Khi chính sách thuế đồng hành cùng hơi thở thị trường

Từ nghị quyết đến thực tiễn sinh động

Tại phiên thảo luận tổ chiều 21/4, thông tin Thủ tướng Lê Minh Hưng dự kiến nâng ngưỡng chịu thuế VAT và thuế thu nhập cá nhân đối với hộ kinh doanh từ 500 triệu đồng lên 1 tỷ đồng đã ngay lập tức trở thành tâm điểm thu hút sự quan tâm của dư luận. Trong bối cảnh nền kinh tế đang nỗ lực phục hồi sau những biến động địa chính trị và áp lực lạm phát toàn cầu, quyết sách này như một "luồng gió mát" thổi vào cộng đồng hơn 4 triệu hộ kinh doanh trên cả nước.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác lập tầm nhìn chiến lược đưa đất nước bước vào "Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc", trong đó đột phá về thể chế và khơi thông nguồn lực là động lực then chốt. Việc Chính phủ khẩn trương chỉ đạo Bộ Tài chính nghiên cứu, đề xuất điều chỉnh ngay tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI là minh chứng sinh động cho tinh thần "Chính phủ hành động". Đây là sự phản ứng chính sách kịp thời, sắc bén, thể hiện thái độ cầu thị, lắng nghe tiếng nói từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh.

"Chiếc áo" thuế và bài toán nuôi dưỡng nguồn thu

Mức ngưỡng 500 triệu đồng/năm-tương đương khoảng 41 triệu đồng doanh thu mỗi tháng - từ lâu đã trở thành "chiếc áo chật" kìm hãm sức lớn của các hộ kinh doanh. Khi chi phí đầu vào không ngừng thiết lập mặt bằng giá mới, doanh thu tăng không đồng nghĩa với lợi nhuận tăng. Nhiều hộ kinh doanh rơi vào tình cảnh nghịch lý: Doanh số vừa chạm ngưỡng nộp thuế thì lợi nhuận thực tế đã bị bào mòn.

Thực tế, hộ kinh doanh cá thể chính là "vùng chân đế" rộng lớn nhất của nền kinh tế Việt Nam. Họ không chỉ là những sạp hàng, xưởng thủ công hay mô hình khởi nghiệp trực tuyến, mà là những thực thể kinh tế gần dân nhất, sống bằng hơi thở thị trường và sức lao động tự thân. Đây chính là "tấm đệm" an sinh xã hội vững chãi, giải quyết bài toán việc làm cho lực lượng lao động khổng lồ, giữ vững sự ổn định xã hội từ mỗi ngõ nhỏ, bản xa.

Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Văn Cường đánh giá cao tư duy thực tiễn này: "Việc nới rộng ngưỡng thuế chính là sự thấu hiểu nỗi lòng của người dân, tạo 'cú hích' tâm lý quan trọng để hàng triệu hộ kinh doanh cảm thấy được Nhà nước bảo vệ, nuôi dưỡng thay vì áp đặt các rào cản hành chính".

Công bằng thuế và kỷ cương quản lý

Dưới góc nhìn của những người trong cuộc, sự điều chỉnh này mang ý nghĩa sống còn. Bà Hoàng Thị Bích Thu, chủ một hộ kinh doanh tại Hà Nội, chia sẻ: "Mức 1 tỷ đồng sẽ giúp giảm áp lực thuế đối với các hộ nhỏ và siêu nhỏ, tạo dư địa để chúng tôi tái đầu tư và mở rộng quy mô".

Bà Thu phân tích, từ thực tiễn hoạt động của gia đình, mức ngưỡng hiện tại đã không còn phản ánh đúng quy mô và tốc độ phát triển của nhiều hộ kinh doanh, đặc biệt trong giai đoạn chi phí đầu vào tăng, sức mua biến động và môi trường cạnh tranh ngày càng cao.

Trong khi đó, ở một phân khúc kinh doanh hiện đại hơn, chính sách cũng nhận được sự đồng thuận lớn. Bà Phạm Hồng Thúy, một người kinh doanh trực tuyến, cho biết: "Ở góc độ người trực tiếp kinh doanh online, tôi đánh giá việc nâng ngưỡng chịu thuế lên 1 tỷ đồng/năm là một điều chỉnh hợp lý và kịp thời." Giai đoạn đầu, phần lớn hộ kinh doanh phải dồn nguồn lực cho vận hành và xây dựng tệp khách hàng, nên việc giảm áp lực thuế sẽ giúp họ có thêm nguồn lực để duy trì và phát triển. Đây cũng là một chính sách mang tính hỗ trợ thực chất, sát với tình hình kinh doanh hiện nay, góp phần khuyến khích kinh doanh minh bạch hơn".

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Phạm Thị Trang (Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Thương mại và Dịch vụ Đann Trang) nhìn nhận việc nâng ngưỡng thuế là tín hiệu tích cực để các hộ kinh doanh nhỏ giảm áp lực chi phí, tích lũy nguồn lực để tái đầu tư bài bản.

Bà Trang nhấn mạnh: "Khi các hộ kinh doanh được 'tiếp sức', họ sẽ mạnh dạn đầu tư vào chất lượng sản phẩm, dịch vụ, từ đó nâng cao mặt bằng chung của toàn ngành. Đây cũng là cơ hội để các doanh nghiệp như Đann Trang mở rộng hệ sinh thái đối tác, lan tỏa mạnh mẽ hơn các sản phẩm tinh túy Việt và mô hình 'nhà thuốc xanh' bền vững đến cộng đồng".

Tuy nhiên, để chính sách thực sự đi vào đời sống, vị đại diện này cũng lưu ý cần đi kèm các hướng dẫn minh bạch và cơ chế hỗ trợ cụ thể, nhằm đảm bảo sự công bằng và tạo lộ trình khuyến khích các hộ kinh doanh đủ điều kiện chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp chuyên nghiệp.

Tuy nhiên, công bằng thuế không phải là cào bằng. Quan điểm của Chính phủ rất rõ ràng: Nâng ngưỡng thuế phải đi đôi với tiêu chí chặt chẽ để tránh kẽ hở cho các doanh nghiệp lớn "núp bóng" chia nhỏ doanh thu. Thay vì dồn áp lực lên nhóm đối tượng "lấy công làm lãi", ngành thuế cần tập trung "siết" vào những lỗ hổng lớn hơn như tình trạng chuyển giá ở một số doanh nghiệp FDI và thất thu thuế tại các tập đoàn quy mô lớn.

Hộ kinh doanh: "Vùng chân đế" và tấm đệm an sinh vững chắc

Trong cấu trúc kinh tế Việt Nam, hộ kinh doanh không chỉ đơn thuần là những thực thể mua bán nhỏ lẻ, mà chính là thực thể kinh tế gần dân nhất, vận động bằng hơi thở thị trường và sức lao động tự thân. Từ người trẻ khởi nghiệp đến những lao động quá tuổi, tất cả đang âm thầm tự tạo sinh kế, khẳng định giá trị bản thân thông qua triết lý "lấy công làm lãi" mộc mạc mà bền bỉ.

Không phải ngẫu nhiên mà trong các nghị quyết chiến lược, vai trò của hộ kinh doanh luôn đặt ở vị trí trọng yếu. Trong khi ngân sách nhà nước ưu tiên cho các mục tiêu vĩ mô, hàng triệu hộ kinh doanh đã chủ động giải quyết bài toán việc làm cho một lực lượng lao động khổng lồ, góp phần giữ vững sự ổn định xã hội từ mỗi ngõ nhỏ, làng quê đến phố phường sầm uất.

Được ví như những "mạch máu li ti" nhưng bền bỉ, hơn 4 triệu hộ kinh doanh đang trực tiếp khơi thông dòng chảy hàng hóa đến những bản làng xa xôi nhất - nơi các doanh nghiệp lớn khó lòng chạm tới. Nếu các tập đoàn kinh tế là những "quả đấm thép" vươn tầm quốc tế, thì chính sự luân chuyển không ngừng của dòng vốn nhỏ từ các hộ kinh doanh đã tạo nên sức chống chịu dẻo dai cho nền kinh tế trước những cơn "gió ngược" toàn cầu.

Nhìn rộng hơn, đây còn là "vườn ươm" khởi nghiệp trù phú. Thực tế chứng minh, không ít "cánh chim đầu đàn" của nền kinh tế hôm nay đều có xuất phát điểm từ những mô hình kinh doanh nhỏ lẻ hôm qua. Đó là nơi khát vọng làm giàu chính đáng của nhân dân được hiện thực hóa mạnh mẽ nhất.

Vì vậy, thay vì tạo áp lực lên nhóm đối tượng yếu thế - vốn không được hưởng cơ chế hoàn thuế VAT - chính sách thuế cần tập trung "siết" chặt các lỗ hổng tại khu vực có dư địa thất thu lớn như tình trạng chuyển giá ở khối FDI hay các tập đoàn quy mô lớn. Công bằng thuế không phải là cào bằng, mà là sự điều tiết nhân văn: để kẻ mạnh trách nhiệm hơn và người yếu được nuôi dưỡng...

Nhìn từ góc độ quản trị quốc gia, việc nâng ngưỡng chịu thuế lên gấp đôi chính là một quyết sách nuôi dưỡng nguồn thu sâu sắc. Đây không đơn thuần là sự nhượng bộ về mặt lợi ích ngân sách trước mắt, mà là tư duy chiến lược trong việc giảm tải áp lực, bồi đắp nội lực cho khu vực kinh tế dân doanh. Con số tăng trưởng thu ngân sách 37,5% từ khu vực này trong năm qua chính là minh chứng: khi người dân được "dễ thở", tiềm năng đóng góp sẽ tự khắc được khơi thông mạnh mẽ.