Tuy nhiên, trong khi các nguy cơ tấn công mạng ngày càng tinh vi, Việt Nam vẫn đối mặt khoảng cách đáng kể giữa nhu cầu thực tiễn và năng lực đào tạo, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng hệ sinh thái nhân lực đủ mạnh để bảo vệ không gian số quốc gia.
Khoảng cách lớn giữa nhu cầu và năng lực đào tạo
Theo Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA), mức độ, tần suất các cuộc tấn công mạng ngày càng tăng với nhiều thủ đoạn tinh vi, nhắm trực tiếp vào hạ tầng số trọng yếu, dữ liệu cá nhân và dịch vụ công. Thực tiễn đó cho thấy an ninh mạng đã và đang trở thành thách thức mang tính hệ thống, đòi hỏi đội ngũ phục vụ đủ năng lực thực thi, phân tích và xử lý kịp thời các tình huống. Các chuyên gia dự báo, Việt Nam đang thiếu hơn 700.000 người làm việc trong lĩnh vực an ninh mạng những năm tới, điều này phản ánh khoảng cách lớn giữa nhu cầu thực tiễn và năng lực cung ứng nhân lực hiện nay.
Chính phủ đã ban hành nhiều chương trình, chiến lược xây dựng và phát triển nguồn nhân lực này như: Đề án “Đào tạo nguồn nhân lực an ninh mạng đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030”; Chiến lược An toàn, an ninh mạng quốc gia, chủ động ứng phó với các thách thức từ không gian mạng đến năm 2025, tầm nhìn 2030… Nếu như trước đây, an ninh mạng chủ yếu là mối quan tâm của các tập đoàn công nghệ, tài chính, ngân hàng thì hiện nay mọi lĩnh vực của đời sống xã hội đều cần đến nguồn nhân lực này. Đáng chú ý, tại các khu vực công và doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn là “vùng trũng an toàn thông tin” cho nên rất cần nhiều người có năng lực thực hành và phản ứng nhanh trước những sự cố an ninh mạng.
Lý giải tình trạng thiếu hụt nhân lực an ninh mạng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hiếu, Hiệu trưởng Trường đại học Bách khoa (Đại học Đà Nẵng) cho rằng, nếu trước đây Việt Nam lo “thiếu người làm” thì nay thách thức lớn hơn là “thiếu chuẩn để làm đúng”. Mặc dù nhiều cơ quan, doanh nghiệp đã thành lập lực lượng chuyên trách, song vẫn thiếu khung năng lực nghề nghiệp thống nhất, chuẩn đầu ra đào tạo rõ ràng và cơ chế đánh giá kỹ năng thực hành phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế như ISO/IEC 27001, NIST Cybersecurity Framework hay các chứng chỉ nghề nghiệp uy tín.
Bên cạnh đó, các hình thức tấn công như mã độc được tạo từ trí tuệ nhân tạo (AI), lừa đảo phishing cá nhân hóa, giả mạo danh tính… ngày càng gia tăng gây mất an toàn thông tin nghiêm trọng. Trong bối cảnh đó, nhu cầu nhân lực an ninh mạng sẽ tiếp tục tăng cao.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Trường Thắng, Viện trưởng Viện Công nghệ thông tin, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nguyên nhân hiện hữu gây thiếu hụt nguồn nhân lực an ninh mạng gồm: Các khung chương trình đào tạo về an ninh mạng đang được triển khai, thực hiện theo hướng “cấp tập” tại một số trường đại học trọng điểm. Trong khi đội ngũ giảng viên về an ninh mạng đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa năng lực nghiên cứu, giảng dạy và kinh nghiệm thực tiễn lại chưa thể đáp ứng ngay được.
Ngoài ra, hạ tầng đào tạo và phòng thí nghiệm chuyên sâu còn hạn chế, trong khi việc tích hợp các công nghệ mới như AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn. Thực tế tồn tại khoảng cách rất lớn về nhu cầu số lượng và chất lượng của nhân lực chuyên trách an ninh mạng so với năng lực thực tế của các cơ sở đào tạo tại Việt Nam…
Liên kết "ba nhà" để tạo đột phá nhân lực
Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã khẳng định, an ninh mạng và an toàn dữ liệu là nền tảng cốt lõi, không thể tách rời trong quá trình chuyển đổi số với các trọng tâm: Bảo đảm an toàn, an ninh thông tin; bảo vệ chủ quyền không gian mạng; bảo vệ dữ liệu số.
Đào tạo nhân lực an ninh mạng không chỉ là nhiệm vụ nòng cốt xây dựng nguồn nhân lực số, mà còn là một chiến lược bảo vệ chủ quyền số quốc gia trong tiến trình phát triển đất nước.
Trong khoảng 5-10 năm tới, nhu cầu về nhân lực an ninh mạng sẽ tiếp tục tăng rất mạnh, cả về số lượng cũng như về chất lượng, mức độ chuyên sâu và tính liên ngành. “Do vậy, sinh viên cần được đào tạo theo hướng “security by design”, tư duy bảo mật ngay từ khâu thiết kế hệ thống, thuật toán và dữ liệu. Các chương trình đào tạo cũng sẽ chú trọng hơn đến thực hành, mô phỏng tấn công-phòng thủ, cùng các bài toán bảo mật đặt ra trong môi trường thật…”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hải Đăng, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội chia sẻ.
Các chuyên gia nhận định, để xây dựng được hệ sinh thái nhân lực an ninh mạng bảo đảm cả về số lượng, chất lượng cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Cụ thể, Nhà nước cần tiếp tục đóng vai trò “kiến trúc sư trưởng” trong phát triển nhân lực an ninh mạng, hoạch định chiến lược, hoàn thiện khung năng lực nghề quốc gia, chuẩn hóa chứng chỉ hành nghề an toàn thông tin. Có chính sách đãi ngộ hấp dẫn về lương, phúc lợi và cơ hội thăng tiến trong công việc.
Các trường đại học, nhất là các đại học chuyên ngành kỹ thuật cần chuyển từ vai trò “người giảng dạy” sang “người kiến tạo tri thức và năng lực số quốc gia”. Chú trọng tăng cường hợp tác quốc tế nhằm tạo liên kết với các tổ chức, trường đại học ở các nước phát triển đào tạo về an ninh mạng. Doanh nghiệp cần được nhìn nhận như đối tác chiến lược trong hệ sinh thái đào tạo nhân lực an ninh mạng, chứ không chỉ là “người sử dụng nhân lực”.
Các tập đoàn công nghệ, doanh nghiệp an ninh mạng, ngân hàng và trung tâm dữ liệu lớn phải tham gia ngay từ khâu thiết kế chương trình, chia sẻ tình huống thực tế mô phỏng tấn công-phòng thủ, đồng hành trong đào tạo giảng viên và nghiên cứu ứng dụng.
Trong kỷ nguyên số, an ninh mạng không chỉ là câu chuyện công nghệ mà còn là vấn đề bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng. Vì vậy, đầu tư cho nguồn nhân lực an ninh mạng cần được xem là đầu tư cho năng lực tự chủ số của đất nước. Sự hợp tác đặc biệt giữa “ba nhà” này giúp rút ngắn khoảng cách giữa giảng đường và thị trường, góp phần hình thành chuỗi giá trị nhân lực hoàn chỉnh, nơi doanh nghiệp vừa là môi trường học tập, vừa là không gian đổi mới sáng tạo.
