Đây là nền tảng để địa phương tiếp tục triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030.
Sơn La là tỉnh miền núi, biên giới vùng Tây Bắc, có hơn 1,4 triệu dân, trong đó hơn 1,17 triệu người là đồng bào dân tộc thiểu số. Toàn tỉnh hiện có 75 đơn vị hành chính cấp xã, trong đó 66 xã thuộc khu vực III vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Giai đoạn 2021-2025, Sơn La đã hoàn thành 15 trong tổng số 21 mục tiêu của Nghị quyết số 16-NQ/TU. Thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số tăng gấp hai lần so với năm 2020; tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm từ 21,66% năm 2021 xuống còn 9,37% năm 2025, bình quân giảm 3,11%/năm. Bốn huyện cũ Mường La, Bắc Yên, Vân Hồ và Thuận Châu đã thoát nghèo; huyện cũ Thuận Châu đủ điều kiện thoát khỏi danh sách huyện nghèo.
Những năm qua, hạ tầng giao thông ở Sơn La tiếp tục được ưu tiên đầu tư đồng bộ. Hiện 100% xã có đường ô-tô đến trung tâm được rải nhựa hoặc bê-tông. Trong giai đoạn 2021-2025, Sơn La đã cứng hóa 1.303 tuyến đường với tổng chiều dài 1.168,7 km, tổng kinh phí hơn 1.896 tỷ đồng. Đến nay, 1.796/2.233 bản có đường giao thông từ xã đến trung tâm bản được cứng hóa, đạt 80,43%.
Cùng với giao thông, điện, giáo dục, y tế và nước sinh hoạt được quan tâm đầu tư; 99% số hộ gia đình được sử dụng điện lưới an toàn; tỷ lệ người sử dụng internet đạt 64%; tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt 96,3% dân số. Toàn tỉnh đã bố trí, sắp xếp ổn định dân cư tại 17 điểm cho 956 hộ; xây dựng 85 công trình cấp nước sinh hoạt tập trung, phục vụ hơn 8.200 hộ đồng bào.
Đồng chí Vàng A Lử, Bí thư chi bộ, Trưởng bản Huổi Có, xã Mường La cho biết: Do ảnh hưởng của thiên tai, 42 hộ với 255 nhân khẩu trong bản bắt buộc phải di chuyển. Quá trình ổn định sắp xếp nơi ở mới, các hộ trong bản được hỗ trợ làm nhà, được đầu tư đường, điện và nước sinh hoạt. Sau hơn hai năm di chuyển đến nơi ở mới, các hộ đã ổn định cuộc sống. So với nơi ở cũ thì các điều kiện sinh hoạt tốt hơn rất nhiều, không còn nguy cơ đối diện với sạt lở khi vào mùa mưa lũ.
Một trong những chuyển biến đáng chú ý là việc từng bước chuyển từ hỗ trợ trực tiếp sang phát triển sinh kế, sản xuất hàng hóa gắn với thị trường. Tỉnh đã hình thành tám chuỗi giá trị tiêu biểu trong các lĩnh vực cà-phê, xoài, chè, dược liệu, chăn nuôi bò sinh sản, cá lồng sông Đà, lâm sản và một số cây trồng chủ lực.
Hàng trăm hộ đồng bào dân tộc thiểu số được hỗ trợ giống, vật tư, máy móc, tập huấn kỹ thuật và liên kết tiêu thụ sản phẩm. Tại một số địa bàn, các mô hình sản xuất đã phát huy hiệu quả, như hỗ trợ 142 tấn phân bón hữu cơ cho 179 hộ trồng xoài ở Yên Châu; phát triển vùng nguyên liệu dược liệu tại Vân Hồ với hơn 118 tỷ đồng đầu tư; các mô hình chăn nuôi bò, ngựa, trồng cây ăn quả và nuôi cá lồng. Cách làm mới này góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững.
Đồng chí Vũ Minh Thái, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Chiềng Lao cho biết: Tại xã đã có nhiều chương trình, chính sách được ưu tiên cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số; trong đó, có chương trình ổn định sắp xếp dân cư vùng đồng bào dân tộc thiểu số tại bản Pậu và Pá Hậu cho hơn 70 hộ đồng bào dân tộc H'Mông và Thái. Thời gian qua, xã đã gắn thực hiện nghị quyết với các chương trình mục tiêu quốc gia, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội của xã. Đồng thời, xã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và Nhân dân về chủ trương, chính sách phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tạo sự đồng thuận trong xã hội, khơi dậy ý chí tự lực, tự cường, tinh thần vươn lên thoát nghèo của người dân.
Đối với nhóm dân tộc rất ít người, còn nhiều khó khăn, tỉnh đã triển khai dự án tại 36 bản thuộc 17 xã thuộc địa bàn ba huyện cũ Quỳnh Nhai, Mường La và Thuận Châu. Chương trình đã hỗ trợ giống vật nuôi cho 646 hộ, tập huấn kỹ thuật cho 504 hộ, xây mới, sửa chữa nhà ở cho 170 hộ nghèo và cấp nước sinh hoạt cho 645 hộ.
Bên cạnh kết quả đạt được, Sơn La còn sáu chỉ tiêu chưa đạt mục tiêu nghị quyết đề ra, gồm: Tỷ lệ bản có đường giao thông được cứng hóa; tỷ lệ hộ dân nông thôn sử dụng nước sạch đạt chuẩn; giảm số xã đặc biệt khó khăn; giải quyết thiếu đất ở, đất sản xuất; tỷ lệ bản có nhà văn hóa và tỷ lệ xã có trường, lớp học được xây dựng kiên cố. Đáng chú ý, tỷ lệ dân số nông thôn sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn đến hết năm 2025 mới đạt 44%, trong khi mục tiêu đặt ra là 80%. Việc giải quyết thiếu đất ở, đất sản xuất cho hộ đồng bào dân tộc thiểu số nghèo mới đạt 49% mục tiêu. Số xã đặc biệt khó khăn được giảm cũng chưa đạt yêu cầu.
Giai đoạn 2026-2030, tỉnh Sơn La xác định tiếp tục phát huy vai trò lãnh đạo toàn diện đối với phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; cụ thể hóa kịp thời các chủ trương thành chương trình, kế hoạch phù hợp thực tiễn, phân công rõ trách nhiệm và tăng cường kiểm tra, giám sát.
Đồng thời, tỉnh tập trung huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực, gắn các chương trình mục tiêu quốc gia với quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội; tiếp tục nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững, cải thiện hạ tầng, bảo tồn bản sắc văn hóa và khơi dậy ý chí tự lực, tự cường của đồng bào các dân tộc thiểu số trong tỉnh.
