Đêm 22/7, lũ cuồn cuộn đổ về, người dân các bản làng xã biên giới Mỹ Lý kéo nhau chạy lên các điểm cao. Hôm sau nước rút dần, người dân trở về, bàng hoàng thấy nhà không còn nữa. Lũ đã cuốn trôi hoàn toàn 201 ngôi nhà, khiến 187 nhà ngập nặng; 3 trường học cùng nhiều công trình, trụ sở bị cuốn trôi hoặc hư hỏng.
Đây là địa bàn chịu thiệt hại nặng nề nhất của tỉnh. Bà Lò Thi Hoa (SN 1955) người dân bản Xiềng Tắm nghẹn ngào: “Lũ ập đến quá nhanh, tôi được con kéo chạy lên đường lớn. Đồ đạc trong nhà không kịp mang thứ gì, mất hết rồi”. Còn anh Vọng Văn Thoái (SN 1983, bản Xiềng Tắm) chỉ biết ngồi bần thần ở bãi đất trống vốn là nhà của mình.
Mặc cho nhà mình đang bừa bộn, thầy Trần Sỹ Hà, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Mỹ Lý 2 vượt núi, băng rừng đến trường. Gần hai ngày mới đến được, nhìn bùn đất ngập ngụa lên đến tầng hai, thầy không cầm được nước mắt. Toàn bộ 12 chiếc tivi, 22 bộ máy tính phục vụ dạy học, 5 tủ lạnh, toàn bộ bàn ghế của 7 lớp học; 1,7 tấn gạo dự trữ cho học sinh bán trú, sách vở, đồ dùng cá nhân của các em và cả chăn màn, giường tủ của giáo viên nội trú đều bị cuốn trôi, hư hỏng. Một khối lượng bùn đất khổng lồ trong khuôn viên với diện tích 5.300 m2, chiều cao hơn 3 m. “Trước khi nghỉ hè, trường đã chuyển tài sản, đồ dùng học tập, sổ sách… lên tầng hai nhưng vẫn bị thiệt hại. Trong hoàn cảnh vô cùng khó khăn này, chúng tôi tha thiết cầu mong sự sẻ chia từ cộng đồng, những tấm lòng hảo tâm gần xa. Mỗi cuốn sách, bộ bàn ghế, chiếc chăn ấm, cân gạo… đều là ngọn lửa thắp lại niềm tin và hy vọng cho các em ở nơi biên cương Tổ quốc”, thầy Hà bùi ngùi chia sẻ.
Tại xã Con Cuông, nước sông Lam dâng quá nhanh khiến hơn 650 nhà bị ngập, hơn một nửa hư hỏng nặng. Nhiều gia đình mất toàn bộ tài sản, lương thực, ruộng vườn. Theo Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Con Cuông Nguyễn Hồ Đức: “Chưa bao giờ gặp trận lũ nào như thế này”. Ông Nguyễn Văn Lộc (61 tuổi, thôn Vinh Hoàn) cho rằng: “Mức độ hơn cả trận lụt năm 1988”. Bí thư Đảng ủy xã Nhôn Mai Mạc Văn Nguyên cho biết, một người ở bản Huồi Cọ bị chết do sạt lở đất; 276 ngôi nhà bị ảnh hưởng; trong đó 69 căn bị cuốn trôi hoàn toàn, 20 nhà hư hỏng nặng và 142 căn cần di dời khẩn cấp. Nhà cộng đồng, trường mầm non, tiểu học, đường giao thông, trạm biến áp và đường dây điện… thiệt hại nghiêm trọng. Ước tính, tổn thất trên địa bàn xã Nhôn Mai là hơn 750 tỷ đồng.
2. Sau năm ngày bị cô lập hoàn toàn, trưa 26/7, lực lượng tại chỗ của Đồn Biên phòng Nhôn Mai và chính quyền xã mới tiếp cận được bản Phá Mựt, hỗ trợ gạo, mì ăn liền, lương khô và thuốc men cho bà con. Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An đã huy động 16.816 lượt cán bộ, chiến sĩ, Quân khu 4 điều động gần 3.000 người; Công an tỉnh Nghệ An đưa hàng trăm cán bộ, chiến sĩ đến các địa phương hỗ trợ nhân dân. Trong hoàn cảnh nhiều điểm, tuyến đường ngập nặng, sạt lở nghiêm trọng và tê liệt, nhiều xã miền tây Nghệ An bị cô lập, Bộ Tư lệnh Quân khu 4 đã phối hợp Quân chủng Phòng không-Không quân điều 2 trực thăng từ sân bay Vinh, tiếp tế 28 tấn lương thực, nước sạch, thuốc men, áo phao… để cứu trợ cho đồng bào.
Những ngày còn bị cô lập do giao thông bị chia cắt, dù Đồn Biên phòng Mỹ Lý cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng, nhưng cán bộ, chiến sĩ đã tập trung hỗ trợ nhân dân. Ngày 26/7, Đại tá Hồ Quyết Thắng, Phó Chỉ huy trưởng, Tham mưu trưởng Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Nghệ An dẫn đầu đoàn công tác đã có mặt tại xã. Các chuyến hàng cứu trợ của các tổ chức, cá nhân và các Đồn Biên phòng Na Ngoi, Nậm Càn, Cửa khẩu quốc tế Nậm Cắn nhanh chóng được tăng viện. Quân y có mặt để khám, cấp phát thuốc miễn phí cho người dân, điều trị ban đầu cho người già, trẻ em; tuyên truyền vệ sinh phòng dịch, khơi thông cống rãnh, xử lý rác thải để ngăn ngừa dịch bệnh.
Tại khối 2, xã Con Cuông, sáng 23/7, khi nước bắt đầu rút, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 764, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Nghệ An và Sư đoàn 324-Quân khu 4 đã có mặt để vệ sinh các tuyến đường, hỗ trợ các gia đình. Bà Đặng Thị An ở khối 2 xúc động chia sẻ: “Nhà tôi bị ngập trong bùn đất, may mắn được bộ đội hỗ trợ nên trong vài giờ đồng hồ, bùn đất trong nhà và ngoài sân cơ bản đã được xúc đi. Không có các chú thì không biết khi nào mới dọn được”.
Theo Thượng tá Đinh Xuân Lâm, Trung đoàn trưởng 764, lực lượng Trung đoàn gần 100 đồng chí đang tập trung giúp hai khu vực bị ngập nặng là khối 2 và khối 4. Đặc biệt, khối 4 xã Con Cuông nước vẫn ngập sâu, đường bộ bị chia cắt, bộ đội và lực lượng chức năng địa phương phải bơi và chèo thuyền vào để tiếp tế cho dân. Chủ tịch UBND xã Con Cuông Trần Anh Tuấn cho biết: “Lũ đi qua để lại khối lượng bùn đất, rác thải khổng lồ. Dự kiến việc khắc phục phải mất thời gian dài. Nhưng rất mừng là có bộ đội, công an vào giúp đỡ nên thời gian khắc phục sẽ hoàn thành sớm hơn”.
Đến tối 26/7, toàn tỉnh vẫn còn 10 xã bị cô lập, chia cắt; trong đó, do sạt lở nghiêm trọng trên Quốc lộ 16 chưa thể khắc phục nên toàn bộ xã biên giới Nhôn Mai với 21 thôn, bản (1.431 hộ dân) vẫn bị cô lập hoàn toàn, phải tiếp tế qua đường sông.
