Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số – trụ cột của mô hình tăng trưởng mới

Dự thảo các Văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới. Đây là yếu tố quyết định nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế trong thời gian tới.

Đầu tư cho nhân lực khoa học và công nghệ là đầu tư cho phát triển bền vững.
Đầu tư cho nhân lực khoa học và công nghệ là đầu tư cho phát triển bền vững.

Trong suốt tiến trình đổi mới, Đảng ta luôn nhất quán quan điểm phát triển khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là động lực then chốt để hiện đại hóa lực lượng sản xuất, đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao sức cạnh tranh quốc gia. Các văn kiện quan trọng từ Cương lĩnh năm 2011, Hiến pháp năm 2013 đến Văn kiện Đại hội XII, XIII đều xác định rõ vai trò trung tâm của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng chiến lược phát triển khoa học và công nghệ phù hợp với xu thế toàn cầu và thực tiễn Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Theo đó, các lĩnh vực khoa học tự nhiên, kỹ thuật và công nghệ, khoa học xã hội và nhân văn, khoa học lý luận chính trị cần được phát triển đồng bộ, tạo nền tảng tri thức và phương pháp luận toàn diện cho đất nước. Đầu tư cho nhân lực khoa học và công nghệ được xác định là đầu tư cho phát triển bền vững, trực tiếp nâng cao trí tuệ và sức mạnh dân tộc.

anh-bai-48-2.jpg
Theo dự báo, đến năm 2045, nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững dựa chủ yếu vào khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. (Ảnh: minh họa)

Sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử. Từ một quốc gia nghèo, thiếu lương thực, đất nước đã vươn lên nhóm nước đang phát triển có thu nhập trung bình, vị thế và uy tín quốc tế ngày càng được nâng cao. Đóng góp quan trọng vào kết quả đó là vai trò trụ cột của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy tăng trưởng và năng lực cạnh tranh.

Hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia từng bước hình thành; Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu của Việt Nam duy trì thứ hạng cao trong nhóm các nước có thu nhập trung bình thấp; hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo phát triển năng động; thị trường khoa học và công nghệ ngày càng gắn kết với khu vực và quốc tế. Tuy nhiên, dự thảo Văn kiện cũng thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn về thể chế, cơ chế quản lý và tài chính cần tiếp tục tháo gỡ.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, dự thảo Văn kiện Đại hội XIV xác định rõ mục tiêu xây dựng mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; thúc đẩy kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; tạo nền tảng để đất nước phát triển nhanh, bền vững, hướng tới các mốc phát triển cao hơn trong những thập niên tới.

Có thể bạn quan tâm

Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà để phục vụ sản xuất, góp phần giảm chi phí tiền điện. (Ảnh: LÊ CHI)

Bài toán sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả

Nhu cầu năng lượng ngày càng lớn đang đặt ra yêu cầu không chỉ bảo đảm đủ nguồn cung mà còn phải sử dụng hiệu quả từng đơn vị năng lượng. Trong bối cảnh đó, khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo đang mở ra cách tiếp cận mới: Đo lường chính xác mức tiêu thụ, nhận diện điểm lãng phí, tối ưu vận hành.

Hình ảnh hạt tiêu xanh, hạt tiêu đen, hạt tiêu trắng Tiên Phước. (Ảnh minh họa: Cục Sở hữu trí tuệ)

Những gốc tiêu 40 năm tuổi và “tấm căn cước” của vị cay xứ Tiên

Trên vùng đất gò đồi nhiều sỏi đá, những dây tiêu bản địa vẫn bám vào thân cây sống, len rễ sâu vào lòng đất và cho ra loại hạt nhỏ nhưng thơm, cay nồng. Chỉ dẫn địa lý “Tiên Phước” được bảo hộ mở ra cơ hội để sản vật lâu đời này vượt khỏi những phiên chợ địa phương, tiến đến thị trường rộng lớn hơn.

Dạy và học thế nào để người học thực sự "làm chủ" công nghệ trí tuệ nhân tạo. (Ảnh minh họa có sử dụng AI )

Giáo dục trong kỷ nguyên AI, từ sử dụng đến làm chủ công nghệ

Việc đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào trường học đã được thí điểm trong năm học 2025-2026 và định hướng triển khai đại trà từ năm học 2026–2027. Nhìn lại hành trình này, câu hỏi lớn nhất của ngành giáo dục đặt ra lúc này không còn là "có nên dạy AI hay không", mà là dạy và học thế nào để người học thực sự "làm chủ" công nghệ.

Người Viettel ở Natcom không rời đi khi thị trường khó khăn nhất. Ảnh: Viettel Global.

15 năm Viettel tại Haiti: Hành trình vượt qua nghịch cảnh để phát triển

Giữa một thị trường liên tục đối mặt với thiên tai, bất ổn và thiếu thốn, Natcom không chỉ vươn lên dẫn đầu viễn thông mà còn đang đưa kết nối trở thành nền tảng cho tài chính số và đời sống. Đó là câu chuyện về những “đóa hoa nở trong đá” - không sinh ra từ phép màu, mà từ sự bền bỉ ở lại và lớn lên trong nghịch cảnh.

Các sản phẩm chè Tủa Chùa ngày càng được chuẩn hóa bao bì, mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng tầm giá trị. (Ảnh: Mỹ Linh)

Để sáng chế y dược không dừng lại trong phòng thí nghiệm

Nhiều kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực y dược có tiềm năng ứng dụng nhưng để đi từ phòng thí nghiệm đến thị trường, các nhà khoa học còn phải vượt qua khoảng cách lớn về bảo hộ, định giá, đàm phán và thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ.

Pháp và Việt Nam có tiềm năng hợp tác trong lĩnh vực công nghệ phục vụ chuyển đổi xanh. (Ảnh: Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam)

Tăng cường kết nối khoa học-công nghệ Việt Nam-Pháp

Mối quan hệ Việt Nam-Pháp có bề dày lịch sử hơn 50 năm, đã vượt qua những thách thức của khoảng cách địa lý và biến động tình hình khu vực, thế giới, ngày càng phát triển mạnh mẽ và mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân hai nước. 

Trung tâm phục vụ hành chính công phường Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng. (Ảnh: CÔNG VINH)

Xử lý điểm nghẽn chuyển đổi số, đưa hệ thống số vào vận hành hiệu quả

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, quá trình chuyển đổi số trên toàn quốc vẫn đối mặt không ít khó khăn về hạ tầng, dữ liệu, nhân lực và cơ chế thực thi. Để khắc phục bất cập này, Kế hoạch 100 ngày xử lý các điểm nghẽn về chuyển đổi số được kỳ vọng đưa hệ thống số vào vận hành đồng bộ, hiệu quả.

Nhóm cán bộ, kỹ thuật viên vận hành thiết bị bay không người lái (UAV) để thu thập dữ liệu hiện trạng hạ tầng đường bộ.

Công nghệ giúp nhận diện sớm nguy cơ mất an toàn đường bộ

Từ kiểm tra mặt đường bằng xe khảo sát chuyên dụng đến sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV) kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI), ngành đường bộ đang từng bước ứng dụng công nghệ để nhận diện sớm những bất thường của hạ tầng, qua đó chủ động hơn trong bảo trì, phòng ngừa sự cố và bảo đảm an toàn giao thông.

Hiệu chỉnh hệ thống trước khi khảo sát thực địa.

AI hỗ trợ bảo đảm an toàn từ mặt đường

Không chỉ phục vụ công tác sửa chữa, bảo trì, dữ liệu về tình trạng mặt đường được thu thập bằng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) còn tạo thêm cơ sở để nhận diện, đánh giá và xử lý kịp thời những vị trí có thể ảnh hưởng an toàn giao thông.