Nguyên nhân cơ bản là những khó khăn, vướng mắc trong khâu tổ chức tuyển dụng.
Chưa tuyển dụng được 60.000 biên chế
Theo thống kê của Bộ GD&ĐT, hết năm học 2024-2025, cả nước có gần 1,28 triệu giáo viên từ mầm non đến THPT, tăng gần 22.000 người so với năm học trước. Dù vậy, tình trạng thiếu giáo viên vẫn phổ biến ở nhiều địa phương. Nhiều nơi, trong đó có Hà Nội, TP Hồ Chí Minh cũng đang đứng trước nhiều khó khăn trước việc giải bài toán thiếu giáo viên. Từ năm 2022, Bộ GD&ĐT đã phối hợp với Bộ Nội vụ báo cáo T.Ư bổ sung đủ 65.980 biên chế giáo viên cho các địa phương. Tuy nhiên, cả nước còn khoảng 60.000 biên chế được giao chưa tuyển dụng được.
Nguyên nhân được chỉ ra là do chưa có sự phân cấp rõ ràng trong tuyển dụng. Nếu việc này không rõ ràng, khi sử dụng, điều động, luân chuyển nhà giáo từ phường, xã này sang phường, xã khác sẽ là vấn đề khó khăn trong thời gian tới. Một khó khăn khác đến từ quy định thực hành sư phạm trong tuyển dụng giáo viên theo Luật Nhà giáo mới ban hành. Trong khi tinh thần của Luật là cần bảo đảm năng lực sư phạm thực tiễn, thì tại các địa phương có quy mô lớn như Hà Nội, việc tổ chức thực hành sư phạm cho hàng nghìn thí sinh cùng lúc lại vô cùng khó khăn.
Giữa bối cảnh nhiều khó khăn, Thông tư số 15 do Bộ GD&ĐT ban hành ngày 24/7/2025 “hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của sở GD&ĐT thuộc UBND tỉnh, thành phố trực thuộc T.Ư và phòng văn hóa - xã hội thuộc UBND xã, phường, đặc khu thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc T.Ư trong lĩnh vực GD&ĐT ” được kỳ vọng sẽ là cú hích tháo gỡ những vướng mắc lâu nay trong công tác tuyển dụng giáo viên. Thông tư chính thức trao quyền tuyển dụng, điều động, luân chuyển và biệt phái giáo viên cho sở GD&ĐT - đơn vị trực tiếp sử dụng đội ngũ nhà giáo.
Theo đánh giá của nhiều giám đốc sở, quy định mới này là bước tiến quan trọng, giúp tuyển dụng được thực hiện sát thực tế và nhanh chóng hơn. Sở GD&ĐT chủ động biệt phái giáo viên từ nơi thừa sang nơi thiếu ngay trong học kỳ, bảo đảm không để học sinh thiếu thầy. Đồng thời, việc tập trung tuyển dụng về một đầu mối cũng sẽ giúp quy trình minh bạch, công bằng, hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, để cơ chế này thật sự phát huy hiệu quả, nhiều ý kiến cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống quy định liên quan đến tiêu chuẩn, hình thức và nội dung tuyển dụng giáo viên.
Ông Trần Thế Cương, Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội cho rằng để việc tuyển dụng giáo viên đạt hiệu quả, cần linh hoạt hơn trong yêu cầu thực hành sư phạm, thay vì áp dụng cứng nhắc. Với những địa phương có quy mô lớn, giáo dục lớn như Hà Nội, việc tổ chức phần thi thực hành giảng dạy cho hàng nghìn thí sinh là rất khó khả thi, bởi cần huy động một lượng lớn giám khảo, công tác chấm thi khó bảo đảm tính công bằng và đồng đều giữa các hội đồng. Do đó, ông Trần Thế Cương đề xuất nên mở rộng hình thức thực hành sư phạm, có thể bao gồm các nội dung như soạn giáo án, xử lý tình huống sư phạm để các địa phương chủ động lựa chọn phương án phù hợp với quy mô tuyển dụng và điều kiện thực tế.
Nhiều lãnh đạo sở GD&ĐT cũng cho rằng, cần giảm yêu cầu hành chính, tăng cường đánh giá năng lực sư phạm thực tế. Việc mở rộng khái niệm “thực hành sư phạm” bao gồm cả soạn giáo án, xử lý tình huống sư phạm thay vì chỉ dạy thực tế cũng là một gợi ý thiết thực giúp địa phương linh hoạt áp dụng.
Về mặt tổ chức, Thông tư số 15 xác định rõ vai trò và ranh giới quyền hạn giữa sở giáo dục và đào tạo và phòng văn hóa - xã hội cấp xã. Trong đó, phòng cấp xã đóng vai trò tham mưu, đề xuất nhu cầu đội ngũ nhà giáo thuộc thẩm quyền quản lý, báo cáo cấp có thẩm quyền theo quy định chứ không có quyền quyết định tuyển dụng hay điều động giáo viên.
Trong khi đó, Thông tư số 15/2025 nêu rõ, sở GD&ĐT chủ trì thực hiện theo quy định của Luật Nhà giáo, quy định của pháp luật có liên quan và phân cấp của UBND cấp tỉnh đối với việc tuyển dụng, tiếp nhận, điều động, biệt phái, thuyên chuyển đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục, viên chức, người lao động trong các cơ sở giáo dục công lập trên địa bàn tỉnh.
Xây dựng Đề án phát triển đội ngũ ở địa phương
Ông Vũ Minh Đức, Cục trưởng Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ GD&ĐT) cho rằng, đối với Bộ GD&ĐT, triển khai xây dựng và hoàn thiện các văn bản hướng dẫn Luật Nhà giáo tạo cơ sở pháp lý vững chắc xây dựng quy hoạch, chế độ chính sách đặc thù bảo đảm bền vững, lâu dài để thu hút và giữ chân nhà giáo yên tâm công tác trong ngành giáo dục. Đồng thời, tiếp tục phối hợp với Bộ Nội vụ rà soát số lượng chỉ tiêu biên chế và số lượng giáo viên hiện có của các địa phương để báo cáo T.Ư bổ sung biên chế ngành giáo dục giai đoạn 2026-2030.
Đối với các địa phương: Tiếp tục xây dựng và thực hiện Đề án phát triển đội ngũ giáo viên ở địa phương với tầm nhìn dài hạn, phù hợp với yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018; có chính sách hợp lý để thu hút giáo viên về công tác tại địa phương. Thực hiện rà soát, sắp xếp, điều tiết giáo viên mầm non, phổ thông giữa các cơ sở giáo dục trong tỉnh bảo đảm hợp lý, khắc phục tình trạng thừa thiếu giáo viên cục bộ. Tiếp tục chỉ đạo việc xây dựng và phê duyệt đề án vị trí việc làm đến từng cơ sở giáo dục, căn cứ đề án vị trí việc làm được phê duyệt để thực hiện việc tuyển dụng, sử dụng đội ngũ đúng các quy định. Xây dựng cơ chế tuyển dụng giáo viên trên địa bàn tỉnh phù hợp với điều kiện và thực tế của địa phương. Tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát công tác tuyển dụng, sử dụng đội ngũ giáo viên ở các địa phương; kiến nghị với cấp có thẩm quyền xử lý nghiêm các địa phương tuyển dụng, sử dụng không đúng quy định hiện hành của pháp luật.
Điều chỉnh, sắp xếp lại tổ chức bộ máy, nhân sự của các cơ sở giáo dục theo hướng tinh gọn, hợp lý. Thực hiện tốt công tác rà soát, sắp xếp, quy hoạch đội ngũ, mạng lưới trường/lớp bảo đảm bố trí, sử dụng có hiệu quả đội ngũ theo tinh thần Nghị quyết số 19-NQ/T.Ư để phù hợp với đặc thù của vùng, sử dụng có hiệu quả đội ngũ viên chức hiện có để tiếp tục duy trì và nâng cao chất lượng giáo dục. Thực hiện đầy đủ, kịp thời các chính sách ưu tiên đối với nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục, học sinh ở vùng có điều kiện kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các chính sách khác theo quy định hiện hành của Nhà nước. Tổ chức tuyển dụng đủ số biên chế được cấp có thẩm quyền giao theo tinh thần Chỉ thị số 32/CT-TTg về việc tiếp tục đẩy mạnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông (ưu tiên tuyển giáo viên các cấp học còn thiếu nhiều giáo viên và các nơi có điều kiện kinh tế-xã hội khó khăn). Trường hợp chưa tuyển đủ giáo viên thì bố trí nguồn lực để hợp đồng theo Nghị định số 111 ban hành ngày 30/12/2022 của Chính phủ.
Với địa phương, ông Vũ Minh Đức cũng lưu ý việc rà soát để đặt hàng đào tạo giáo viên theo Nghị định 116 ban hành ngày 25/9/2020, bảo đảm đủ nguồn tuyển dụng của địa phương. Đẩy mạnh thí điểm cơ chế tự chủ đối với các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập ở vùng đô thị, vùng thuận lợi nhằm khuyến khích các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập chủ động khai thác, sử dụng hợp lý, hiệu quả các nguồn lực để nâng cao chất lượng và giảm chi cho ngân sách nhà nước đồng thời không làm giảm cơ hội tiếp cận giáo dục của học sinh nghèo, học sinh là đối tượng chính sách. Xây dựng cơ chế, chính sách để khuyến khích các cá nhân và doanh nghiệp (đặc biệt là các nơi có khu công nghiệp) thành lập các trường, thiếu giáo viên còn xảy ra phổ biến tại nhiều địa phương ngoài công lập, tham gia xã hội hóa giáo dục để giảm người hưởng lương từ ngân sách nhà nước.
