Phải đủ tầm phục vụ các hoạt động văn hóa lớn
Điều này là cần thiết nhằm phát huy giá trị không gian di tích quốc gia đặc biệt hồ Gươm và phụ cận. Tuy nhiên, hình dung mới về hồ Gươm cần nghiên cứu kỹ lưỡng, một kịch bản tổng thể về không gian công cộng, đáp ứng nhu cầu của người dân và du khách.
Kịch bản tổng thể ấy, hay những hình dung cụ thể về sự cần thiết của không gian Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục và phía đông hồ Gươm, là nơi sẽ diễn ra những hoạt động gì, vào các thời điểm ngày - đêm, trong tuần - cuối tuần, sao cho mọi người đều cảm thấy không gian ấy là dành cho mình, cư dân sống chung quanh đó cũng như du khách được hưởng lợi như thế nào?
Vốn dĩ hồ Gươm là một “nơi chốn” quen thuộc và sinh động, gắn bó mật thiết trong đời sống người dân. Giờ đây, việc chỉnh trang, nâng cấp sẽ có ý nghĩa hơn khi mọi người không chỉ cảm thấy thoải mái dạo phố, vui chơi, tập thể dục, không phải chen chân nhau… mà còn có thể gắn kết với không gian ấy bằng chiều sâu ký ức, sự hiện hữu các giá trị tinh thần.
Theo một số ý kiến giàu kinh nghiệm trong việc tư vấn xây dựng những không gian công cộng tại Hà Nội, cần đi từ nội dung hoạt động để đưa ra phương án xây dựng quảng trường tại khu vực hồ Gươm, nếu không sẽ dẫn tới sự lãng phí, như Bảo tàng Hà Nội là một thí dụ điển hình. Phải dựa trên những nghiên cứu, đánh giá, khảo cứu liên quan đến thói quen, tập tục, sinh hoạt văn hóa, cách sử dụng những không gian như vậy của người Việt, đặc biệt là của người dân Hà Nội. Trong quá trình đó, cần tránh sự áp đặt, dán nhãn và cần dựa trên những điều kiện cụ thể để có thể trở thành không gian như chúng ta mong muốn.
Ngay khi biết Hà Nội có chủ trương phá dỡ tòa nhà “Hàm cá mập” và mở rộng không gian công cộng phía đông hồ Gươm, KTS Hoàng Thúc Hào, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam đã bày tỏ sự đồng tình và đưa ra những lưu ý: Phương án cho đợt chỉnh trang có quy mô lớn này cần phải kiến tạo được không gian mở liên hoàn, đủ tầm phục vụ những hoạt động văn hóa lớn của Thủ đô cũng như của đất nước; tiếp theo là xây dựng nội dung hoạt động tại không gian này, nhằm mang đến cho người dân những trải nghiệm có chiều sâu, góp phần nâng tầm địa danh và làm sâu sắc thêm giá trị văn hóa - lịch sử của hồ Gươm.
Đừng bỏ phí các không gian ký ức
Việc mở rộng không gian, xây dựng quảng trường phía đông hồ Gươm cần lưu ý những công trình có giá trị lịch sử, thẩm mỹ quanh các phố Trần Nguyên Hãn, Đinh Tiên Hoàng, Lý Thái Tổ… Đó là trụ sở các trung tâm hành chính như HĐND - UBND thành phố Hà Nội, Bưu điện Hà Nội, Điện lực Hà Nội, trụ sở Sở Văn hóa, Thể thao ở phố Hàng Dầu. KTS, nhà văn Nguyễn Trương Quý, người có nhiều công trình nghiên cứu về đô thị Hà Nội cho rằng: Có thể chuyển đổi công năng của những công trình kiến trúc ấy sao cho phù hợp, để Hà Nội có thêm những không gian trải nghiệm mang tính chiều sâu. “Thí dụ, nhà máy đèn Bờ hồ (nay là Tổng Công ty điện lực Thành phố Hà Nội) đã có tuổi đời 132 năm, có thể giữ lại để làm bảo tàng. Người dân đang có nhu cầu tìm hiểu lịch sử hơn bao giờ hết. Các trụ sở Viện Văn học, Sở Văn hóa, Thể thao Hà Nội… có thể trở thành những không gian trưng bày, vừa song song với không gian hành chính. Ngoài các không gian biểu diễn, trưng bày, nhạc nước, hình thái tượng đài… có tính thời điểm, thì cần có những nội dung khác thổi vào”, KTS Nguyễn Trương Quý nói.
Trong chủ trương xây dựng quảng trường - công viên đặc biệt phía đông hồ Gươm theo hướng tăng cường không gian mở, phục vụ cộng đồng, đáng lưu ý có đề xuất nghiên cứu tổ chức 3 tầng hầm khu vực phía đông, kết nối không gian ngầm nhà ga C9 - tuyến đường sắt đô thị số 2, giai đoạn 1 (2.1) Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo. Không gian này được đề xuất sử dụng đa chức năng như công cộng, văn hóa, dịch vụ, thương mại, hạ tầng… Để không tạo ra những không gian công cộng mang tính áp đặt, cần có hình dung cụ thể về các nội dung, hình thái, công năng, thẩm mỹ của khu vực quảng trường dự kiến sẽ xây dựng. Nhiều ý kiến cho rằng, UBND Thành phố Hà Nội cần tổ chức cuộc thi thiết kế quy hoạch kiến trúc, lấy ý kiến người dân, từ đó chọn ra phương án hợp lý. Một không gian mở, liên hoàn cho người dân, vừa hiện đại nhưng vẫn tôn trọng ký ức là điều nên làm cho tương lai.
