Kỳ thú hiện tượng nguyệt thực toàn phần trùng với siêu trăng

Tối 26-5, nguyệt thực toàn phần đầu tiên trong hơn hai năm qua sẽ trùng với siêu trăng trong một sự kết hợp đặc biệt của vũ trụ được gọi là “siêu trăng máu”. Nơi tốt nhất để quan sát nguyệt thực lần này sẽ là giữa Thái Bình Dương, toàn bộ châu Úc, phía Đông của châu Á và phía Tây của châu Mỹ. Người yêu thiên văn Việt Nam cũng có thể quan sát được hiện tượng này.

Nguyệt thực toàn phần ở Mechelen, Bỉ, ngày 21-1-2019. Ảnh: Getty Images.
Nguyệt thực toàn phần ở Mechelen, Bỉ, ngày 21-1-2019. Ảnh: Getty Images.

Nguyệt thực toàn phần sẽ kéo dài khoảng 15 phút khi Trái đất đi qua trực tiếp giữa mặt trăng và mặt trời. Toàn bộ hiện tượng sẽ kéo dài năm giờ, khi bóng của Trái đất dần dần bao phủ mặt trăng, sau đó bắt đầu giảm dần. Mặt trăng sẽ có màu đỏ cam khi tất cả các bình minh và hoàng hôn trong bầu khí quyển của Trái đất được chiếu lên bề mặt của mặt trăng bị che khuất.

Tại sao gọi là siêu trăng?

Siêu trăng xảy ra khi trăng tròn tại điểm mà quỹ đạo của mặt trăng đưa nó đến gần Trái đất nhất. Và "trăng máu" xuất hiện khi nó di chuyển qua bóng của Trái đất, che khuất ánh sáng từ mặt trời.

Một sự kết hợp của những sự kiện như vậy sẽ xảy ra vào ngày 26-5, với nguyệt thực toàn phần, sau đó là nguyệt thực một phần, mặt trăng xuất hiện trong màu đỏ, rồi mờ dần thành màu xám.

Quỹ đạo của mặt trăng quanh Trái đất không phải là hình tròn hoàn hảo. Điều này có nghĩa là khoảng cách của mặt trăng với Trái đất thay đổi khi nó đi quanh hành tinh. Điểm gần nhất trong quỹ đạo, được gọi là cận điểm, gần Trái đất hơn khoảng 45.000 km so với điểm xa nhất của quỹ đạo. Trăng tròn xảy ra gần cận điểm được gọi là siêu trăng.

Kỳ thú hiện tượng nguyệt thực toàn phần trùng với siêu trăng -0
 Mặt trăng khi ở gần Trái đất nhất lớn hơn khoảng 12% so với khi ở xa nhất. Nguồn: Wikimedia.

Vậy tại sao lại gọi là siêu? Khoảng cách tương đối gần của Mặt trăng khiến nó có vẻ lớn hơn và sáng hơn một chút so với bình thường, mặc dù sự khác biệt giữa siêu trăng và mặt trăng bình thường thường khó nhận thấy trừ khi bạn đang nhìn hai bức ảnh cạnh nhau.

Kỳ thú hiện tượng nguyệt thực toàn phần trùng với siêu trăng -0
Quỹ đạo của mặt trăng không phải là một vòng tròn hoàn hảo. Nguồn: Wikimedia.

Nguyệt thực hoạt động như thế nào?

Nguyệt thực xảy ra khi bóng của Trái đất bao phủ toàn bộ hoặc một phần của Mặt trăng. Điều này chỉ có thể xảy ra khi trăng tròn, vì vậy, trước tiên, hãy hiểu điều gì tạo nên trăng tròn.

Giống như Trái đất, một nửa mặt trăng được mặt trời chiếu sáng tại một thời điểm bất kỳ. Trăng tròn xảy ra khi mặt trăng và mặt trời ở hai phía đối diện của Trái đất. Điều này cho phép bạn nhìn thấy toàn bộ phía được chiếu sáng, trông giống như một chiếc đĩa tròn trên bầu trời đêm.

Nếu mặt trăng có quỹ đạo phẳng hoàn toàn, mỗi lần trăng tròn sẽ là một lần nguyệt thực. Nhưng quỹ đạo của Mặt trăng nghiêng khoảng 5 độ so với quỹ đạo của Trái đất. Vì vậy, hầu hết thời gian trăng tròn nằm ở trên hoặc dưới một chút so với bóng do Trái đất tạo thành.

Nhưng hai lần trong mỗi quỹ đạo mặt trăng, mặt trăng nằm trên cùng một mặt phẳng nằm ngang với cả Trái đất và mặt trời. Nếu điều này tương ứng với trăng tròn, thì mặt trời, Trái đất và mặt trăng sẽ tạo thành một đường thẳng và mặt trăng sẽ đi qua bóng của Trái đất. Điều này dẫn đến hiện tượng nguyệt thực toàn phần. Để xem nguyệt thực, bạn cần thức vào ban đêm, khi mặt trăng đi qua vùng bóng tối.

Kỳ thú hiện tượng nguyệt thực toàn phần trùng với siêu trăng -0
Các pha của mặt trăng tương ứng với mức độ sáng lên mà con người có thể nhìn thấy từ Trái đất. Nguồn: Wikimedia.

Tại sao mặt trăng có màu đỏ?

Khi mặt trăng bị che phủ hoàn toàn bởi bóng của Trái đất, nó sẽ tối đi, nhưng không chuyển sang màu đen hoàn toàn. Thay vào đó, nó có màu đỏ, đó là lý do tại sao nguyệt thực toàn phần đôi khi được gọi là trăng đỏ hoặc trăng máu.

Ánh sáng mặt trời chứa tất cả các màu của ánh sáng nhìn thấy. Các hạt khí tạo nên bầu khí quyển của Trái đất có nhiều khả năng phân tán ánh sáng có bước sóng màu xanh lam trong khi các bước sóng màu đỏ đi qua. Đây được gọi là hiện tượng tán xạ Rayleigh, và đó là lý do tại sao bầu trời có màu xanh lam, bình minh và hoàng hôn thường có màu đỏ.

Kỳ thú hiện tượng nguyệt thực toàn phần trùng với siêu trăng -0
Bầu khí quyển của Trái đất mang lại cho mặt trăng ánh sáng đỏ như máu trong các lần nguyệt thực toàn phần. Ảnh: Wikimedia.

Trong trường hợp nguyệt thực, ánh sáng đỏ có thể đi qua bầu khí quyển của Trái đất và bị khúc xạ - hoặc bẻ cong - về phía mặt trăng, trong khi ánh sáng xanh bị lọc bỏ. Điều này khiến mặt trăng có màu đỏ nhạt trong lúc xảy ra nguyệt thực.

Việt Nam ngắm nguyệt thực toàn phần như thế nào?

Theo Hội Thiên văn Việt Nam (VACA), tối thứ tư, 26-5, ở Việt Nam, phần lớn khu vực miền trung và miền nam sẽ quan sát được pha toàn phần của hiện tượng này, trong khi ở miền bắc chỉ có thể theo dõi được pha một phần.

Thời gian diễn ra nguyệt thực toàn phần tại Việt Nam:

- Nguyệt thực nửa tối bắt đầu: 15 giờ 47 phút

- Nguyệt thực một phần bắt đầu: 16 giờ 44 phút

- Nguyệt thực toàn phần bắt đầu: 18 giờ 11 phút

- Nguyệt thực cực đại: 18 giờ 18 phút

- Nguyệt thực toàn phần kết thúc: 18 giờ 25 phút

- Nguyệt thực một phần kết thúc: 19 giờ 52 phút

- Nguyệt thực nửa tối kết thúc: 20 giờ 49 phút.

Tại khu vực miền bắc:

Mặt trăng mọc lên khỏi chân trời vào thời điểm đã kết thúc pha toàn phần. Người quan sát chỉ có thể theo dõi được pha một phần của hiện tượng.

Chẳng hạn, ở Hà Nội, mặt trăng mọc vào lúc 18 giờ 29 phút ngày 26-5. Như vậy, người quan sát có thể theo dõi gần trọn vẹn giai đoạn sau của nguyệt thực một phần từ thời điểm đó cho tới khi nó kết thúc. Vào khoảng trước 19 giờ, pha một phần này vẫn có độ che phủ rất cao và rất đáng chú ý.

Tại khu vực miền trung và miền nam:

Đa số các tỉnh miền trung theo dõi được một phần cuối của pha toàn phần, trong khi hầu hếu các tỉnh phía Nam sẽ có thể theo dõi trọn vẹn pha toàn phần nếu có góc nhìn đủ rộng để thấy được chân trời phía Đông.

Tại TP Hồ Chí Minh, mặt trăng mọc lúc 18 giờ 7 phút, tức là trước khi pha toàn phần bắt đầu, và do đó người quan sát tại khu vực này cũng các vùng lân cận có thể theo dõi trọn vẹn pha toàn phần.

Mặc dù ở nhiều khu vực có thể nhìn thấy pha toàn phần, nhưng vào thời điểm đó, mặt trăng ở rất thấp nên sẽ khó quan sát đối với những nơi có tầm nhìn về phía Đông bị cản trở. Vị trí quan sát thuận lợi nhất để thoi dõi giai đoạn này là những nơi có tầm nhìn rộng về phía Đông: khu vực không có nhà chắn phía trước, nóc hoặc cửa sổ các nhà cao tầng, bờ biển...

Ngày 19-11 tới, người yêu thiên văn trên thế giới sẽ tiếp tục được ngắm nguyệt thực gần như toàn phần, mặt trăng mờ đi nhưng không chuyển sang màu đỏ như lần này.

Lần nguyệt thực toàn phần tiếp theo sẽ xảy ra vào tháng 5-2022. Lần nguyệt thực toàn phần gần đây nhất là tháng 1-2019.

Có thể bạn quan tâm

Các đại biểu tham dự hội thảo quốc tế do Trường đại học Intracom phối hợp các đơn vị tổ chức. (Ảnh: NHẬT MINH)

Ứng dụng khoa học và công nghệ vào cuộc sống - Từ lý luận đến thực tiễn

Ngày 28/1, tại Hà Nội, Trường đại học Intracom phối hợp Tạp chí Pháp luật và Phát triển, Viện khoa học và Bổ trợ Tư pháp (Liên hiệp Hội Người khuyết tật Việt Nam), Tạp chí Vận động, Nghiên cứu và Giáo dục (JARE)… tổ chức hội thảo quốc tế “Thúc đẩy ứng dụng khoa học và công nghệ vào cuộc sống - Từ lý luận đến thực tiễn”.

Người dân đến giải quyết thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công-Chi nhánh số 3-phường Đống Đa, Hà Nội. (Ảnh: nhandan.vn)

Khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu quốc gia

Cơ sở dữ liệu quốc gia về cán bộ, công chức, viên chức có vai trò thống nhất và chuẩn hóa thông tin nhân sự trong toàn bộ hệ thống cơ quan nhà nước, từ đó có cái nhìn toàn diện về số lượng, chất lượng, cơ cấu đội ngũ nhằm đưa ra các quyết định quản lý và sử dụng nhân sự một cách khoa học, hợp lý.

Sinh viên Trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh thực hành nghiên cứu khoa học.

Đổi mới nghiên cứu liên ngành trong lĩnh vực khoa học xã hội

Trong thời đại ngày nay, nhiều vấn đề không chỉ là sự quan tâm của một quốc gia đơn lẻ, mà trở thành vấn đề chung của cả khu vực và thế giới. Theo đó, thúc đẩy nghiên cứu đa ngành là con đường tất yếu để giải quyết các vấn đề thực tiễn một cách toàn diện và hiệu quả.

100% cử tri có mặt tại Hội nghị nhất trí giới thiệu đồng chí Vũ Hải Quân, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI.

Bộ Khoa học và Công nghệ giới thiệu Thứ trưởng Thường trực Vũ Hải Quân ứng cử Đại biểu Quốc hội khóa XVI

150/150 cử tri có mặt tại hội nghị lấy ý kiến cử tri nơi công tác đối với người được dự kiến giới thiệu ứng cử Đại biểu Quốc hội khóa XVI của Bộ Khoa học và Công nghệ đã nhất trí giới thiệu Thứ trưởng Thường trực Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân ứng cử Đại biểu Quốc hội khóa XVI.

Đông đảo người dân tham dự triển lãm.

Đẩy mạnh ứng dụng khoa học tiên tiến để bảo tồn và phát triển dược liệu

Sáng 23/1, Viện Dược liệu phối hợp UBND phường Cửa Nam (Hà Nội) tổ chức Triển lãm Sách và Dược liệu Việt Nam với chủ đề “Kết nối tri thức vì sức khỏe cộng đồng” tại Phố Sách Hà Nội. Triển lãm nhằm chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Đảng và 71 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam.

Người dân cần kiểm tra kỹ thông tin trước khi nộp tiền phạt qua mã QR để tránh bị lừa.

Nhận diện chiêu thức lừa đảo nộp phạt “nguội” qua Zalo

Lợi dụng việc mã QR được sử dụng rộng rãi trong các thủ tục hành chính, nhiều đối tượng xấu đã giả mạo thông báo “phạt nguội”, yêu cầu người dân chuyển tiền qua mã QR trên Zalo. Người dân cần nhận diện rõ quy trình nộp phạt hợp pháp và nâng cao cảnh giác để tránh bị lừa.

Cán bộ Sở Khoa học và Công nghệ Thái Nguyên khảo sát để cấp chỉ dẫn địa lý cho gạo nếp Khẩu Nua Lếch. (Ảnh: THU HIỀN)

Đổi mới sáng tạo ở Thái Nguyên

Tỉnh Thái Nguyên đã và đang khẳng định quyết tâm biến khoa học, công nghệ trở thành khâu đột phá để thúc đẩy kinh tế-xã hội. Với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, Thái Nguyên từng bước đẩy nhanh phát triển kinh tế số, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước tham quan các khu vực bên lề lễ khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn Hòa Lạc.

Việt Nam sẽ bước vào nhóm số ít quốc gia sở hữu năng lực chế tạo chip bán dẫn

Chip bán dẫn hiện là “đòn bẩy” của những nước chi phối công nghệ sản xuất, sử dụng như công cụ chính trị để kiểm soát, kìm hãm kinh tế, công nghiệp an ninh quốc phòng. Việt Nam xác định bán dẫn là một trong những công nghệ chiến lược cần làm chủ, với mắt xích then chốt vừa được công bố: nhà máy sản xuất chip tại Hòa Lạc.

Ứng dụng khoa học, công nghệ là giải pháp hiệu quả để quản lý, bảo vệ tài nguyên biển.

Ứng dụng công nghệ trong quản lý các khu bảo tồn biển

Đến năm 2030, Việt Nam có 27 khu bảo tồn biển, trong đó có 16 khu bảo tồn biển cấp quốc gia, 11 cấp tỉnh với khoảng 20 hệ sinh thái, 11.000 loại thủy sản, khoảng 3.000 đảo. Đây là địa điểm lý tưởng để thực hiện nhiệm vụ lưu giữ, bảo tồn giống, nguồn gen, đa dạng sinh học; phát triển kinh tế, du lịch; phục vụ nghiên cứu khoa học…