Kịch hình thể Việt Nam trên hành trình chinh phục khán giả

Xuất hiện từ những năm cuối thế kỷ 20 trong bối cảnh "đìu hiu" của sân khấu kịch phía bắc, lại phải cạnh tranh với sự bùng nổ của nhiều loại hình nghệ thuật giải trí khác, kịch hình thể Việt Nam dù đã trải qua hơn mười năm phát triển vẫn đang phải đối mặt nhiều thách thức để đi tìm chỗ đứng trong lòng công chúng.
Cảnh trong vở kịch hình thể "Nguyễn Du với Kiều".
Cảnh trong vở kịch hình thể "Nguyễn Du với Kiều".

Trước hết, cần khách quan nhìn nhận, với việc phá cách, coi ngôn ngữ cơ thể là phương tiện chủ đạo để truyền tải nội dung thông điệp, kịch hình thể đã mang đến một luồng gió mới, trở thành nhánh rẽ song song tồn tại với dòng hài kịch và chính kịch trên bản đồ sân khấu đương đại Việt Nam. Kể từ sau thành công của vở "Giấc mơ hạnh phúc" (năm 2000) với Giải đặc biệt trong Liên hoan Kịch ngắn quốc tế tổ chức tại Trung Quốc, Nhà hát Tuổi trẻ - đơn vị tiên phong và duy nhất tính đến nay thể nghiệm loại hình kịch hình thể đã có "đà" để tiếp tục "trình làng" hàng loạt vở diễn ấn tượng như: Một trăm phút cuối cùng của Hàn Mặc Tử, Vườn thiên đàng, Khúc ngẫu hứng từ cô bé bán diêm (do NSND Lê Hùng dàn dựng); Nhật nguyệt thực, Con bệnh bí hiểm, Biến vĩ tình yêu, Chuyện từ một ngã tư, Hamlet và gần đây nhất là Tâm linh Việt, Nguyễn Du với Kiều (do NSND Lan Hương dàn dựng). Tuy nhiên, sau chừng ấy năm với khoảng mười tác phẩm được công diễn, kịch hình thể vẫn chỉ dừng lại ở hai từ "thể nghiệm" bởi tới giờ cũng vẫn đang loay hoay đi tìm cách định nghĩa chính mình. Phải làm bật lên tính kịch nhưng không được mô phỏng như kịch câm, phải lấy ngôn ngữ cơ thể của diễn viên làm chất liệu chủ đạo nhưng không được quá bay bổng, trìu tượng như múa, đôi khi còn dung nạp thêm một số đoạn, lời thoại cần thiết cùng vũ đạo của ba-lét, rối, xiếc, múa đương đại..., chính tính đa dạng, phức hợp này đã biến kịch hình thể trở thành một người khách phương xa mà tới nay cũng chưa thể thật sự hòa nhập cảm thức của số đông công chúng Việt, dù hầu như ai cũng thấy lạ lẫm, tò mò trước hình thức trình diễn sân khấu mang nhiều tính đột phá mới mẻ này. NSND Lan Hương, một trong những người đầu tiên có công khai phá dòng kịch hình thể Việt Nam cho biết: Khi mang những vở kịch hình thể phục vụ miễn phí cho học sinh, sinh viên cả nước, đoàn diễn luôn nhận được sự hưởng ứng, yêu thích của các bạn trẻ, song từ hưởng ứng tới mua vé vào rạp xem vẫn là cả một hành trình tương đối gian nan. Với đặc tính kiệm lời, phát huy cao nhất khả năng cảm nhận, tưởng tượng của khán giả, kịch hình thể chủ yếu hướng tới phục vụ bộ phận công chúng trẻ có trình độ, tuy nhiên, phần nhiều nhóm đối tượng này lại chưa có đủ khả năng kinh tế để thỏa mãn nhu cầu tinh thần của bản thân. Vì thế, con đường tìm kiếm khán giả của kịch hình thể vốn đã khó xem ra càng khó trăm bề. Theo Giám đốc Nhà hát Tuổi trẻ, từ sau khi Ðoàn Kịch hình thể được thành lập năm 2005, nguồn kinh phí Nhà nước cấp cho hoạt động của Nhà hát vẫn không có gì thay đổi, và con số này vẫn được giữ nguyên cho tới thời điểm hiện tại. Vì thế, Ðoàn Kịch hình thể luôn phải chịu thiệt thòi hơn so với các đoàn khác dựng vở bán được vé. Các vở kịch hình thể từ trước tới nay được dàn dựng hầu như dựa trên nguồn kinh phí xã hội hóa lấy từ dự án hợp tác và các nhà tài trợ. Do đó, các diễn viên kịch hình thể dù phải bảo đảm hội tụ nhiều tài năng từ diễn xuất, biểu cảm đến múa, nhảy vẫn chỉ được hưởng mức thu nhập khiêm tốn...

Mặc dù kịch hình thể vẫn còn là một món ăn tương đối "lạ miệng" ở Việt Nam, nhưng nó đã sớm xuất hiện và phát triển tại Âu - Mỹ vào những năm 50-60 của thế kỷ trước, được đánh giá là một "trình thức sân khấu mới, một văn phạm thị giác được "viết" ra theo những mã số nhận thức tinh nhạy, đòi hỏi người xem phải bước vào một thế giới đầy cảm giác và tinh tế để cảm nhận" theo cách nói của nhà nghiên cứu sân khấu B.Ma-ran-ca. Vì thế, tuy còn non nớt, song kịch hình thể Việt Nam hoàn toàn có quyền kỳ vọng vào một diện mạo tươi sáng hơn trong tương lai nếu biết đi đúng hướng và có chiến lược lâu dài để chinh phục khán giả. Ðể làm được điều đó, theo PGS, TS Nguyễn Thị Minh Thái, vở kịch trước tiên phải hay và hấp dẫn. Sự thành bại ấy phụ thuộc phần lớn vào tài nghệ của người đạo diễn, bởi đến nay hoàn toàn không có một kịch bản nào được viết riêng cho kịch hình thể. Người đạo diễn phải có kỹ năng, nghệ thuật xử lý, tái cấu trúc lại kịch bản sao cho những động tác có mã hình trên sân khấu đủ sức tả thực, tả thần và truyền rung cảm đến người xem. Hơn nữa, một loại hình sân khấu được tiếp thu từ nước ngoài như kịch hình thể chỉ có thể trở nên gần gũi với đời sống tâm hồn của người Việt khi được sáng tạo trên cơ sở thừa hưởng nguyên tắc mỹ học từ sân khấu truyền thống. Nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Thành nhấn mạnh: "Ngay trong kho tàng kịch hát truyền thống dân tộc là tuồng, chèo cũng luôn dồi dào những kinh nghiệm quý báu về vẻ đẹp và sức mạnh truyền cảm của ngôn ngữ hình thể mà kịch hình thể hiện đại hoàn toàn có thể vận dụng và tạo nên cốt cách bản sắc văn hóa dân tộc".

Trong bối cảnh vẫn chưa có nhiều người xem, kịch hình thể Việt Nam cần chủ động tìm đến với công chúng, sáng tạo những không gian biểu diễn mới để thu hút nhiều người xem, dàn dựng thêm những vở kịch hướng đến trẻ em, bắt kịp hơi thở thời sự xã hội. Vấn đề thu hút người xem cho kịch hình thể cũng cần được quan tâm đầu tư như một nội dung trọng điểm. Theo NSƯT Lê Chức, Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam: "Trước mắt, phải chọn những người xem trẻ tuổi là sinh viên và học sinh lớp lớn là chính, nhưng phải ươm mầm những người xem tương lai từ các học sinh nhỏ tuổi hôm nay. Ðừng bắt họ xem vội, mà hãy dẫn giải họ vào thế giới kỳ ảo của những động tác cơ thể biết nói, bằng các bài tập như kiểu tìm hiểu ngoại khóa của chương trình sân khấu học đường, Câu lạc bộ dành cho thanh, thiếu niên, nhi đồng...". Và tất nhiên, bên cạnh sự đam mê, quyết liệt và kiên nhẫn của đội ngũ sáng tạo, biểu diễn kịch hình thế, còn cần lắm một chỗ dựa vững chắc và sự định hướng nghệ thuật từ Nhà nước, cũng như sự quan tâm đầu tư của cả xã hội, vì một nền sân khấu Việt Nam đa dạng, hiện đại mà vẫn đậm đà bản sắc dân tộc.

Có thể bạn quan tâm

Thường xuyên tổ chức các sự kiện văn hóa tầm quốc gia là nỗ lực của tỉnh Điện Biên trong thu hút khách du lịch về địa bàn. (Ảnh: LÊ LAN)

Điện Biên lấy ý kiến tham vấn kết quả khảo sát thông tin khách du lịch trên địa bàn tỉnh

Để có cơ sở khoa học, thực tiễn hoạch định chính sách hỗ trợ, phát triển du lịch trên địa bàn, chiều 27/10, Trung tâm Xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch Điện Biên tổ chức hội thảo, lấy ý kiến chuyên gia, các doanh nghiệp du lịch trên địa bàn tỉnh tham vấn kết quả khảo sát thông tin du lịch.

Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo trong sự kiện ra mắt sách. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

"Chuyện kể trên cánh đồng" và hành trình của người gieo hạt

Từ người lính trở về với đồng đất quê hương đến hành trình phát triển những giống lúa mang thương hiệu Việt, Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo đã dành nhiều năm tháng gắn bó với nông nghiệp và người nông dân. Cuốn sách "Chuyện kể trên cánh đồng" của ông đã gửi gắm nhiều suy ngẫm về lao động, nhân cách và khát vọng về cuộc sống.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cùng các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước tặng hoa các nghệ sĩ tham gia chương trình "Thanh âm dưới ánh mặt trời". (Ảnh: MSO)

Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội: Một năm kiến tạo những thanh âm mang bản sắc người chiến sĩ

Ngày 26/10, đánh dấu tròn một năm thành lập Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội (MSO). Trong năm đầu hoạt động, MSO đã từng bước khẳng định năng lực tổ chức, dàn dựng và biểu diễn qua nhiều chương trình nghệ thuật có ý nghĩa chính trị, văn hóa và đối ngoại, góp phần lan tỏa giá trị âm nhạc giao hưởng trong đời sống xã hội.

Từ tháng 11/2026, VTV2 dành khung giờ 21giờ từ thứ Hai đến thứ Sáu hằng tuần cho phim tài liệu. (Ảnh minh họa: Hình ảnh trong phim tài liệu "Ký ức mùa đông". (Ảnh: VTV)

Đài truyền hình Việt Nam ra mắt dải giờ phim tài liệu trên VTV2

Từ tháng 11/2026, VTV2 dành khung giờ 21giờ từ thứ Hai đến thứ Sáu hằng tuần cho phim tài liệu. Dải giờ mới tạo điểm hẹn thường xuyên để khán giả thưởng thức những tác phẩm giàu chiều sâu, giá trị nhân văn, đồng thời mở rộng cơ hội kết nối các nhà làm phim trong và ngoài Đài Truyền hình Việt Nam.

Đường nội đồng Chà Vầu liên thôn Phan Hiệp đến thôn Phan Hòa. (Ảnh: BÌNH MINH)

Lâm Đồng: Xã Bắc Bình đầu tư làm mới nhiều đường nông thôn

Nhiều tuyến đường giao thông, cống thoát nước của xã Bắc Bình được đầu tư từ rất lâu, đã xuống cấp, ảnh hưởng đến việc đi lại của người dân và học sinh, tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn giao thông. Hiện nay, xã đã đầu tư hơn 10 tuyến đường để phục vụ nhu cầu đi lại của người dân, phát triển kinh tế địa phương.

Các hoạt động văn hóa tại Làng Văn hóa-Du lịch các dân tộc Việt Nam. (Ảnh: ANH MINH)

Hà Nội phát huy hiệu quả hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở

Từ rà soát thực trạng, đổi mới phương thức tổ chức hoạt động đến xây dựng các mô hình phù hợp nhu cầu cộng đồng, Hà Nội đang tập trung nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở, từng bước đưa các công trình này trở thành không gian sinh hoạt thiết thực, thường xuyên của người dân.

Hiệu trưởng Trường đại học Văn hóa Hà Nội Đinh Công Tuấn phát biểu khai mạc. (Ảnh: Ban Tổ chức cung cấp)

Hợp tác ba bên trong phát triển nguồn nhân lực văn hóa thời kỳ mới

Sáng 26/10, Trường đại học Văn hóa Hà Nội tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế “Hợp tác giữa Nhà nước-nhà trường-doanh nghiệp trong phát triển nguồn nhân lực văn hóa đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới” với sự tham dự của các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, đại diện các cơ sở giáo dục, doanh nghiệp trong nước và quốc tế.

Nghệ sĩ Hoàng Tùng biểu diễn tại show “Kịch câm trở lại”. (Ảnh: Nhân vật cung cấp)

Người kể chuyện bằng ngôn ngữ hình thể

Được mệnh danh là “nghệ sĩ kịch câm số 1 Việt Nam”, Nguyễn Hoàng Tùng không chỉ sáng tạo những tác phẩm kịch câm mang đậm dấu ấn cá nhân, mà còn nỗ lực đưa kịch câm đến gần hơn với công chúng thông qua các hoạt động biểu diễn, giảng dạy và chia sẻ kiến thức về nghệ thuật hình thể.

Các đại biểu thực hiện nghi thức bấm nút phát động Chương trình “Bản sắc” năm 2026. (Ảnh: TTXVN)

Công nghệ số và bản sắc văn hóa

Thông qua sân chơi trực tuyến, thế hệ trẻ được khuyến khích ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong sáng tác, tìm những cách thể hiện mới về văn hóa dân tộc. Với ngôn ngữ và phương thức phù hợp, họ đã và đang tiếp cận các giá trị văn hóa gần gũi hơn, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa số.

Đại sứ Nguyễn Hoàng Diệu Tâm, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Hoàng Phúc Lâm và các đại biểu thực hiện nghi lễ ra mắt Câu lạc bộ Áo dài. (Ảnh: GIA HÂN)

Ra mắt Hội Áo dài Việt Nam tại Phần Lan: Lan tỏa bản sắc Việt

Ngày 24/10, tại Helsinki, với sự đồng hành, hỗ trợ của Đại sứ quán Việt Nam tại Phần Lan, Hội Áo dài Việt Nam tại Phần Lan chính thức ra mắt. Sự kiện có sự tham dự của Đoàn công tác Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, đại diện ngoại giao đoàn, bạn bè Phần Lan, quốc tế và bà con cộng đồng.

Họp báo công bố chương trình nghệ thuật thực cảnh “Hào khí Lạc Hồng”. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

"Hào khí Lạc Hồng" - Kể huyền sử cội nguồn bằng nghệ thuật thực cảnh

Lấy cảm hứng từ hệ truyền thuyết “Lạc Long Quân-Âu Cơ”, “Vua Hùng kén rể” và “Sơn Tinh-Thủy Tinh”, chương trình nghệ thuật thực cảnh “Hào khí Lạc Hồng” đưa khán giả đến với những giá trị về cội nguồn, nghĩa đồng bào và sức mạnh cộng đồng, nơi âm nhạc, ánh sáng, diễn xuất và công nghệ trình diễn cùng tham gia kể chuyện.

Chuyến hành hương lịch sử tới Nepal trong những ngày thảm họa

Chuyến hành hương lịch sử tới Nepal trong những ngày thảm họa

Hơn 100 con người đủ mọi lứa tuổi đến từ miền bắc, miền nam Việt Nam, từ nước Mỹ xa xôi và châu Âu không thật gần... tập kết tại Kathmandu chuẩn bị cho chuyến hành hương mà đích đến cuối cùng là đi vòng quanh (kora) núi thiêng Kailash trên đất Tibet (Tây Tạng, thuộc Trung Quốc).

Văn hóa Hàn Quốc từ lâu đã được giới trẻ Việt đón nhận một cách rất hào hứng. (Ảnh: TRANG HÀ)

Cách giới trẻ Việt học hỏi từ văn hóa Hàn Quốc

Văn hóa Hàn Quốc từ lâu đã trở thành một phần quen thuộc với giới trẻ Việt Nam. Không chỉ giải trí, người trẻ ngày nay chủ động tiếp nhận văn hóa "xứ kim chi" từ lối sống đến tư duy. Sự hào hứng của họ tại Lễ hội Con đường Văn hóa Hàn Quốc 2026 cho thấy một thế hệ cởi mở, sẵn sàng học hỏi và hội nhập một cách có chọn lọc.