã tuyên truyền, giải thích, bà con trong bản đã dần thay đổi nhận thức. Các gia đình đã thống nhất đưa người mất vào quan tài, tổ chức tang lễ gọn nhẹ, không để lâu trong nhà như trước, vừa bảo đảm vệ sinh môi trường, vừa phù hợp với điều kiện sinh hoạt hiện nay. Những tác hại từ việc sử dụng và lạm dụng rượu trong cộng đồng bản cũng nhờ đó được kiểm soát...
Để có được những thay đổi trên, cùng với tuyên truyền, tỉnh Lai Châu còn chú trọng xây dựng và nhân rộng mô hình điển hình trong lĩnh vực này. Hiện toàn tỉnh Lai Châu có 32 mô hình điểm và hàng trăm mô hình đang được duy trì, nhân rộng. Nội dung tập trung vào những vấn đề sát với đời sống như phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống trong trường học; xây dựng nếp sống văn hóa mới trong đồng bào Mông; thực hiện việc cưới, việc tang văn minh; xóa bỏ chăn nuôi thả rông và xây dựng thôn, bản văn hóa không tệ nạn...
Việc xóa bỏ hủ tục được tỉnh Lai Châu xác định gắn với bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống. Trong năm 2024-2025, toàn tỉnh tổ chức bảo tồn và duy trì 46 lễ hội, phục dựng 5 lễ hội truyền thống. Đặc biệt là Lễ hội Then Kin Pang; Ẩm thực truyền thống dân tộc Thái; Lễ cấp sắc của người Dao Tuyển; xòe của Hà Nhì; diễn xướng ca của Hà Nhì đã được công nhận di sản văn hóa cấp quốc gia. Đây chính là nền tảng để các địa phương phát triển du lịch cộng đồng dựa trên giá trị văn hóa đặc sắc theo hướng bền vững. Ước tính năm 2025 toàn tỉnh Lai Châu đón 1.475.000 lượt khách du lịch, tổng doanh thu hơn 1.205 tỷ đồng.
Đồng chí Nguyễn Ngọc Vinh, Phó Bí thư, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc, Trưởng ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết 15 của tỉnh Lai Châu cho biết, việc xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu được tỉnh triển khai thống nhất theo phương châm “Lấy cái đẹp, dẹp cái xấu”, gắn với phát triển kinh tế-xã hội, xây dựng đời sống văn hóa và bảo tồn bản sắc dân tộc.
Hiện, tỉnh đang giao cơ quan chuyên môn liên quan rà soát lại toàn bộ việc triển khai thực hiện Nghị quyết trên tại các địa phương, đồng thời phối hợp chính quyền địa phương hỗ trợ, hướng dẫn các thôn, bản, tổ dân phố, khu dân cư xây dựng hương ước, quy ước sau sắp xếp đơn vị hành chính; gắn thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU với các phong trào thi đua, đánh giá hằng năm và phát huy vai trò người có uy tín, già làng, trưởng bản trong việc triển khai thực hiện Nghị quyết này.
Từ những kết quả bước đầu, việc thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU đang tạo chuyển biến rõ hơn trong nhận thức và hành động của người dân. Sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, cùng cách làm phù hợp từng địa bàn, đã góp phần từng bước loại bỏ những tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh, nâng cao chất lượng cuộc sống và làm thay đổi diện mạo nông thôn, đô thị trên địa bàn tỉnh Lai Châu.
